Föstudaginn 18. nóvember 2011.
Nr. 601/2011.	BFB ehf. (Hilmar Magnússon hrl.) gegn Byr hf. (Jón Auðunn Jónsson hrl.)

Kærumál. Gjaldþrotaskipti.

BFB ehf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B hf. um að bú BFB ehf. yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Krafa B hf. var byggð á skuld samkvæmt sjö lánssamningum. Taldi héraðsdómur ósannað að krafa B hf. væri nægilega tryggð með veði eða á annan hátt. Þá voru ekki taldir annmarkar á greiðsluáskorun sem krafa B hf. um gjaldþrotaskipti var reist á. Í dómi Hæstaréttar sagði að BFB ehf. hefði ekki hnekkt útreikningum B hf. á fjárhæð krafna hans. Miðað við þessa útreikninga væru kröfur B hf. umtalsvert hærri en verðmæti eigna BFB ehf. eins og gerð væri grein fyrir í hinum kærða úrskurði. Samkvæmt þessu og með vísan til forsendna úrskurðarins var hann staðfestur.   

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Eiríkur Tómasson og Benedikt Bogason settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 4. nóvember 2011, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 10. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. október 2011, þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að bú sóknaraðila skyldi tekið til gjaldþrotaskipta. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og kröfu varnaraðila hafnað. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili hefur ekki hnekkt útreikningum varnaraðila á fjárhæð krafna hans. Miðað við þessa útreikninga eru kröfur varnaraðila umtalsvert hærri en verðmæti eigna sóknaraðila eins og gerð er grein fyrir í hinum kærða úrskurði. Samkvæmt þessu og með vísan til forsendna úrskurðarins verður hann staðfestur.

Sóknaraðila verður gert að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sóknaraðili, BFB ehf., greiði varnaraðila, Byr hf., 250.000 krónur í kærumálskostnað.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 21. október 2011.

Sóknaraðili, Byr hf., kt. 620410-0200, Borgartúni 18, Reykjavík, krafðist þess með bréfi sem barst dóminum 23. maí 2011, að bú varnaraðila, BFB ehf., kt. 480206-0290, Stangarhyl 7, Reykjavík, yrði tekið til gjaldþrotaskipta.  Sóknaraðili krefst einnig málskostnaðar. 

Varnaraðili krefst þess að kröfu sóknaraðila verði hafnað.  Þá krefst hann málskostnaðar. 

Málið var tekið til úrskurðar 29. september sl. 

Sóknaraðili segir í beiðni að varnaraðili skuldi sér samtals 1.629.962.477 krónur.  Um sé að ræða skuld samkvæmt sjö lánssamningum.  Deila aðilar um það hvort samningar þessir séu í erlendri mynt, eða í íslenskum krónum með ólögmætri gengisviðmiðun. 

Er mál þetta var flutt munnlega lagði sóknaraðili fram nýja útreikninga á skuldum varnaraðila.  Sagði hann það eingöngu gert til að sýna fram á með fullkominni vissu, að eignir varnaraðila væru mun verðminni en næmi skuldum hans við sóknaraðila.  Í þessu fælist engin yfirlýsing um lögmæti upphaflegu láns­samninganna eða þeirra breytinga sem gerðar hafi verið á þeim.  Í þessum nýja út-reikningi væri upphaflegur höfuðstóll í íslenskum krónum látinn bera vexti af almennum óverðtryggðum lánum skv. ákvörðun Seðlabanka Íslands.  Tekið væri tillit til allra greiðslna af lánunum þannig að þær eru færðar inn á skuldina á greiðsludegi án tillits til þess hvort um fulla greiðslu hafi verið að ræða eða hvort greitt hafi verið á réttum degi, sem hafi heyrt til undantekninga.  Lánin séu gjaldfelld á þeim gjalddaga er vanskil urðu og beri þau dráttarvexti frá þeim degi.  Sá munur er annars á þessum útreikningum að í beiðni voru dráttarvextir reiknaðir til 11. maí 2011, en í hinum nýja eru vextirnir reiknaðir til 26. september 2011. 

Um er að ræða þessar skuldir:

Samningur nr. 1121-74-190000, gerður 24.júní 2008.  Höfuðstóll lánsins var 39.200.000 krónur.  Í beiðni segir að eftirstöðvar skuldarinnar nemi 63.598.335 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 66.237.859 krónum. 

Samningur nr. 121ERB082050002-3, gerður 12. desember 2007.  Höfuðstóll lánsins nam eftir skuldbreytingu 6. október 2008 401.938,16 svissneskum frönkum og 21.354.085 japönskum jenum.  Í beiðni segir að eftirstöðvar skuldarinnar nemi 121.996.009 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 45.792.033 krónum. 

Samningur nr. 121ERLB08016063-4, gerður 19. desember 2007.  Höfuðstóll lánsins nam eftir skuldbreytingu 6. október 2008 348.241,06 svissneskum frönkum og 18.331.288 japönskum jenum.  Í beiðni segir að eftirstöðvar nemi 132.482.632 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 59.758.390 krónum. 

Samningur nr. 1121-74-158970, gerður 26. júní 2007.  Höfuðstóll lánsins nam eftir skuldbreytingu 6. október 2008 1,041.868 svissneskum frönkum og 153.535.448 japönskum jenum.  Í beiðni segir að eftirstöðvar nemi 532.547.633 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 276.146.596 krónum. 

Samningur nr. 121ERLB08205006-7, gerður 19. desember 2007.. Höfuðstóll lánsins nam eftir skuldbreytingu 6. október 2008 348.241, 60 svissneskum frönkum og 18.331.288 japönskum jenum.  Í beiðni segir að eftirstöðvar nemi 105.705.069 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 57.054.801 krónu. 

Samningur nr. 121ERLB082050004-5, gerður 19. desember 2007.  Höfuðstóll lánsins nam eftir skuldbreytingu 6. október 2008 348.241,60 svissneskum frönkum og 18.331.288 japönskum jenum.  Í beiðni segir að eftirstöðvar nemi 105.702.456 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 55.199.206 krónum. 

Samningur nr. 1121-74-158971 var gerður 26. júní 2007.  Höfuðstóll lánsins nam eftir skuldbreytingu 6. október 2008 1.739.422,00 svissneskum frönkum  og 110.270.750 japönskum jenum.  Í beiðni segir að eftirstöðvar nemi 567.930.343 krónum.  Í hinum nýja útreikningi eru eftirstöðvar sagðar nema 300.753.895 krónum. 

Sóknaraðili segir að heildarskuld varnaraðila nemi samkvæmt hinum nýja útreikningi 860.942.780 krónum. 

Sóknaraðili á veð í fasteignum varnaraðila til tryggingar kröfum sínum.  Um er að ræða eignirnar Vagnhöfða 7, Bæjarlind 14-16, Fálkagötu 26, Tranavog 4 og Ein­hellu 9.  Óskar Rúnar Harðarson, löggiltur fasteignasali, mat verð fjögurra hinna fyrst­töldu.  Taldi hann samanlagt markaðsvirði þeirra 305.000.000 króna.  Þá mat Fasteignasalan Hraunhamar markaðsvirði Einhellu 9 samtals 15.000.000 króna. 

Með bréfi dags. 23. nóvember 2010, sem birt var 29. nóvember, skoraði sóknaraðili á varnaraðila að lýsa því yfir skriflega að hann væri fær um að greiða skuldir sínar við sóknaraðila innan skamms tíma. 

Sóknaraðili kveðst ekki hafa fengið svar við þessari áskorun. 

Varnaraðili kveðst hafa svarað og lagði fram ljósrit bréfs, dags. 30. nóvember 2010, stílað á Byr hf., Borgartúni 18, þar sem forsvarsmaður varnaraðila lýsir því yfir að varnaraðili verði fær um að greiða skuld sína við Byr hf. innan skamms, eða í síðasta lagi þegar endurútreikningur hinna þriggja erlendu lánasamninga liggur fyrir. 

Lögmaður sóknaraðila sagði í málflutningi að umrætt bréf hefði ekki borist sér og að enginn á skrifstofu sóknaraðila kannaðist við að hafa tekið við þessu bréfi.  Benti hann á að bréfið hefði átt að senda sér, sem sent hefði umrædda áskorun.  Þá mótmælti hann því sem ósönnuðu að bréfið hefði verið sent. 

Varnaraðili mótmælti útreikningi á kröfum sóknaraðila í gjaldþrotabeiðni.  Hann benti á að öll lánin utan eitt væru svokölluð erlend lán, lán sem hefðu verið greidd út í íslenskum krónum en væru verðtryggð miðað við gengi erlendra gjald­miðla.  Sóknaraðili hefði ekki lagt fram neina útreikninga á raunverulegri stöðu lánanna. 

Varnaraðili mótmælir því að hann hafi ekki sinnt áskorun sóknaraðila um að lýsa sig færan til að greiða kröfurnar.  Hann hefði svarað með framangreindu bréfi og lögmaður varnaraðila hefði síðan óskað eftir viðræðum við sóknaraðila.  Hefðu lög­menn átt nokkur samskipti, en sóknaraðili hefði ekki látið reikna lánin miðað við að um ólögmæt erlend lán væri að ræða. 

Varnaraðili bendir á að lánið sem sé í íslenskum krónum sé tryggt með veð í Einhellu 9 í Hafnarfirði, stórri lóð með miklum byggingarétti.  Mótmælir varnaraðili mati sóknaraðila á lóðinni.  Greidd hafi verið gatnagerðargjöld, sem með verðbótum nemi rúmlega 24.000.000 króna.  Þá megi byggja rúmlega 3.000 fermetra byggingu á lóðinni þannig að telja megi að verðmæti hennar nemi 60 til 70 milljónum króna.  Þessi krafa sé því nægilega tryggð. 

Þá mótmælir varnaraðili útreikningum sóknaraðila, bendir á að ekki sé unnt að breyta um mynt á lánstíma.  Sé um ólögmætt gengistryggt lán að ræða verði að miða við upphaflegan höfuðstól í íslenskum krónum.  Þá hafi ekki verið tekið tillit til inn­borgana. 

Varnaraðili bendir á að sami lánasamningurinn sé tvítalinn í beiðni, nr. 3 og nr. 5.  Niðurstaðan sé hins vegar ekki sú sama í báðum tilvikum. 

Þá mótmælir hann kröfu vegna láns nr. 7, en frumrit samningsins hafi verið áritað um uppgreiðslu 10. september 2007.

Þá telur varnaraðili að lagaskilyrðum sé ekki fullnægt til töku búsins til gjald­þrotaskipta.  Það sé rangt að hann hafi ekki sinnt áskorun um að lýsa sig færan til greiðslu.  Hann hafi svarað með bréfi 30. nóvember 2010.  Í kjölfarið hafi lögmaður varnaraðila haft samband við lögmann sóknaraðila vegna athugasemda við grundvöll og útreikning lána.  Sóknaraðili hafi ætlað að endurreikna lánin og verðmeta eignir.  Það hafi enn ekki verið gert. 

Þá telur varnaraðili að beiðni um gjaldþrotaskipti sé of seint fram komin.  Heimild 1. tl. 2. mgr. 65. gr. gjaldþrotalaga sé takmörkuð við þrjá mánuði.  Ekki sé unnt að gera minni kröfur í þessu tilviki. 

Loks byggir varnaraðili á því að kröfur sóknaraðila séu nægilega tryggðar með veði.  Sóknaraðili hafi sjálfur metið eignirnar á a.m.k. 305.000.000 króna.  Við það bætist Einhella 9 í Hafnarfirði, sem sóknaraðili telji a.m.k. 60 til 70 milljóna króna virði. 

Niðurstaða

Sóknaraðili skoraði á varnaraðila að lýsa sig færan um að greiða skuldir sínar.  Varnaraðili kveðst hafa svarað og sagst geta það.  Hefur hann lagt fram afrit bréfs sem hann kveðst hafa sent sóknaraðila. 

Sóknaraðili mótmælir því að hann hafi fengið umrætt bréf í hendur.  Þar sem varnaraðili hefur ekki lagt fram nein gögn um sendingu bréfsins verður hann að bera hallann af því að hafa ekki tryggt sér sönnun um móttöku bréfsins.  Er ósannað að bréfið hafi borist varnaraðila. 

Samkvæmt því er fullnægt skilyrði 5. tl. 2. mgr. 65. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 17. gr. laga nr. 95/2010 

Sóknaraðili svaraði athugasemdum varnaraðila um kröfur sem merktar eru nr. 3 og 5.  Sagði hann að um tvær kröfur væri að ræða, en að fyrir mistök hefðu sömu afrit fylgt vegna beggja krafnanna.  Lagði hann fram frekari skjöl vegna þessa.  Þá mótmælti hann því að krafa nr. 7 hefði verið greidd að fullu.  Samningar væru áritaðir um greiðslu þegar gengið hefði verið frá skjölum um skuldbreytingu. 

Andmæli varnaraðila við fjárhæð krafna sóknaraðila skipta annars ekki máli nema ef staðan er sú að kröfurnar kunni að vera nægilega tryggðar með veði eða á annan hátt. 

Aðilar hafa ekki lagt fram nein afgerandi gögn um verðmæti þeirra eigna sem sóknaraðili á veð í til tryggingar kröfum sínum.  Sóknaraðili nefnir tölu sem er lægri en 400 milljónir króna.  Varnaraðili nefnir á móti dæmi um vanmat sóknaraðila, en gerir ekki heildstæða grein fyrir því hvað hann telji skuldir sínar nema hárri fjárhæð og hvert verðmæti eigna sinna sé. 

Sóknaraðili telur að kröfur sínar nemi ekki lægri fjárhæð en 860.942.780 krónum, verði fallist á að í samningunum felist ólögmæt gengistrygging.  Ekki er sýnt fram á að skuld varnaraðila sé lægri en sem þessu nemur. 

Er samkvæmt þessu ósannað að kröfur sóknaraðila séu nægilega tryggðar. 

Varnaraðili telur að krafa um töku bús síns til gjaldþrotaskipta hafi komið fram of löngu eftir að áskorun um að lýsa sig gjaldfæran var birt.  Ekki er settur neinn tíma­frestur í 5. tl. til að krefjast gjaldþrotaskipta, þó eðli máls samkvæmt hljóti einhver takmörk að gilda í því efni.  Reglu 1. tl. verður ekki beitt hér með lögjöfnun.  Beiðni um gjaldþrotaskipti barst dóminum 23. maí 2011, en áskorunin hafði verið birt tæplega fimm mánuðum áður.  Stóð það varnaraðila næst að sýna fram á að staða hans hefði breyst svo að hann gæti nú með réttu lýst sig gjaldfæran.  Verður því ekki fallist á þessarar mótbárur hans. 

Samkvæmt þessu ber að fallast á kröfur sóknaraðila og taka bú varnaraðila til gjaldþrotaskipta.  Varnaraðila verður gert að greiða sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað. 

Jón Finnbjörnsson héraðsdómari kvað upp úrskurðinn.

Ú r s k u r ð a r o r ð

Að kröfu sóknaraðila, Byrs hf., er bú varnaraðila, BFB ehf., kt. 480206-0290, Stangarhyl 7, Reykjavík, tekið til gjaldþrotaskipta. 

Varnaraðili greiði sóknaraðila 150.000 krónur í málskostnað.