Þriðjudaginn 27. ágúst 2013.
Nr. 565/2013.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir ríkissaksóknari) gegn X (Brynjólfur Eyvindsson hdl.)

Kærumál. Framsal sakamanns.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun innanríkisráðherra um framsal X til Póllands var staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Greta Baldursdóttir og Þorgeir Örlygsson.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 23. ágúst 2013 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 26. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2013, þar sem staðfest var ákvörðun innanríkisráðherra 20. júní 2013 um að framselja varnaraðila til Póllands. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti sem ákveðin verður eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar héraðsdómslögmanns, 150.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 22. ágúst 2013.

I

Mál þetta var þingfest 11. júlí sl. og tekið til úrskurðar að loknum munnlegum málflutningi 19. ágúst sl. Sóknaraðili er ríkissaksóknari, en varnaraðili er X, kt. [...], pólskur ríkisborgari.

Sóknaraðili gerir þá kröfu að staðfest verði ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 20. júní sl. um að framselja varnaraðila til Póllands. Varnaraðili krefst þess að kröfunni verði hafnað og að þóknun skipaðs réttargæslumanns verði greidd úr ríkissjóði, auk útlagðs kostnaður við öflun læknisvottorða.

II

Með bréfi 13. desember 2012 óskuðu pólsk dómsmálayfirvöld eftir því við innanríkisráðuneytið að varnaraðili, sem er pólskur ríkisborgari, yrði framseldur til Póllands til fullnustu fangelsisrefsingar. Kröfunni til stuðnings var vísað til samnings Evrópuráðsins um framsal sakamanna frá 1957. Samkvæmt gögnum málsins var um að ræða 1 árs langa fangelsisrefsingu fyrir fjársvik. Refsingin var dæmd með dómi frá 30. maí 2006 vegna tveggja sakfellingardóma, sem báðir voru kveðnir upp á árinu 2005. Með fyrri dóminum, 21. júlí 2005, var varnaraðili dæmdur í 6 mánaða fangelsi fyrir að hafa svikið 400 zloty út úr nafngreindum manni í tengslum við sölu á farsíma, en með seinni dóminum, 9. desember 2005, var hann dæmdur í 1 árs fangelsi fyrir að hafa svikið fé út úr nafngreindum manni í þrjú skipti, alls 570 zloty, einnig í tengslum við sölu á farsímum. Beiðninni fylgdi framangreindur dómur frá 30. maí 2006, framsalsbeiðni héraðsdómstóls í Varsjá, dagsett 6. desember 2012, og staðfesting á ríkisfangi varnaraðila.

Í greinargerð ríkissaksóknara til dómsins frá 5. júlí sl. segir m.a.: „Varnaraðila var kynnt framsalsbeiðnin hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu þann 19. desember 2012. Aðspurður kvaðst varnaraðili kannast við umrædda dóma og sagði upplýsingar í beiðninni réttar. Aðspurður kvaðst hann eiga eftir að afplána refsinguna. Kvað hann framsalsbeiðnina eiga við sig en hafnaði framsali. Áður en framsalsbeiðni barst, eða þann 19. nóvember 2012, var tekin skýrsla af varnaraðila hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu vegna eftirlýsingar pólskra yfirvalda. Lýsti varnaraðili [...]sjúkdómi sem hann er haldinn ([...]) og kvaðst ætlað að reyna að halda sér hér á landi af heilsufarsástæðum, en hann hafi vitað af eftirlýsingunni.“

Í álitsgerð ríkissaksóknara til innanríkisráðuneytisins frá 10. apríl sl. kemur fram að ríkissaksóknari telji skilyrði laga nr. 13/1984 fyrir framsali varnaraðila uppfyllt, sbr. einkum ákvæði 1. og 3. mgr. 3. gr., varðandi tvöfalt refsinæmi og lágmarksrefsingu, svo og 9. gr. laganna, varðandi fyrningu. Varnaraðili hafði áður, eða 26. mars sl., sent innanríkisráðuneytinu greinargerð sína, ásamt fylgiskjölum, þar sem gerð var grein fyrir [...]sjúkdómi varnaraðila og læknismeðferð, sem og afstöðu hans að öðru leyti til framsalskröfunnar.

Innanríkisráðuneytið tók ákvörðun í máli varnaraðila 20. júní sl. Í forsendum ráðuneytisins kemur fram að heildstætt mat hafi verið lagt á aðstæður varnaraðila með tilliti til sjónarmiða mannúðarákvæðis 7. gr. framsalslaga nr. 13/1984, og hafi ekki þótt nægjanlegar ástæður fyrir hendi til að réttmætt væri að synja um framsal á grundvelli þess ákvæðis. Vísaði ráðuneytið til þess að varnaraðili væri [...] ára pólskur ríkisborgari, sem búsettur hafi verið hér á landi frá september 2010. Hann hafi starfað á tveimur veitingastöðum, en væri nú í sjúkraleyfi og á sjúkradagpeningum vegna sjúkdómsins sem hann væri haldinn, [...], sem legðist á [...] hans. Hafi hann þurft að gangast undir margar aðgerðir vegna sjúkdómsins og taka inn lyf. Byggi varnaraðili með unnustu sinni og væru þau barnlaus. Þá var vísað til þess að varnaraðili hafi hlotið refsidóm í Póllandi fyrir hegningarlagabrot sem myndi varða allt að 6 ára fangelsi hér á landi og að pólsk yfirvöld hefðu metið það svo að þau hefðu hagsmuni af því að fá hann framseldan til fullnustu refsingarinnar. Þá hafi varnaraðili játað við skýrslutöku að hafa vitað að hann ætti óafplánaða fangelsisrefsingu og hafi farið frá Póllandi vegna þess að hann hafi fundið á sér að einhver mál í refsivörslukerfinu væru að koma upp. Mat ráðuneytisins var að varnaraðila hefði mátt vera fyllilega ljóst að pólsk yfirvöld myndu krefjast afplánunar dómsins og taldi ráðuneytið það ekki hafa áhrif þótt sá dómur væri frá árinu 2006. Að því er varðar sjúkdóm varnaraðila taldi ráðuneytið að ekki væru komin fram nægileg rök sem sýndu að ástæða væri fyrir varnaraðila til að óttast að pólsk dómsmálayfirvöld væru ekki í stakk búin til að veita honum viðeigandi læknismeðferð og aðbúnað. Vísaði ráðuneytið í því efni til vottorðs læknis frá 8. janúar 2013, þar sem fram kæmi að varnaraðili væri með sjúkdóminn í litlum mæli og á fáum [...], og hefði læknisaðgerðir náð tilætluðum árangri. Læknismeðferð við sjúkdómnum hér á landi væri hefðbundin og væri hægt að veita hana í flestum löndum, þ. á m. í Póllandi. Var það álit ráðuneytisins að ekki yrði séð að varnaraðili myndi njóta óviðunandi fangelsisvistar í Póllandi yrði hann framseldur þangað. Þá var talið að engin rök hnigju til þess að framsalið færi í bága við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Loks benti ráðuneytið á að teldi varnaraðili að fangelsisyfirvöld í Póllandi brytu á réttindum hans til viðeigandi læknismeðferðar og aðbúnaðar gæti hann leitað réttar síns fyrir þar til bærum stjórnvöldum.

Ákvörðun innanríkisráðuneytisins var kynnt varnaraðila 21. júní sl. Sama dag krafðist hann úrskurðar Héraðsdóms Reykjavíkur samkvæmt heimild í 1. mgr. 14. gr. laga nr. 13/1984.

Um skilyrði framsals samkvæmt I. og II. kafla laga nr. 13/1984 vísar ríkissaksóknari til áðurnefndrar álitsgerðar sinnar frá 10. apríl sl. og ákvörðunar innanríkisráðuneytisins frá 20. júní sl.

Krafa varnaraðila, um að dómurinn hafni ákvörðun innanríkisráðuneytisins um framsal hans, byggist einkum á því að aðstæður hans séu þannig að ákvæði 7. gr. laga nr. 13/1984 eigi við í málinu. Samkvæmt því ákvæði megi synja um framsal mæli mannúðarástæður gegn því, og séu heilsufarsástæður þar tilgreindar. Framlögð gögn sýni, svo ekki verði um villst, að varnaraðili sé haldinn alvarlegum og skæðum sjúkdómi sem engin lækning sé við, en halda megi sjúkdómnum í skefjum með síendurteknum [...] og lyfjagjöf. Hreinlæti sé þá einnig nauðsynlegt, eins og fram komi í framlögðu læknisvottorði. Heldur varnaraðili því fram að full ástæða sé til að óttast um heilsu hans og líf, verði hann framseldur og þurfi að dveljast í pólsku fangelsi. Vísar hann til fyrri reynslu sinnar af þarlendri fangelsisdvöl, en einnig til fyrirliggjandi gagna er sýni stöðu fangelsismála í Póllandi. Sé minnsti vafi til staðar um að hann muni ekki njóta nauðsynlegrar umönnunar í pólsku fangelsi telur varnaraðili að hann eigi að njóta þess vafa. Framlögð gögn sýni að pólsk fangelsisyfirvöld séu engan veginn að framfylgja fjölþjóðlegum skuldbindingum sínum um aðbúnað og læknismeðferð í þarlendum fangelsum, hvorki samkvæmt mannréttindasáttmála Evrópu né tilmælum ráðherraráðs Evrópuráðsins um reglur í fangelsum nr. 2/2006.

Varnaraðili leggur einnig áherslu á að tæp 12 ár séu nú liðin frá því að hann framdi þau brot í heimalandi sínu, sem hann var sakfelldur fyrir, og rúm 7 ár síðan ákvörðun pólsks dómstóls um afplánun lá fyrir. Mikið vatn hafi síðan runnið til sjávar og hafi varnaraðili á þeim tíma fetað beinu brautina. Framlagt sakavottorð sýni að hann hafi ekki framið afbrot á Íslandi. Áréttar hann að hagsmunir sínir af því að verða ekki framseldur hljóti að vera ríkari en hagsmunir pólskra yfirvalda af því að fá hann framseldan. Loks vísar varnaraðili til meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 kröfu sinni til stuðnings.

III

Varnaraðili gaf skýrslu fyrir dóminum við upphaf aðalmeðferðar. Rakti hann þar þá læknismeðferð og aðgerðir sem hann hefur gengist undir vegna [...]sjúkdóms síns, bæði hér á landi og í Bretlandi. Jafnframt greindi hann frá reynslu sinni af dvöl í pólsku fangelsi og lýsti aðbúnaði fanga þar.

Samkvæmt 1. gr. Evrópuráðssamningsins um framsal sakamanna frá 1957, sem Ísland hefur fullgilt, eru aðilar hans skuldbundnir til framsals að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Í 1. gr. laga nr. 13/1984, um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum, segir að framselja megi þann sem í erlendu ríki er grunaður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað. Fram kemur í athugasemdum í greinargerð með frumvarpi til laganna að 1. gr. og aðrar greinar frumvarpsins leggi ekki skyldu á íslensk stjórnvöld til framsals. Hins vegar geti verið skylt að framselja mann samkvæmt gagnkvæmum framsalssamningum, og er í dæmaskyni tilgreindur áðurnefndur Evrópuráðssamningur frá 1957. Þar sem bæði Ísland og Pólland hafa fullgilt þann samning verður að líta svo á að meginreglan sé sú að íslenskum stjórnvöldum beri að verða við kröfu pólskra yfirvalda um framsal, enda séu þá uppfyllt önnur skilyrði laga nr. 13/1984.

 Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984 er framsal á manni því aðeins heimilt að verknaður eða sambærilegur verknaður geti varðað fangelsi í meira en 1 ár samkvæmt íslenskum lögum. Sú háttsemi sem varnaraðili var dæmdur fyrir í heimalandi sínu, og gerð er grein fyrir hér að framan, myndi varða við 248. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þar sem refsing við því broti getur varðað allt að 6 ára fangelsi eru uppfyllt skilyrði þessa ákvæðis til framsals varnaraðila.

Í 3. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984 segir að aðeins sé heimilt að framselja mann til fullnustu á dómi ef refsing hans er minnst 4 mánuðir. Refsing varnaraðila fyrir þau brot sem hann framdi í Póllandi á árinu 2005, og dæmd var með dómi í Póllandi 30. maí 2006, var 1 árs fangelsi. Ákvæði þetta stendur því ekki í vegi fyrir framsali varnaraðila. Ekkert bendir heldur til þess að 5. mgr. 3. gr. tilvitnaðra laga geti átt við í máli þessu, en samkvæmt því ákvæði er framsal óheimilt ef rökstudd ástæða er til að ætla að grunur um refsiverða háttsemi eða niðurstaða dóms þyki ekki fullnægja grunnreglum íslenskra laga um rökstuddan grun, refsiverða háttsemi eða lögfulla sönnun sakar. Þá er óumdeilt að refsing varnaraðila er ófyrnd samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 83. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. og 9. gr. laga nr. 13/1984.

Eins og áður greinir byggir varnaraðili aðallega á því að 7. gr. framsalslaga eigi að koma í veg fyrir að fallist verði á kröfu sóknaraðila. Vísar hann í því sambandi til heilsufars síns, en hann er haldinn skæðum [...]sjúkdómi og hefur verið undir læknishendi vegna hans um nokkurra ára skeið, fyrst í Bretlandi og síðan hér á landi. Telur hann að umönnun, aðbúnaður og hreinlæti í pólskum fangelsum sé svo ábótavant að hætt sé við að hann bíði varanlegan skaða af verði hann framseldur til fullnustu refsingarinnar í Póllandi.

Í fyrrnefndri ákvörðun innanríkisráðuneytisins 20. júní sl. er tekin rökstudd afstaða til þess hvort mannúðarástæður samkvæmt 7. gr. laga nr. 13/1984 eigi að leiða til þess að kröfu um framsal verði hafnað. Mat ráðuneytisins er að ekki séu nægar ástæður fyrir hendi til að réttmætt sé að synja um framsal á grundvelli ákvæðisins. Þetta mat ráðuneytisins verður ekki endurskoðað, enda hafa hvorki verið leiddar að því líkur að aðstæður varnaraðila hafi ekki verið metnar með réttum og málefnalegum hætti, né að ekki hafi verið gætt meðalhófs við töku ákvörðunarinnar, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Skjöl þau sem varnaraðili lagði fyrir dóminn, og greina frá aðstæðum og aðbúnaði í pólskum fangelsum, þykja heldur ekki þess efnis að réttmætt sé að synja um framsal varnaraðila á grundvelli 7. gr. laga nr. 13/1984. Niðurstaða dómsins er því sú að hafna beri kröfum varnaraðila, en staðfesta þess í stað ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 20. júní sl. um að framselja varnaraðila til Póllands.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984 greiðist þóknun réttargæslumanns og annar sakarkostnaður málsins úr ríkissjóði. Með hliðsjón af umfangi málsins þykir þóknun réttargæslumanns varnaraðila hæfilega ákveðin 450.000 krónur, að virðisaukaskatti meðtöldum.

Ingimundur Einarsson dómstjóri kvað upp úrskurðinn.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Staðfest er ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 20. júní 2013 um að framselja varnaraðila, X, til Póllands.

Allur sakarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun réttargæslumanns varnaraðila, Brynjólfs Eyvindssonar hdl., 450.000 krónur.