Fimmtudaginn 27. október 2011.
Nr. 27/2011.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir ríkisaksóknari) gegn X (Kristján Stefánsson hrl.)

Ómerking. Heimvísun. Málflutningur. Hæfi dómara. Sératkvæði.

Með dómi Hæstaréttar í máli ákæruvaldsins gegn X, frá 23. september 2010 í máli nr. 283/2010, var héraðsdómur ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Í kjölfarið var hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp 11. október 2010 eftir að m.a. hafði verið fært til bókar að dómari og málflytjendur teldu ekki þörf á „fullkomnum málflutningi“ eins og á stæði en vísuðu til þess sem áður hafði komið fram við fyrri málflutning. Hæstiréttur taldi að málið hefði borið að flytja á ný og framangreind málsmeðferð hefði verið allsendis ófullnægjandi. Yrði einnig með hliðsjón af fordæmum Hæstaréttar að líta svo á að héraðsdómur yrði að jafnaði ekki kveðinn upp að réttu lagi án raunverulegs endurflutnings, ef liðnar væru átta vikur frá munnlegum málflutningi, enda gæti hann ekki komið að því gagni sem til væri ætlast þegar dómsuppsaga drægist svo lengi. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Viðar Már Matthíasson og Benedikt Bogason dómstjóri.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 10. janúar 2011 í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun. Af hálfu ákæruvalds er þess krafist að ákærði verði sakfelldur samkvæmt ákæru og að refsing verði þyngd. Þá er þess krafist að ákærði verði sviptur ökurétti ævilangt.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til nýrrar málsmeðferðar. Til vara krefst ákærði sýknu af a. lið 3. töluliðar ákæru og af háttsemi í c. og d. lið sama töluliðar ákæru sem talin er varða við 168. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Einnig krefst ákærði sýknu af háttsemi í 4. tölulið ákæru sem talin er varða við 106. gr., 2. mgr. 218. gr., sbr. 20. gr., og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga. Þá krefst ákærði sýknu af háttsemi í 5. tölulið ákæru sem talin er varða við almenn hegningarlög. Loks krefst ákærði þess að refsing verði milduð og að sviptingu ökuréttar verði markaður skemmri tími.

Með dómi Hæstaréttar 23. september 2010 í máli nr. 283/2010 var ómerktur héraðsdómur í málinu 19. febrúar sama ár og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Ástæðan var sú að þegar dómur gekk voru liðnar meira en fjórar vikur frá dómtöku málsins 19. janúar 2010 og bar því að flytja málið á ný, sbr. 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Í kjölfarið var hinn áfrýjaði dómur kveðinn upp 11. október 2010 eftir að fært hafði verið til bókar að dómari og málflytjendur teldu ekki „þörf á fullkomnum málflutningi“, eins og á stæði, en vísuðu til þess sem áður var komið fram við fyrri flutning málsins. Einnig var tekið fram í bókuninni að málflytjendur hefðu reifað sjónarmið sín sem væru í öllu efnislega þau sömu og við fyrri málflutning. Ákærði telur þessa málsmeðferð fara í bága við grunnákvæði laga nr. 88/2008 og að sami dómari hafi verið vanhæfur til að dæma málið þar sem hann hafi þegar tekið afstöðu til sakfellingar og viðurlaga.

Á það verður ekki fallist með ákærða að héraðsdómari hafi verið vanhæfur til að dæma málið vegna fyrri málsmeðferðar sem hér hefur verið rakin. Aftur á móti bar að flytja málið á ný eftir að því hafði verið vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og var alls ófullnægjandi í þeim efnum sú takmarkaða málsmeðferð sem lýst er fyrrgreindri bókun héraðsdóms. Með hliðsjón af fordæmum Hæstaréttar, sbr. til að mynda dómur Hæstaréttar 20. mars 2003 í máli nr. 448/2002, verður einnig að líta svo á að héraðsdómur verði að jafnaði ekki kveðinn upp að réttu lagi án raunverulegs endurflutnings, ef liðnar eru átta vikur frá munnlegum málflutningi, enda getur hann ekki komið að því gagni sem til er ætlast þegar dómsuppsaga dregst svo lengi. Samkvæmt þessu er óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Rétt er að ákvörðun um sakarkostnað í héraði bíði þess að efnisdómur gangi þar á ný en allur áfrýjunarkostnaður málsins skal greiðast úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verða að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn áfrýjaði dómur er ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Allur áfrýjunarkostnaður málsins greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða fyrir Hæstarétti, Kristjáns Stefánssonar hæstaréttarlögmanns, 255.900 krónur.

Sératkvæði

Ólafs Barkar Þorvaldssonar

Eins og greinir í atkvæði meirihluta dómenda var með dómi Hæstaréttar 23. september 2010 í máli nr. 283/2010 ómerktur héraðsdómur í máli þessu 19. febrúar sama ár og var málinu vísað heim til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju. Það var óhjákvæmilegt samkvæmt 1. mgr. 184. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sökum þess að hvorki hafði verið lagður dómur á málið innan fjögurra vikna frá munnlegum málflutningi né höfðu sakflytjendur, svo séð varð, talið óþarft að endurflytja það. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að sakflytjendur hefðu ekki talið þörf á málflutningi fyrir Hæstarétti um atriði er lutu að formhlið málsmeðferðarinnar í héraði, sbr. 1. mgr. 205. gr. laga nr. 88/2008. Samkvæmt þessu er ég sammála meirihluta dómenda að eftir ómerkingu héraðsdóms og heimvísun málsins til löglegrar meðferðar hefði málflutningur þurft að fara fram að nýju í samræmi við lögin. Á hinn bóginn verður sú niðurstaða ekki reist á reglu um að málflutningur þurfi að jafnaði að fara fram að nýju ef liðnar eru 8 vikur frá honum. Slíka reglu er ekki að finna í lögum.