Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Greta Baldursdóttir.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 26. október 2017, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 31. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 23. október 2017, þar sem fallist var á kröfu brotaþola, A, um að varnaraðila skuli vikið úr dómsal meðan hún gefur skýrslu. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Brotaþoli krefst þess aðallega að málinu verði vísað frá Hæstarétti, en til vara að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Hinn kærði úrskurður var kveðinn upp í þinghaldi 23. október 2017, sem lauk klukkan 11, að viðstöddum verjanda varnaraðila. Kæra barst héraðsdómi 26. sama mánaðar klukkan 14.29. Eftir upphafsmálslið 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008 er kærufrestur þrír sólarhringar og var hann því liðinn þegar kæran barst héraðsdómi. Samkvæmt þessu verður málinu vísað frá Hæstarétti. 

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness mánudaginn 23. október 2017

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 26. september sl., höfðaði lögreglustjórinn á Suðurnesjum með ákæru 2. maí 2017 á hendur ákærða, X, kt. [...], til heimilis að [...] í Reykjavík:

I

Fyrir eftirgreind hegningarlaga- og barnaverndarlagabrot gagnvart þáverandi eiginkonu sinni, A, kt. [...], og stjúpbörnum sínum B, kt. [...], og C, kt. [...], framin á árunum 1997 til 2012, sem hér greinir:

1. Fyrir ólögmæta nauðung og líkamsárásir, gagnvart A með því að hafa, í nokkur skipti á árunum 1997 til 2012, með ofbeldi tekið A hálstaki og ítrekað hrint, slegið, kýlt og sparkað í líkama hennar, þar á meðal í rófubeinið og bak.

   Telst þetta varða við 218. gr. b. sbr. áður 217. gr., og 225. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

2. Fyrir líkamsárás gagnvart A með því að hafa, á árunum 2000 til 2002, á þáverandi heimili þeirra að [...], Hafnarfirði, hrint henni á eldhúsinnréttingu og slegið hana utan undir með þeim afleiðingum að A þurfti að láta sauma nokkur spor í hnakkann og hljóðhimnan sprakk.

   Telst þetta varða við 1. mgr. 217. gr. og 218. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

3. Fyrir ólögmæta nauðung, líkamsárásir og barnaverndarlagabrot gagnvart C með því að hafa, í nokkur skipti á árunum 1997 til 2012, með ofbeldi hent C út af heimili sínu að [...], Hafnarfirði, illa búnum til fótanna og ítrekað slegið í líkama hans, þar á meðal í höfuð og andlit.

   Telst þetta varða við 218. gr. b. sbr. 217. gr. og 225. gr.. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 98. gr. og 1. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

4. Fyrir líkamsárás gagnvart A með því að hafa í lok árs 2012, á þáverandi heimili þeirra að [...], Reykjanesbæ, kýlt hana ítrekað í höfuðið, tekið hana kverkataki þannig að henni lá við köfnun að börnum þeirra ásjáandi.

   Telst þetta varða við 217. gr. og 218. gr. b. almennra hengingarlaga nr. 19/1940.

5. Fyrir stórfelldar ærumeiðingar, með því að hafa með þeirri háttsemi sem lýst er í ákæruliðum 1-5, ítrekað móðgað og smánað A, B og C.

Telst þetta varða við 233. gr. b. almennra hegningarlaga nr 19/1940.

II

Fyrir húsbrot, gripdeild og líkamsárás, með því að hafa mánudaginn 11. febrúar 2014, í heimildarleysi, ruðst inn í íbúð [...], Reykjanesbæ, er D, kt. [...], kom til dyra og opnaði útidyrahurðina, ýtti ákærði henni og hrinti svo ítrekað utan í vegg er hún reyndi að stöðvar för hans inn í íbúðina. Í framhaldi fór ákærði inn í vaskahús og tók þar í heimildarleysi þurrkara sem hann hafið á brott með sér. Afleiðingar árásarinnar voru þær að D hlaut mar á enni, þreyfieymsli á hægri úlnlið og hægri olnboga, áverka á hægri rist og hægri öxl. Þreyfieymsli yfir rifjum aftanvert, marblett yfir mjöðmum hægra megin og neðstu rifjum.

Telst háttsemi þessi varða við 231. gr., 245. gr.  og 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Kröfur ákæruvalds í málinu eru þær samkvæmt ákæru að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar. Þá eru í ákæru teknar upp einkaréttar­kröfur brotaþolanna A, B og C.

A

Við fyrirtöku málsins 26. september sl. var bókað um þá kröfu brotaþolans A, sem kynnt hafði verið dómara, sækjanda og verjanda nokkru áður með tölvupósti, að ákærða yrði gert að víkja úr dómsal á meðan brotaþolinn gefur skýrslu vitnis við aðalmeðferð málsins, sbr. 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ákæruvaldið hefur lýst því yfir að það taki undir þessa kröfu brotaþola, en hefur ekki látið þennan þátt málsins til sín taka að öðru leyti.

Ákærði mótmælir þeirri kröfu brotaþola að honum verði gert að víkja úr dómsal á meðan brotaþolinn A gefur skýrslu við aðalmeðferð málsins og krefst þess að kröfunni verði hafnað.

B

Svo sem að framan greinir eru sakargiftir á hendur ákærða í málinu meðal annars ítrekaðar líkamsárásir, ólögmæt nauðung og stórfelldar ærumeiðingar gegn þáverandi eiginkonu hans, brotaþolanum A. Af hálfu brotaþolans er til þess vísað að brotin hafi haft mikil áhrif á andlega líðan hennar og hafi hún leitað sér sérfræðiaðstoðar til þess að takast á við afleiðingar brotanna. Til stuðnings þeirri kröfu sinni að ákærða verði gert að víkja úr dómsal á meðan brotaþolinn gefur skýrslu vitnis við aðalmeðferð málsins vísar hún meðal annars til framlagðs vottorðs E sálfræðings frá 20. september 2017. Í vottorðinu kemur fram það mat sálfræðingsins að ákærði eigi ekki að vera viðstaddur skýrslugjöf brotaþolans við aðalmeðferð málsins þar sem það muni geta haft veruleg áhrif á getu hennar til að tjá sig um þau brot sem ákærða séu gefin að sök. Nálægð ákærða geti kallað fram sambærilega ógn og ótta og verið hafi til staðar er brot áttu sér stað samkvæmt frásögn brotaþolans. Augnatillit og líkamstjáning ákærða geti haft þau áhrif að brotaþolanum verði ómögulegt að tjá reynslu sína á þann hátt sem hún upplifði hana af ótta við ákærða og vegna kvíða- og streitueinkenna sem það geti framkallað. Það að meintur gerandi yrði viðstaddur skýrslugjöf brotaþolans gæti einnig leitt til þess að einkenni áfallastreitu versnuðu til lengri tíma litið.

Samandregið vísar brotaþoli til þess að til umfjöllunar í málinu sé meint heimilisofbeldi ákærða gegn henni, sbr. vísun ákæruvalds til 218. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Um alvarleg brot sé að ræða, náin fjölskyldutengsl hafi verið á milli ákærða og brotaþola er brotin voru framin og hafi þau verið framin á löngu tímabili. Þá fái krafa brotaþola styrka stoð í tilvitnuðu vottorði E sálfræðings. Að öllu þessu virtu beri dómnum að fallast á kröfu brotaþolans og ákveða að ákærði skuli víkja úr dómsal á meðan hún gefur skýrslu vitnis við aðalmeðferð málsins.

C

Ákærði segir skilyrði 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála ekki uppfyllt í málinu. Vísar hann til 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands og 1. mgr. og d-liðar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, máli sínu til stuðnings. Einnig vísar ákærði til meginreglunnar um réttláta málsmeðferð sem í felist meðal annars réttur ákærða til að vera viðstaddur öll þinghöld í málinu, sbr. 176. gr. laga nr. 88/2008. Allar undantekningar frá þeirri reglu verði að skýra þröngt og ríkar ástæður verði að vera fyrir hendi ef víkja á frá meginreglunni. Þær ástæður séu ekki fyrir hendi hér. Ákærða sé nauðsyn að vera í dómsalnum og geta brugðist strax við því sem fram komi í framburði brotaþolans.

Ákærði vísar einnig til þess að afar langt sé um liðið frá atvikum máls, sem í ákæru sé um margt lýst með mjög óljósum hætti. Þá séu um það bil fimm ár frá því ákærði og brotaþolinn slitu samvistum. Þau hafi síðan þá verið í samskiptum, svo sem gögn málsins beri að nokkru leyti með sér. Samkvæmt því og öðru framangreindu fái ákærði ekki séð að rök standi til þess að gera honum að víkja úr dómsal á meðan brotaþolinn gefur skýrslu vitnis.

D

Í málinu liggur frammi vottorð E sálfræðings frá 20. september 2017. Í vottorðinu kemur meðal annars fram það álit sálfræðingsins að ákærði eigi ekki að vera viðstaddur skýrslugjöf brotaþolans við aðalmeðferð málsins þar sem það muni geta haft veruleg áhrif á getu hennar til að tjá sig um þau brot sem ákærða séu gefin að sök. Nálægð ákærða geti kallað fram sambærilega ógn og ótta og verið hafi til staðar er brot áttu sér stað samkvæmt frásögn brotaþolans. Augnatillit og líkamstjáning ákærða geti haft þau áhrif að brotaþolanum verði ómögulegt að tjá reynslu sína á þann hátt sem hún upplifði hana af ótta við ákærða og vegna kvíða- og streitueinkenna sem það geti framkallað.

Það er ein af meginreglum sakamálaréttarfars að ákærði eigi þess kost að vera viðstaddur aðalmeðferð og önnur þinghöld í máli sem höfðað hefur verið gegn honum. Um það vitna ákvæði 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands og 1. mgr. og d- liðar 3. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, svo og ákvæði 2. málsliðar 1. mgr. 166. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Samkvæmt 1. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008 getur dómari samkvæmt kröfu ákæranda eða vitnis ákveðið að ákærða verði vikið úr þinghaldi á meðan vitnið gefur skýrslu ef dómari telur að nærvera ákærða geti orðið vitninu sérstaklega til íþyngingar og haft áhrif á framburð þess. Að því virtu sem að framan er rakið ber að skýra ákvæði þetta þröngt og þurfa ríkar ástæður að vera fyrir hendi ef víkja á frá áðurnefndri meginreglu sakamálaréttarfars og víkja ákærða úr þinghaldi.

Ákærði er í máli þessu borinn alvarlegum sökum af brotaþolanum A. Samkvæmt fyrirliggjandi vottorði sálfræðings er það mat vottorðsgjafa að ákærði eigi ekki að vera viðstaddur skýrslugjöf brotaþolans við aðalmeðferð málsins þar sem það muni geta haft veruleg áhrif á getu hennar til að tjá sig um þau brot sem ákærða eru gefin að sök. Hin meintu brot sem í ákæru er lýst eru alvarleg, framin á löngu tímabili og beindust þau gegn aðila sem ákærða var mjög nákominn. Þegar allt þetta er virt heildstætt þykir á það mega fallast að nærvera ákærða við skýrslugjöf brotaþola fyrir dómi geti bæði orðið vitninu sérstaklega til íþyngingar og haft áhrif á framburð þess. Í þeirri niðurstöðu dómsins fellst eðli málsins samkvæmt engin afstaða til réttmætis sakargifta í málinu.

Samkvæmt öllu framansögðu er það mat dómsins að eins og hér stendur á vegi þyngra hagsmunir brotaþolans af því að geta gefið skýrslu án nærveru ákærða, en hagsmunir ákærða af því að vera viðstaddur skýrslugjöf brotaþolans á dómþingi. Verður því fallist á kröfu brotaþolans og skal ákærði víkja úr þinghaldi á meðan brotaþolinn gefur skýrslu við aðalmeðferð málsins. Þess verður gætt að ákærði geti fylgst með skýrslutökunni um leið og hún fer fram og jafnframt að lagðar verði fyrir brotaþolann þær spurningar sem ákærði kann að óska eftir að fyrir hana verði lagðar, sbr. 3. mgr. 123. gr. laga nr. 88/2008.

Úrskurð þennan kveður upp Kristinn Halldórsson héraðsdómari.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

Ákærði, X, skal víkja úr þinghaldi á meðan brotaþolinn A gefur skýrslu vitnis við aðalmeðferð málsins.