Fimmtudaginn 8. júní 2006.
Nr. 547/2005.	Þórhallur Ölver Gunnlaugsson (Steingrímur Þormóðsson hrl.) gegn íslenska ríkinu (Skarphéðinn Þórisson hrl.) og gagnsök

 

Skaðabætur. Líkamstjón. Gjafsókn.

Þ, sem var refsifangi í fangelsinu L, varð fyrir líkamstjóni þegar annar fangi réðst á hann. Þ krafðist viðurkenningar á rétti sínum til skaðabóta úr hendi Í vegna árásarinnar og vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir þar sem hann fékk ekki viðeigandi læknisþjónustu. Ekki var talið að öryggisgæslu hefði verið áfátt í fangelsinu þegar Þ varð fyrir hinni ólögmætu líkamsárás og var því ekki fallist á að Í bæri bótaábyrgð vegna árásarinnar. Í yfirmatsgerð kom fram að dráttur hefði verið á að Þ kæmist til tannlæknis vegna áverka er hann hlaut á tönnum í árásinni og hafi það valdið honum óþarfa þjáningum en ekki haft varanlegar afleiðingar. Fallist var á að Þ ætti rétt á þjáningabótum úr hendi Í vegna þess tímabils sem hann fékk ekki viðeigandi tannlæknaþjónustu.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Hjördís Hákonardóttir og Ólafur Börkur Þorvaldsson.

Aðaláfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 23. desember 2005. Hann krefst þess að viðurkenndur verði réttur sinn til skaðabóta úr hendi gagnáfrýjanda vegna líkamsárásar sem hann varð fyrir 13. maí 2002. Einnig krefst hann að viðurkennt verði að hann eigi skaðabótarétt á hendur gagnáfrýjanda vegna líkamstjóns sem hann hafi orðið fyrir vegna þess að hann hafi ekki fengið viðeigandi læknisþjónustu. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, án tillits til gjafsóknar, sem honum var veitt á báðum dómstigum.

Gagnáfrýjandi áfrýjaði héraðsdómi fyrir sitt leyti 20. febrúar 2006. Hann krefst sýknu af kröfum aðaláfrýjanda og málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Í yfirmatsgerð kemur fram að nokkur dráttur hafi orðið á að áfrýjandi fengi fullnægjandi læknisþjónustu vegna áverka á hljóðhimnu án þess þó að það hafi valdið honum viðbótarþjáningum eða varanlegu tjóni. Einnig hafi dregist að hann kæmist til tannlæknis og það valdið honum óþarfa þjáningum en ekki haft varanlegar afleiðingar. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms er fallist á að aðaláfrýjandi eigi rétt á þjáningabótum úr hendi gagnáfrýjanda vegna þess að hann fékk ekki á tímabilinu 13. maí 2002 til 4. júní sama ár viðhlítandi tannlæknaþjónustu vegna áverka er hann hlaut á tönnum í líkamsárás 13. maí 2002. Verður héraðsdómur því staðfestur.

Aðaláfrýjandi hefur gjafsókn í málinu fyrir Hæstarétti og eru því ekki efni til að kveða sérstaklega á um greiðslu málskostnaðar af hálfu gagnáfrýjanda. Gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður.

Málskostnaður fyrir Hæstarétti fellur niður.

Allur gjafsóknarkostnaður aðaláfrýjanda, Þórhalls Ölvers Gunnlaugssonar, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, 300.000 krónur.

                                                                                                                 

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 24. október 2005.

         Mál þetta, sem dómtekið var 7. október sl., var höfðað 11. apríl 2003 af Þórhalli Ölveri Gunnlaugssyni, með lögheimili að Laugavegi 145, Reykjavík, á hendur dóms­mála­ráðherra, Fangelsis­­málastofnun ríkisins, Borgartúni 7, Reykjavík, og heilbrigðis- og tryggingamála­ráðherra, en íslenska ríkið hefur tekið til varna fyrir þessa stefndu, og Sigurði Hólm Sigurðssyni, Austurbrún 4, Reykjavík.

         Stefnandi krefst þess að viðurkennt verði með dómi að stefnandi eigi skaðabótarétt á hendur dómsmálaráðherra, Fangelsismálastofnun ríkisins og Sigurði Hólm Sigurðssyni vegna afleiðinga ólögmætrar líkamsárásar stefnda Sigurðar Hólm á stefnanda 13. maí 2002. Einnig krefst stefnandi þess að viðurkennt verði með dómi að hann eigi skaðabóta­rétt á hendur dómsmálaráðherra, Fangelsismálastofnun ríkisins og heilbrigðis- og trygg­inga­mála­ráðherra vegna líkamstjóns, sem hann hafi orðið fyrir, af þeim sökum að hann hafi ekki fengið þá læknismeðferð og heilbrigðisþjónustu, sem hann eigi rétt á, vegna afleiðinga þeirra áverka er hann hlaut í líkamsárás stefnda Sigurðar Hólm á hann 13. maí 2002. Þá er krafist málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknar­mál, en stefnanda var veitt gjafsókn 22. september 2003.

         Af hálfu stefnda íslenska ríkisins er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði dæmdur málskostnaður að mati dómsins.

         Af hálfu stefnda Sigurðar Hólm er krafist sýknu af öllum kröfum stefnanda og að stefnda verði dæmdur málskostnaður samkvæmt málskostnaðarreikningi eins og málið væri ekki gjafsóknarmál en honum var veitt gjafsókn 28. maí 2004.

         Af hálfu stefndu var þess krafist í greinargerðum þeirra að málinu yrði vísað frá dómi en því var hafnað með úrskurði dómsins 19. maí sl.

         Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

         Stefnandi er refsifangi í fangelsinu Litla-Hrauni. Hann kveðst hafa orðið fyrir líkamsmeiðingum 13. maí 2002 er stefndi Sigurður Hólm hafi ráðist á hann í fangaklefa. Stefnandi kallaði á hjálp og komu fangaverðir að honum stuttu síðar en hann var þá einn í fangaklefa sínum. Á honum sást blóð, hrufl og mar og tennur hans lágu þar á borði. Samkvæmt lýsingum fangavarðanna var hann í miklu upp­námi.

         Stefnandi krefst í málinu viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefndu vegna árásar­innar, en stefnandi telur að þeir beri ábyrgð á afleiðingum hennar. Hann telur einnig að íslenska ríkið beri skaðabótaábyrgð á afleiðingum þess að hann hafi ekki fengið við­eig­andi læknismeðferð og heil­brigðis­þjónustu vegna árásarinnar. Stefnandi aflaði matsgerða undir rekstri málsins um tjónið sem hann telur sig hafa orðið fyrir vegna árásarinnar og því að hafa ekki fengið þá læknismeðferð og með­höndlun sem hann hafi átt rétt á.

         Stefndu mótmæla viðurkenningarkröfum stefnanda. Þeir telja ósannað að stefndi Sigurður Hólm hafi veitt stefnanda umrædda áverka. Stefnda íslenska ríkið telur ekki um nokkra sök starfsmanna fangelsisins að ræða og að engin hlutlæg bótaregla leiði til bótaskyldu stefnda íslenska ríkisins vegna árásarinnar. Loks er af hálfu stefnda íslenska ríkisins talið að stefnandi hafi fengið alla viðeigandi læknishjálp og meðferð sem hann hafi átt rétt á. Engin skilyrði bótaskyldu stefnda íslenska ríkisins séu því fyrir hendi að þessu leyti.  

         Málsástæður og lagarök stefnanda

         Stefnandi lýsir málsatvikum þannig að hann hafi orðið fyrir grófri líkamsárás stefnda Sigurðar Hólm 12. maí 2002 og aftur 13. maí sama ár. Báðir voru þá refsi­fangar á Litla-Hrauni og höfðu hvor sinn klefa en á sama gangi. Stefnandi telur að bótaábyrgð stefndu verði rakin til árásarinnar seinni daginn en fram kemur í gögnum málsins að stefnandi hafi ekki orðið fyrir neinum varanlegum áverka vegna fyrri árásarinnar.

         Stefnandi vísar til þess að hann hafi verið í klefa sínum umræddan dag er stefndi Sigurður Hólm kom inn til hans og hafi margslegið hann í höfuð, andlit og bak. Við það hafi tvær tennur dottið úr honum og brú hafi brotnað. Stefnandi kveðst hafa reynt að verjast höggum stefnda með því að setja hendur á hnakka og hand­leggi yfir höfuðið og hann hafi beðið stefnda að hætta. Stefndi hafi þá látið höggin dynja vinstra megin á mjóhrygg stefnanda. Stefnandi kveðst þá hafa ýtt á neyðarhnapp og kallað eftir hjálp. Þegar stefndi hafi séð það hafi hann notað tækifærið og látið hnefahöggin dynja á vinstri hluta höfuðs stefnanda og hafi höggin komið aftan í hnakkann, á hlið og framan í andlitið. Þegar stefnda varð ljóst að stefnanda hafði tekist að kalla á hjálp hafi hann hlaupið út úr klefanum og hafi árásinni þar með lokið. 

         Við hnefahögg stefnda Sigurðar Hólm hafi framtönn og augntönn brotnað úr stefnanda og einnig hafi gullbrú hægra megin í neðri góm farið úr honum. Sjón á vinstra auga stefnanda hafi einnig skerst við árásina og hljóðhimna á vinstra eyra skaddast. Stefnandi hafi strax kvartað yfir líkamsárásinni við yfirfangavörð og aðra fanga­verði. Hann hafi þó ekki verið sendur til læknis eða hlotið nokkra almenni­lega læknisskoðun fyrr en síðar. Hann hafi ekki fyrr en 16. maí verið fluttur til Reykjavíkur á slysadeild sjúkrahússins í Fossvogi sem hafi verið eftir bréf og símhringingar frá lögmanni hans. Þá hafi verið liðnir þrír sólarhringar frá árásinni og ytri áverkar í rénun. Í vottorði slysadeildar komi meðal annars fram að tvær tennur til vinstri í efri gómi hefðu brotnað og tönn til hægri í neðri gómi. Við skoðun á vinstra eyra hafi sést gat á hljóðhimnu. Sjón virtist örlítið daufari á vinstra auga en ekki hafi sést þar nein merki um blæðingu. Dálítið mar hafi verið yfir vinstra kinnbeini og stefnandi hafi verið marinn bæði utanvert og aftanvert á vinstra eyra. Bólga hafi verið á tveimur svæðum vinstra megin á höfði, annars vegar á hvirfli vinstra megin og hins vegar á hnakka og svolítill roði, eins og eftir högg eða núning við húð, á hvirfli og hnakka vinstra megin. Stefnandi hafi getað hreyft hálsinn til fulls, en hann hafi fundið aðeins til vinstra megin aftan í hálsi þegar hann hallaði höfði aftur á bak. Hann hafi verið aumur í baki en engin eymsli hafi þó verið yfir hryggjartindum sjálfum heldur í lang­vöðvum baks meðfram hryggnum. Greiningar sem hann fái sé tognun í hálsvöðvum, tognun á brjósthrygg, yfirborðs­áverkar á and­liti, áverkar á tönnum og áverkar á hljóðhimnu. Tannlækni þurfi að fá til að meta tannáverka og hafi fangavörðum verið bent á það. Ljóst þótti að stefnandi þyrfti auk skoðunar að fara í heyrnar­mælingu.

         Þrátt fyrir þessa skoðun og læknisfræðilegar niðurstöður hafi ekkert verið gert af hálfu fangelsismálayfirvalda. Áverkar stefnanda hafi ekki verið athugaðar á nokkurn hátt og stefnandi hafi þjáðst mjög vegna tannbrotanna, en tennur hans hafi verið brotnar niður við rót og því brýn þörf á viðgerðum strax eða einhverjum lágmarks aðgerðum. Stefnandi hafi verið með „brýr“, sem slegnar hefðu verið burtu og laskaðar, sem leitt hafi til þess að stefnandi hafi átt erfiðara með að tyggja. Brýr stefnanda hafi orðið ónýtar þar sem tennur hans eftirlifandi og tannstæðið hafi tekið það miklum breytingum að brýrnar hafi verið orðnar ónothæfar er loksins hafi átt að setja þær í að nýju og hinar, sem hangið hefðu uppi, hefðu losnað upp.

Í júnímánuði eftir árásina hefðu kröfur stefnanda og lögmanns hans um frekari rannsóknir og aðgerðir á tönnum engan árangur borið. Eftir frekari bréfaskriftir hafi loks í lok júní verið gerð byrjunarviðgerð á tönnum stefnanda sem síðan hafi átt að halda áfram með. Ekkert framhald hafi þó orðið á tannviðgerðunum, þar sem tekin hafi verið sú ákvörðun af fangelsismálayfirvöldum að aðgerðum skyldi hætt. Hafi því verið verr af stað farið en heima setið. Í bréfi Kristjáns Stefánssonar, framkvæmda­stjóra Litla-Hrauns, 5. september 2002 segi að fangelsismálayfirvöld greiði ekki fyrir tannlækniskostnað umfram það sem tíðkist þegar fangar geti ekki staðið straum af kostnaði við tannlækningar að öllu leyti.

         Í læknabréfi Óskars Reykdalssonar, yfirlæknis fangelsisins á Litla-Hrauni, 8. júlí 2002, er lögmanni stefnanda hafi borist í febrúar 2003, sé læknisfræðilegri með­höndlun stefnanda lýst vegna áverkanna sem hann hafi orðið fyrir í umræddu tilviki. Þar komi fram að líklegast séu horfur stefnanda góðar og hann muni læknast af þeim „meintu“ kvillum sem hrjái hann. Á þetta geti stefnandi ekki fallist enda liggi ekkert slíkt fyrir og engin gögn sem staðfesti það. Í vottorði Svends Richters tannlæknis 13. febrúar 2003 komi fram að verði ekki þegar gripið til viðgerða á tönnum stefnanda komi hann til með að missa allar tennurnar.

         Stefnandi byggi dómkröfur sínar á því að hann hafi orðið fyrir ólögmætri líkams­árás samfanga síns, Sigurðar Hólm, 12. og 13. maí 2002 í refsigæslu í fangelsinu að Litla-Hrauni sem forráðamenn fangelsisins beri ábyrgð á. Stefnandi hafi orðið fyrir veru­legu líkamstjóni vegna hinna ólögmætu árása og síðan enn meira tjóni vegna þess að hann hafi ekki fengið þá læknisþjónustu sem hann hafi átt rétt á. Fyrri kröfuna byggi stefnandi á neðangreindum málsástæðum:

         Að stefnda Fangelsismálastofnun ríkisins hafi viðurkennt að stefnandi hafi orðið fyrir líkamsárás samfanga síns, sbr. viðurkenningu þar um í bréfi Kristjáns Stefáns­sonar 5. september sl. þar sem segi: „Málavextir eru þeir að þér urðuð fyrir líkamsárás af hálfu samfanga yðar 13. maí sl. Afleiðingar árásarinnar voru m.a. þær að tennur yðar urðu fyrir talsverðum skemmdum.“

         Að stefndi Sigurður Hólm hafi ráðist á stefnanda, 12. og 13. maí 2002, innan veggja fangelsisins og veitt honum þá líkamsáverka sem lýst sé í læknisvottorði Hlyns Þorsteinssonar 29. maí 2002. Eigi stefndi Sigurður Hólm því sök á líkamstjóninu sem stefnandi reki til þeirra áverka sem lýst sé í læknisvottorðinu. Stefnandi hefði ekki getað veitt sér sjálfur þessa áverka eins og stefndi haldi fram. Um afleiðingar líkamsárásarinnar vísi stefnandi til yfirmatsgerðar, sem beri að leggja til grundvallar við úrlausn málsins, en henni hafi ekki verið hnekkt. Varanlegur miski stefnanda hafi þar verið metinn 10%.  

         Að forráðamönnum Fangelsismálastofnunar ríkisins og stjórnendum fangelsisins á Litla-Hrauni hafi borið að sjá til þess að stefnandi væri öruggur í fangelsinu með líf sitt og heilsu. Þjóðfélagið hafi falið þeim sérstaka gæslu eða geymslu stefnanda og beri þeir því hlutlæga ábyrgð á öryggi stefnanda og því hvernig fór. Stefnandi byggi og á því að fangaverðir fangelsisins hafi sýnt af sér sök varðandi gæslu stefnanda, en þeir eigi að fylgjast með föngum og gæta þess að þeir vinni ekki tjón hver á öðrum. Fangelsið hafi verið vanbúið að því er varði öryggi stefnanda. Gangurinn sem fangaklefi hans standi við sé á hverri stundu undir ljósopi sjónvarpsvélar, sem endurvarpi mynd af ganginum til fangavarða á vakt við sjónvarpsskjái í vaktherbergi. Fangavörður hafi fyrir vikið ekki verið á ganginum, sem liggi að fangaklefum stefnanda og stefnda Sigurðar Hólm, þegar ráðist var á stefnanda. Fyrirkomulaginu sé ábótavant en það tryggi ekki öryggi sem stefnandi eigi rétt á að búa við sem fangi á Litla-Hrauni. Gæsla við sjónvarpsskjá sé ófullnægjandi, einkum þar sem fylgjast þurfi með mörgum skjám í einu. Eina fullkomna öryggið sé því að fangavörður sé á hverjum gangi til að fylgjast með þeim fangaklefum sem gangurinn liggi að eða einn vörður við hvern skjá. Hefði svo verið 13. maí 2002 sé ólíklegt að árásin, sem hér um ræði, hefði orðið. Stefnandi hafi strax og hann gerði sér grein fyrir að stefndi Sigurður Hólm ætlaði að ráðast á hann reynt að ná í neyðarbjölluhnapp sem hann hefði ýtt á. Þrátt fyrir það hafi enginn fangavörður komið á vettvang fyrr en eftir að stefndi Sigurður Hólm forðaði sér inn í sinn klefa. Sjónvarpsmyndavélar á ganginum hafi ekki verið með filmum þannig að þær varðveittu myndir sem þær hafi sýnt af ganginum á hverjum tíma og verði því ekki notaðar sem sönnunargögn. Hins vegar hafi fangaverðir séð stefnda Sigurð Hólm koma út úr fangaklefa stefnanda á þeim tíma sem stefnandi beri að hann hafi forðað sér úr fangaklefa stefnanda eftir að hafa ráðist á hann. Vegna ofangreinds fyrirkomulags hafi sá atburður orðið sem hér sé til umfjöllunar, en á honum beri fangelsisyfirvöld hlutlæga ábyrgð og sakarábyrgð. Líkamstjón stefnanda sé að rekja til ófullnægjandi eftirlits og vanbúnaðar á öryggisaðstæðum, en fangar eigi að njóta sérstaks öryggis gagnvart árásum samfanga.

Stefnandi byggi einnig á að hann eigi rétt á greiðslum úr ríkissjóði samkvæmt lögum nr. 69/1995, verði Fangelsismálastofnun ríkisins sýknuð af kröfum hans og stefndi Sigurður Hólm reynist ógjaldfær til greiðslu skaðabóta.  Af þessum sökum sé stefnanda nauðsyn á að höfða mál þetta með þessum hætti, en að öðrum kosti geti hann ekki síðar sett fram kröfur á grundvelli þeirra laga. Hann hafi einungis tveggja ára frest frá 13. maí 2002 til að gera kröfur á ríkissjóð samkvæmt framangreindum lögum.

         Síðari kröfuna byggi stefnandi á því að hann eigi samkvæmt grunnrökum 2. mgr. 2. gr. laga nr. 48/1988, sbr. 1. gr. laga nr. 123/1997, skýlausan rétt á að áverkarnir, sem hann hafi orðið fyrir 13. maí 2002 vegna ólögmætrar líkamsárásar stefnda Sigurðar Hólm, verði læknaðir með þeim hefðbundnu aðferðum sem þegnar landsins njóti með þeirri læknisþjónustu sem allir eigi jafnan rétt á. Stefnandi hafi ekki notið þessarar þjónustu og borið skaða af eins og hann hafi sýnt fram á með matsgerðum dómkvaddra lækna á því hverjar afleiðingar árásarinnar voru og hverjar afleiðingar það hafi haft í för með sér að hann naut ekki viðhlítandi læknisþjónustu. Hann hafi ekki fengið læknis­skoðun vegna áverkanna fyrr en 16. maí 2002, eða þremur dögum eftir árásina, sem hefði ekki orðið nema vegna áskorunar lögmanns stefnanda. Ljóst sé einnig að hann hafi ekki fengið eðlilega framhalds­læknis­meðferð, svo sem hjá bæklunarlækni, háls-, nef- og eyrnalækni og augnlækni. Þá hafi viðgerð á tönnum hans ekki verið með eðlilegum hætti. Eins og fram komi í bréfi Kristjáns Stefánssonar 5. september 2002 hafi Svend Richter tann­læknir skilað álitsgerð um það til fangelsisyfirvalda 4. júní 2002 að nauðsynlegt væri að gera allra nauðsynlegustu viðgerðir á tönnum stefnanda. Hafi þær viðgerðir hafist, en fljótlega verið tekin sú stjórnvaldsákvörðun að halda þeim ekki áfram með þessum orðum: „Því hyggjast fangelsisyfirvöld ekki greiða fyrir tannlækniskostnað yðar umfram það sem tíðkast vegna annarra fanga er ekki geta staðið straum af kostnaði við tannlækningar að öðru leyti.“ Ekki eigi að koma niður á stefnanda að hann sé í fangelsi og geti því ekki unnið sér inn þær tekjur sem til þurfi til að greiða þá læknis­þjónustu sem hann hafi þörf á til að koma í veg fyrir skerðingu á heilsu sinni. Það felist í meginreglu 2. mgr. 2. gr. laga nr. 48/1988, sbr. breytingu með 1. gr. laga nr. 123/1997, og séu tannlækn­ingar þar ekki undanþegnar. Stefnandi eigi rétt á læknisaðstoð sem sé í samræmi við þá læknismeðferð sem hann eigi almennt tilkall til miðað við þá áverka sem hann hafi hlotið og búi við. Stefnandi hafi ekki fengið hana og með því hafi stefnda íslenska ríkið bakað sér bótaskyldu gagnvart honum. 

         Stefndu beri alla sönnunarbyrði í þessu máli um líkamlegar afleiðingar þeirra árása sem stefnandi hafi orðið fyrir, meðal annars af þeirri ástæðu að það hafi verið mun auðveldara fyrir stefndu að afla sér sannana en fyrir stefnanda. Stefndu beri alla sönnunarbyrði um að atvik hafi verið með öðrum hætti en stefnandi lýsi og að aðbún­aður fangelsisins hafi verið með fullnægjandi hætti hvað varði öryggi stefnanda og gæslu. 

         Stefnandi styðji dómkröfur sínar við almennu skaðabóta­regluna, ákvæði 217. gr., 218. gr. og 219. gr. almennra hegningarlaga, húsbóndaregluna (vinnuveitenda­ábyrgðar­regluna) og meginregluna um ábyrgð geymsluaðila á þeim verðmætum sem þeir geymi. Stefnandi vísi til reglunnar um caxus mixtus og til reglunnar um uppsafnaða sök ótilgreindra starfsmanna. Þá vísi stefnandi til 2. mgr. 2. gr. laga nr. 48/1988 með síðari breytingum, en í greinargerð með þessari grein segi svo: „að lögfest verði að fangar skuli njóta sambærilegrar heilbrigðisþjónustu og almennt gildir, auk þeirrar sérstöku heilbrigðisþjónustu sem lög og reglur um fanga segja til um“. Í almennum athuga­semdum með lögum nr. 123/1997 um breytingu á lögum nr. 48/1988 segi og að föngum skuli tryggð nauðsynleg tannlæknaþjónusta; ef um bráðatilvik sé að ræða setji fangelsið út fyrir kostnaði. Þá vísi stefnandi til 16. gr. laganna og til V. kafla reglugerðar um gæsluvarðhaldsvist. Líkami stefnanda og heilsa njóti eigna- og bótaverndar samkvæmt 72. og 76. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. þá mannréttindasáttmála sem Ísland hafi undir­gengist og að stefnandi hafi sömuleiðis notið verndar gegn illri meðferð samkvæmt 3. grein mannréttindasáttmála Evrópu. Stefnandi vísi einnig til 1. gr. laga nr. 15/1990 og til laga nr. 69/1995. Varðandi viðurkenningarkröfurnar vísi stefnandi til 25. gr. laga um meðferð einkamála.

         Málsástæður og lagarök stefnda íslenska ríkisins

         Af hálfu stefnda íslenska ríkisins er málsatvikum lýst þannig að 13. maí 2002 um klukkan 17.30 hafi verið hringt í kallkerfið á Litla-Hrauni úr klefa 211 og kallað á hjálp. Við það hafi fangaverðir litið upp og sáu á skjá, sem hafi verið inni á deild 2-A, að meðstefndi Sigurður Hólm gekk út úr klefa stefnanda, en þeir hafi ekki séð inn í klef­ann. Fangaverðirnir hafi strax farið þangað. Stefnandi hafi verið í miklu uppnámi og sagt að meðstefndi Sigurður Hólm hefði ráðist á hann. Stefnandi hafi verið með tvær framtennur brotnar, blóð ofan við vinstra eyra, glóðarauga, blóð á hnakka og skrámur og roða á höndum og höfði. Meðstefndi Sigurður Hólm hafi neitað að hafa ráðist á stefnanda þennan dag og hafi hann sagt að stefnandi hefði vel getað veitt sér þessa áverka sjálfur þar sem hann hafi verið á mjög sterkum verkjalyfjum eins og fram komi í lögregluskýrslu. Í ljósi neitunar meðstefnda og að engin vitni hafi verið að hinni ætluðu árás telji stefnda íslenska ríkið ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir árás 13. maí 2002, en stefnandi hafi sönnunarbyrðina fyrir því.

         Verði talið að stefnandi hafi orðið fyrir árás í fangaklefa sínum þá sé því hafnað að stefnda íslenska ríkið verði talið bótaskylt vegna hennar. Stefndi ber enga ábyrgð á ólögmætu og refsiverðu atferli meðstefnda, enda sé því ekki haldið fram. Öryggi fanga sé tryggt eins og hægt sé og hafi gæslu fangavarða á engan hátt verið ábótavant. Öryggisgæsla miðist við aðstæður og stefnda beri að virða einkalíf fanga. Fangaverðir megi ekki standa stöðugt yfir föngum og ekki megi læsa alla inni allan sólarhringinn. Í sambandi við gæsluna þurfi að gæta meðalhófs. Fangar eigi rétt á því að umgangast aðra fanga en þeirri reglu sé fylgt að opið sé inn í fangaklefa á daginn en læst á nóttunni. Engar reglur hefðu því verið brotnar með því að hafa klefa fanganna opna. Inni í fangaklefa stefnanda hafi verið öryggishnappur sem hann hafi notað til að kalla eftir aðstoð og á gangi fyrir framan fangaklefa hafi verið öryggismyndavél sem skjáir hafi verið tengdir við og vaktaðir af fangavörðum. Eftir að stefnandi kallaði á hjálp hafi fanga­verðir komið strax til hans. Óraunhæft sé að gera þá kröfu að einn fangavörður sé á hverjum gangi til að fylgjast með fangaklefum sem gangurinn liggi að, eða einn vörður við hvern skjá. Atvik málsins séu einnig þannig að ljóst sé að þvílík ráðstöfun hefði ekki komið í veg fyrir árásina.

         Í kjölfar hjálparbeiðninnar frá stefnanda hafi hann verið fluttur í annað hús og hafi forstöðumanni fangelsisins verið gert viðvart ásamt Fangelsismálastofnun. Um klukk­an 18 hafi verið haft samband við lækni og hann beðinn að koma og skoða stefnanda. Hann hafi ekki komist strax en beðið þess að litið yrði til stefnanda á 30 mínútna fresti og haft samband aftur klukkan 20. Læknirinn hafi síðan komið um klukkan 23.35 og skoðað stefnanda. Hann hafi metið þörfina á frekari læknisskoðun og meðhöndlun og brugðist hafi verið við í samræmi við það. Stefnandi hafi farið í læknis­skoðun 14. maí og 16. maí hafi hann farið í læknisskoðun á Heilbrigðis­stofnuninni Selfossi. Sama dag hafi honum verið bent á að fara á slysa- og bráða­móttöku Landspítala-Háskóla­sjúkrahúss í Fossvogi sem hann hafi gert. Á vottorði um þá komu sé því lýst að stefnandi hafi m.a. verið með áverka á tönnum eitt og tvö til vinstri í efri góm, sem hafi verið brotnar, og einnig tönn nr. 4 til hægri í neðri gómi. Stefnandi hafi einnig leitað til Heilbrigðis­stofnunarinnar 17. og 23. maí sama ár, eins og fram komi í læknabréfi 8. júlí 2002. Í samantekt í niðurlagi bréfsins segi:

„Maður sem að eigin sögn, verður fyrir áverka, fær tannskemmdir, gat á hljóðhimnu með skertri heyrn og glóðarauga ásamt mari og tognun, etv. rifbroti.  Hann fær meðferð á venjulegan hátt hjá tannlækni, sjá til að öðru leyti.  Það er líklegast að horfur hans séu góðar í þessum málum og hann muni læknast af öllum meintum kvillum sem hann hlaut af þessum áverka.“

         Vegna tannáverka stefnanda hafi af hálfu fangelsisins verið haft samband við tvo tann­­lækna, en þeir hafi báðir neitað að sinna honum vegna hótana hans og vegna meintra svika. Loks hafi Svend Richter samþykkt að meðhöndla stefnanda og hafi hann verið í meðferð hjá honum. Stefnandi hafi farið á stofu til hans 4. júní 2002 eins og fram komi í vottorði hans sama dag og þar lýsi hann meðferðar- og kostnaðar­áætlun sem hann hafi gert vegna tannviðgerða. Stefnandi hafi síðan verið í meðferð hjá Svend frá 4. júní til 8. október 2002 og hafi hann gert við þær tennur sem stefnandi hafi hlotið áverka á. Svend hafi jafnframt staðfest að ástand annarra tanna væri óvið­komandi áverkanum sem stefnandi fékk 13. maí 2002. Eins og fram komi í lækna­bréfinu hafi fangelsið á Litla-Hrauni greitt að verulegum hluta fyrir þær tannvið­gerðir, sem hafi verið nauðsynlegar vegna áverkans umræddan dag, og sé tannvið­gerðum lokið.

         Í læknabréfi Heilbrigðisstofnunarinnar á Selfossi 8. júlí 2002 komi einnig fram að 18. júní það ár hafi stefnandi hitt Pál Stefánsson, háls-, nef- og eyrnalækni. Í bréfinu sé sagt frá því að Páll hafi lýst nákvæmlega sömu áverkum frá því í maí og talað um heyrnarskerðingu. Sést hafi að gert hafði verið við hljóðhimnu hægra megin og örlítið gat virtist vera á hljóðhimnu vinstra megin sem langlíklegast komi til með að gróa algerlega eðlilega af sjálfu sér.

         Stefnandi hafi fengið alla þá læknisaðstoð sem þörf hafi verið á vegna áverka hans. Strax í kjölfar hjálparbeiðninnar hafi verið haft samband við lækni sem komið hafi um miðnætti. Stefnandi hafi fengið læknisþjónustu hjá háls-, nef- og eyrnalækni, tann­lækni, heimilislækni og sérfræðingum á slysadeild. Þannig hafi hann fengið alla læknis­þjónustu sem þörf hafi verið á og þá sömu og aðrir þegnar landsins. Stefnandi hafi ekki fengið varanleg mein vegna áverkans og gert hafi verið við tannskemmdir sem hafi orðið vegna hans. 

         Stefnda íslenska ríkið hafni því að stefndi eigi rétt til greiðslu úr ríkissjóði á grund­velli laga nr. 69/1995, verði Fangelsismálastofnun ríkisins sýknuð og meðstefndi reynist ógjaldfær til greiðslu skaðabóta. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota beri sérstakri bótanefnd að taka ákvörðun um greiðslu bóta. Síðan sé hægt að skjóta ákvörðun nefndarinnar til dómstóla, sbr. t.d. Hrd. 19. júní 2002 í málinu nr. 72/2002. Þannig sé það ekki á sviði dómstóla að taka ákvörðun um bætur á grundvelli nefndra laga. Telji dómurinn að hann hafi heimild til ákvörðunar bótafjárhæðar á grundvelli nefndra laga, án þess að hin lögboðna  bótanefnd hafi fjallað um málið, þá sé því haldið fram að stefnandi uppfylli ekki skilyrði til greiðslu bóta samkvæmt lögum 69/1995. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laganna sé skilyrði að tjónið sé vegna brota á almennum hegningarlögum. Ósannað sé á hvern hátt tjón stefnanda varð. Þá fullnægi stefnandi ekki skilyrði 6. gr. sömu laga, en stefnandi hafi dregið til baka kæru sína til lögreglu á hendur meðstefnda, Sigurði Hólm. Skilyrðum fyrir bótum samkvæmt framangreindum lögum sé því ekki fullnægt.

         Stefnda íslenska ríkið telji í ljósi alls þessa að sýkna beri það af kröfum stefnanda í máli þessu. Tilvitnanir stefnanda til ákvæða stjórnarskrárinnar og mannréttinda­sáttmála Evrópu hafi ekki þýðingu í málinu.

         Málsástæður og lagarök stefnda Sigurðar Hólm     

         Af hálfu stefnda Sigurðar Hólm er staðhæfingum stefnanda um að stefnandi hafi orðið fyrir „grófri líkamsárás“ af hans völdum í fangaklefa á Litla-Hrauni alfarið hafnað sem röngum. Þessi fullyrðing stefnanda sé eingöngu byggð á hans eigin frá­sögn og sé þessu mótmælt svo og málatilbúnaði stefnanda.

         Eins og fram komi í gögnum málsins hafi stefndi kannast við að hafa slegið stefnanda laugardaginn 11. maí 2002 vegna þess að stefnandi hafi í þrígang ráðist inn á klefa stefnda „röflandi og fullur“. Aðspurður af aðstoðarvarðstjóra hafi stefndi neitað að hafa snert stefnanda 13. sama mánaðar. Frekari upplýsingar um hina meintu ólögmætu líkamsárás sem stefnt sé út af sé ekki að finna í skýrslum lögreglunnar sem teknar hafi verið af starfsmönnum fangelsisins dagana 29. maí og 19. júní 2002. Sama sé að segja um önnur rannsóknargögn lögreglu sem varði hina meintu árás á stefnanda. Í lögregluskýrslu sem tekin hafi verið af stefnda 20. maí 2003 hafi hann staðfest fyrri framburð sinn um að hafa ekki snert stefnanda umræddan dag, en hann kannist hins vegar við að hafa slegið stefnanda einu hnefahöggi á auga laugardaginn 11. maí 2002. Stefnandi hafi dregið til baka kæru sína á hendur stefnda Sigurði Hólm 5. júlí sama ár eins og fram komi í upplýsingaskýrslu Þorgríms Óla Sigurðs­­sonar lögreglufulltrúa 24. maí 2003.

         Sýknukrafa stefnda sé á því byggð að ósannað sé með öllu gegn staðfastri neitun stefnda að hann hafi ráðist á stefnanda 13. maí 2002 og veitt honum þá áverka sem hann telji að hann hafi fengið í umrætt sinn. Stefnandi hafi ítrekað neitað því við opin­bera lögreglurannsókn og rannsókn fangavarða að hafa snert stefnanda umræddan dag. Málatilbúnaður stefnanda sé alfarið reistur á frásögn stefnanda sjálfs og njóti ekki við neinna sönnunargagna um að stefndi hafi valdi stefnanda því tjóni sem hann staðhæfi að hafa orðið fyrir á tilgreindum degi. Því beri þegar af þeim sökum að sýkna stefnda af öllum kröfum stefnanda í málinu.

         Stefndi Sigurður Hólm hafni því alfarið að hann eigi sönnunarbyrði um þau atriði sem varði afleiðingar af meintri árás sem stefnandi eigi að hafa orðið fyrir. Öllum staðhæfingum stefnanda á því sé vísað á bug. Stefnandi beri að færa sönnur á stað­hæf­ingar um að stefndi hafi valdið þeim áverkum á stefnanda sem fullyrt sé að stefndi hafi valdið. Sama gildi um sönnunarbyrðina fyrir staðhæfingum stefnanda um afleiðingar af hinni meintu árás, en þær séu ósannaðar. Niðurstöður yfirmats séu langt í frá að vera afgerandi.

         Stefndi vísi til laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 svo og til almennra reglna skaðabótaréttarins. Málskostnaðarkrafa stefnda sé byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einka­mála, sbr. 129. og 130. gr. Krafan um að tekið verði tillit til 24,5% virðisaukaskatts á málflutningsþóknunina við ákvörðun málskostnaðar sé byggð á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt þar sem lögmönnum sé gert skylt að innheimta virðisaukaskatt af málflutningsþóknun. Stefndi reki ekki virðisaukaskatt­skylda starfsemi og því sé honum vegna skaðleysissjónarmiða nauðsynlegt að þessa sé gætt við ákvörðun málskostnaðar.

         Niðurstaða

         Stefnandi var einn í klefa sínum 13. maí 2002 er fangaverðir komu að honum eftir að hann hafði kallað eftir hjálp. Fangaverðir sem heyrðu kallið sáu á sjónvarps­skjá að stefndi Sigurður Hólm gekk eða hljóp út úr klefa stefnanda. Þegar fangaverðirnir komu í klefa stefnanda var hann með áverka á höfði, hann var blóðugur og tvær tennur höfðu dottið úr honum. Stefnandi hefur lýst því hvernig stefndi Sigurður Hólm hefði ráðist á hann og veitt honum umrædda áverka. Stefnandi var skoðaður af lækni sem kallaður var til en hann kom á staðinn þá um kvöldið. Læknirinn lýsti ástandi stefnanda þannig að hann hafi verið með áverka á gagnauga eða vinstra auga þar sem blæðing var undir húðinni eða blóðsöfnun sem myndaði kúlu. Fram kom að hann hafði ekkert skráð um skoðunina og lýsti þessu því samkvæmt minni. Í vottorði læknis á Slysa- og bráða­móttöku Landspítala-Háskólasjúkrahúss í Fossvogi 29. maí 2002 segir að stefnandi hafi komið þangað í fylgd fangavarða 16. maí sama ár. Fram kemur í læknis­vottorðinu að stefnandi hafi verið marinn, bæði utanvert og aftanvert á vinstra eyra og bólga var á tveimur svæðum vinstra megin á höfði, annars vegar á hvirfli vinstra megin og hins vegar á hnakka og roði var á hvirfli og vinstra megin á hnakka. Þegar stefnandi hallaði höfðinu aftur á bak fann hann til vinstra megin aftan í hálsi og hann var aumur í baki, en eymsl voru í langvöðvum baks meðfram hryggnum. Niðurstöður skoðunar voru tognun í hálsvöðvum og á brjósthrygg, yfirborðsáverkar á andliti og áverkar á tönnum og hljóðhimnu. Með dómi Héraðsdóms Suðurlands 8. október 2004 var talið sannað að stefndi Sigurður Hólm hefði slegið stefnanda 13. maí 2002 í fangaklefa hans í fangelsinu að Litla-Hrauni nokkur hnefa­högg í mjóhrygg og höfuð með þeim afleiðingum að hann hlaut gat á hljóðhimnu vinstra eyra, mar á vinstra eyra, bólgu og roða á hvirfli og hnakka vinstra megin, glóðar­auga á vinstra auga, tognun á hálsvöðvum og brjóst­hrygg, auk þess sem tvær tennur til vinstri í efri góm brotnuðu og ein tönn til hægri í neðri góm. Þótt stefndi Sigurður Hólm hafi neitað því hér fyrir dómi að hafa veist að stefnanda með þessum hætti hefur þessari niðurstöðu í dóminum í engu verið hnekkt eða sýnt fram á að atvik hafi ekki verið eins og þeim er þar lýst. Stefndi Sigurður Hólm hefur gefið þá skýringu á áverkum stefnanda að hann hefði getað veitt sér þá sjálfur vegna þess að hann hafi verið á sterkum verkjalyfjum. Þessi skýring þykir mjög ótrúverðug og telst hún með öllu órök­studd og ósönnuð. Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið verður að telja sannað að stefndi Sigurður Hólm hafi veitt stefnanda framan­greinda áverka umræddan dag.

         Líkamsárásin var ólögmæt og stefnandi hefur orðið fyrir líkams­tjóni vegna hennar en hann hefur í því sambandi vísað til matsgerðar Atla Þórs Ólasonar læknis og Jóns Ásgeirs Eyjólfs­sonar tannlæknis 23. júní 2004 og yfirmatsgerðar Páls Ævars Pálssonar tann­læknis, Sigurjóns Sigurðssonar bæklunarlæknis og Torfa Magnússonar tauga­læknis sem lögð var fram í málinu 4. mars 2005. Í báðum matsgerðum er áverkum á tönnum stefnanda lýst. Í fyrri matsgerðinni kemur jafnframt fram að stefnandi hafi hlotið vægan heyrnarskaða á vinstra eyra og talið er hugsanlegt, í ljósi þess að hann virtist hafa hlotið áverka vinstra megin á höfuð með hugsanlegri viðbótarheyrnar­skerðingu, að hann hafi einnig hlotið einhvern áverka á vöðva í hálsi vinstra megin. Þá er talið að tímabundnir auknir verkir vegna tannáverka gætu hafa staðið meðan á tannmeðferð stóð hjá Svend Richter tannlækni frá 4. júní 2002 til 8. október sama ár. Þjáningatími gæti því hafa verið frá árásardegi, 13. maí það ár, til 8. október. Við mat á varanlegum miska, sem metinn var 4%, var tekið mið af minnkaðri heyrn á vinstra eyra og óþæg­indum í hálsi og munnholsóþægindum. Í yfirmatsgerðinni er varanlegur miski metinn 10%, en samkvæmt henni var við yfirmatið litið til verkja og óþols gagnvart álagi í neðan­verðu brjóstbaki og á mótum brjóst- og lendhryggjar, en yfir­mats­menn telja að þar hafi stefnandi fengið tognunaráverka vegna högga. Jafnframt hafi yfirmatsmenn litið til eymsla og vægrar hreyfiskerðingar í hálsi sem þeir telja að rekja megi til tognunar á hálshrygg. Litið var einnig til lítils gats á vinstri hljóðhimnu við yfirmatið og vægrar heyrna­rskerðingar á vinstra eyra. Með vísan til þessa telur dómurinn rétt að fallast á kröfu stefnanda um að viðurkennt verði að hann eigi rétt til skaðabóta úr hendi stefnda Sigurðar Hólm vegna tjónsins sem stefnandi hefur orðið fyrir og rakið er til hinnar ólögmætu líkamsárásar.

         Stefnandi vísar til hlutlægrar bótareglu og almennu skaðabótareglunnar varðandi bóta­ábyrgð stefnda íslenska ríkisins vegna hinnar ólögmætu árásar stefnda Sigurðar Hólm á hann, en stefnandi telur að öryggisgæslu hafi verið áfátt í fangelsinu og stefnda íslenska ríkið beri af þeim sökum ábyrgð á því að stefnandi varð fyrir árásinni. Stefnandi hefur þó hvorki vitnað til lögfestra né ólögfestra reglna um hina hlutlægu bótaábyrgð sem hann vísar til. Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist mega fangar samkvæmt nánari reglum umgangast aðra fanga. Af hálfu stefnanda hefur ekki verið vísað til þess að reglur hafi verið brotnar í þessu sambandi og ekki hefur verið sýnt fram á að aðstæður umræddan dag hafi verið með þeim hætti að gæsla hefði þurft að vera strangari eða meiri en hún var þótt síðar kæmi í ljós að tryggja hefði þurft öryggi stefnanda betur en gert var í því skyni að koma í veg fyrir hina ólögmætu árás. Hvergi kemur fram í gögnum málsins að starfsmenn stefnda íslenska ríkisins hafi vitað eða mátt vita að stefndi Sigurður Hólm gæti verið hættulegur samföngum sínum. Verður ekki talið að sýnt hafi verið fram á að öryggisgæslu hafi verið áfátt þegar stefnandi varð fyrir hinni ólögmætu árás. Með vísan til þessa verður bótaábyrgð ekki lögð á stefnda íslenska ríkið af framangreindum ástæðum og ber því að sýkna það af viður­kenningar­­kröfu stefnanda þess efnis.

         Með matsgerðum, sem hér að framan er vísað til, hefur stefnandi sýnt fram á að hann hafi orðið fyrir líkamstjóni vegna þjáninga sem hann leið vegna þess hve seint hann fékk viðeigandi meðhöndlun tannlæknis, en tennur stefnanda höfðu brotnað illa og var fyrst farið með hann til tannlæknis 4. júní 2002 sem gerði við tennur stefnanda í framhald­inu. Í framangreindri yfirmatsgerð kemur fram að krónuhluti mið- og hliðar­fram­tanna vinstra megin í efri góm hafi brotnað burtu, en brotalínan hafi verið við og rétt fyrir neðan tannholdsbrúnina. Einnig hafi brotnað úr jaxli vinstra megin í efri góm. Yfirmatsmenn telja líklegt að gullkróna og brú hafi losnað við höggið. Brotnar tennur höfðu verið meðhöndlaðar þegar yfirmatið fór fram og töldu yfirmatsmenn viðgerðir í góðu lagi svo og að engar aðgerðir væru þá nauðsynlegar vegna áverkanna sem stefnandi hlaut í líkamsárásinni. Samkvæmt yfirmatsgerðinni var allur fram­gangur í sambandi við læknismeðhöndlun stefnanda eðlilegur miðað við aðstæður, en dráttur á skoðun háls-, nef- og eyrnalæknis hafi hvorki valdið stefnanda sérstökum viðbótar­þjáningum né varanlegu meini og skoðun leiddi ekki í ljós að aðgerða væri þörf. Yfirmatsmenn töldu að nokkur dráttur hefði orðið á að stefnandi kæmist til tann­læknis. Hafi það valdið stefnanda óþarfa þjáningum í formi tannverkja en hafi hins vegar ekki haft nein áhrif á varanlegar afleiðingar áverkanna. Stefnandi hafi verið með mikla verki og sennilega hafi verið opið inn að tauginni. Þessu hefði þurft að bregðast við strax. Gullviðgerðir sem losnuðu hefði þurft að líma strax. Bráðabirgðameðferð hefði falist í því að lina verki, koma í veg fyrir sýkingar og bregðast við færslu tanna og broti á kjálkabeini ef það hefði verið til staðar. Einnig að meðhöndla mjúkvefja­áverka á tannholdi og vörum. Sá dráttur sem varð á því að stefnandi fengi tannlækna­þjónustu eftir árásina hafi þó í þessu tilviki ekki valdið meiri skaða en orðinn var að mati yfirmatsmanna. Í matsgerð 23. júní 2004 kemur meðal annars fram að stefnandi hafi ekki fengið nauðsynlega tannlæknisþjónustu strax eftir áverkann þar sem op inn í taugahol hafi verið nálægt brotlínu. Hins vegar hefði það ekki breytt á nokkurn hátt þeirri meðferð sem framkvæmd var. Svend Richter tannlæknir lýsti fyrir dóminum þeim viðgerðum sem hann fram­kvæmdi á tönnum stefnanda á tímabilinu 4. júní til 8. október 2002. Byrjað hafi verið á aðgerðum sem brýnastar voru, svo sem þeim að binda enda á þjáningar stefnanda. Í framburði tann­læknisins fyrir dóminum kom enn fremur fram að tvær framtennur stefnanda voru illa brotnar. Voru þær lagfærðar varan­lega og viðgerðir á þeim væru væntanlega enn í lagi. Þeirri viðgerð hafi lokið 28. júní sama ár. Kvarnast hafði auk þess úr jaxli sem var lagfært og tönn í neðri góm var lagfærð. Engar tafir hafi orðið á tann­viðgerðunum og hafi þær að öllu leyti gengið eðlilega fyrir sig. Stefnandi hafi fengið bestu meðhöndlun sem hægt hafi verið að veita honum. Gögn málsins verða á engan hátt talin í ósamræmi við þetta, en vottorð tann­læknisins 13. febrúar 2003, sem vísað er til af hálfu stefnanda, á við um viðgerðir á tann­skemmdum sem stefnandi hafði orðið fyrir óháð árásinni. Læknisvottorðið hefur því ekkert sönn­unar­gildi í málinu um að stefnandi hafi ekki fengið viðeigandi tann­læknis­­þjónustu vegna áverka á tönnum er hann hlaut í árásinni. Í gögnum málsins kemur hvergi fram að stjórnvöld hafi gefið fyrirmæli um að tannviðgerðum vegna áverka á tönnum stefnanda skyldi ekki haldið áfram eins og stefnandi heldur fram og telst sú staðhæfing hans því ósönnuð.

         Þegar virt er það sem að framan er rakið verður að telja sannað að stefnandi hafi frá 13. maí til 4. júní 2002 þjáðst af verkjum, sem hann var haldinn á því tímabili, vegna tafanna sem urðu á því að tannviðgerðir hæfust. Skýringar sem fram hafi komið af hálfu stefnda íslenska ríkisins eru þær að leitað hafi verið til tveggja tannlækna en þeir hafi neitað að gera við tennur stefnanda. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga um fangelsi og fangavist nr. 48/1988 skulu fangar í fangelsum njóta sambærilegrar heil­brigðis­þjónustu og almennt gildir, auk þeirrar sér­stöku heilbrigðis­þjónustu sem lög og reglur um fanga segja til um. Framangreindar skýringar stefnda á umræddum töfum eru því ófull­nægjandi að því leyti sem hér skiptir máli. Heilbrigðis- og tryggingamála­ráðuneytið sér um og ber ábyrgð á heilbrigðis­þjónustu við fanga í fangelsum að höfðu samráði við Fangelsismálastofnun samkvæmt sama lagaákvæði. Telja verður að líkams­tjón stefn­anda hafi orðið meira en ella vegna þjáninga sem hann leið vegna brotinna tanna sem hann fékk ekki með­höndl­aðar á framangreindu tímabili sem stefnda íslenska ríkinu bar að sjá til að stefnanda yrði veitt án óeðlilegra tafa. Stefnda íslenska ríkið verður því talið bera ábyrgð á tjóni stefnanda sem af því hlaust að hann fékk ekki viðeigandi tann­læknis­þjónustu í tæka tíð eftir að hann varð fyrir umræddu líkams­tjóni. Skilyrði bótaskyldu þykja að þessu leyti uppfyllt og ber með vísan til þess að taka kröfu stefnanda um viðurkenningu á rétti hans til þjáninga­bóta úr hendi stefnda íslenska ríkisins vegna þessa til greina á tímabilinu frá því að tjónið varð, 13. maí 2002, þar til farið var með stefnanda til tannlæknis 4. júní sama ár þar sem stefnandi fékk viðeigandi meðhöndlun að öllu leyti. Að öðru leyti hefur samkvæmt því sem að framan er rakið ekki verið sýnt fram á að stefnandi hafi orðið fyrir öðru tjóni vegna ófull­nægjandi læknisþjónustu í umræddu tilviki en því sem rakið verður til þjáninga vegna tafa á viðgerðum á brotnum tönnum á framangreindu tímabili. Viðurkenningar­krafa stefnanda á hendur stefnda íslenska ríkinu verður því að öðru leyti en að framan greinir ekki tekin til greina. 

         Gjafsóknarkostnaður stefnanda, samtals 1.849.980 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun fyrir allan rekstur málsins og ferðakostnaður lögmanns hans, Steingríms Þormóðssonar hrl., sem þykir hæfilega ákveðin samtals 750.000 krónur og er ákveðin án virðisaukaskatts, en útlagður kostnaður er 1.099.980 krónur. Þóknun og ferðakostnaður vitna, samtals 28.844 krónur, hefur verið greiddur úr ríkissjóði.

         Gjafvarnarkostnaður stefnda, Sigurðar Hólm Sigurðssonar, samtals 500.450 krónur, greiðist einnig úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun lögmanns hans, Jóns Höskuldssonar hdl., sem þykir hæfilega ákveðin fyrir allan rekstur málsins samtals 500.000 krónur án virðisauka­skatts, en útlagður kostnaður er 450 krónur.     

         Rétt þykir að málskostnaður falli að öðru leyti niður.

         Dóminn kvað upp Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari.

DÓMSORÐ:

         Viðurkennt er að stefnandi, Þórhallur Ölver Gunnlaugsson, eigi rétt á skaðabótum úr hendi stefnda, Sigurðar Hólm Sigurðssonar, vegna tjóns er stefnandi varð fyrir og er rakið til ólögmætrar líkamsárásar stefnda á stefnanda 13. maí 2002.

         Viðurkennt er að stefnandi eigi rétt á þjáningabótum úr hendi stefnda íslenska ríkisins vegna þess að hann fékk ekki viðhlítandi tannlæknaþjónustu vegna áverkanna er hann hlaut á tönnum í framangreindri líkamsárás á tímabilinu frá 13. maí 2002 til 4. júní sama ár.

         Gjafsóknarkostnaður stefnanda, samtals 1.849.980 krónur, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun og ferðakostnaður lögmanns hans, Steingríms Þormóðssonar hrl., 750.000 krónur án virðisaukaskatts, en útlagður kostnaður er 1.099.980 krónur. Þóknun og ferða­kostnaður vitna, samtals 28.844 krónur, hefur verið greiddur úr ríkis­sjóði.

         Gjafvarnarkostnaður stefnda Sigurðar Hólm Sigurðssonar, samtals 500.450 krónur, greiðist einnig úr ríkis­sjóði, þar með talin málsvarnarlaun lögmanns hans, Jóns Höskuldssonar hdl., 500.000 krónur án virðisaukaskatts, en útlagður kostnaður er 450 krónur.      

         Málskostnaður fellur að öðru leyti niður.