Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Benedikt Bogason hæstaréttardómari og Davíð Þór Björgvinsson og Ingveldur Einarsdóttir settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. febrúar 2017 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 15. febrúar 2017 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila „rekstraraðila vestursins [...]“ yrði gert skylt að veita honum upplýsingar um auðkenni þess tiltekna fjarskiptatækis sem tengdist notendareikningnum [...] á tímabilinu 5. janúar til 10. febrúar 2017. Kæruheimild er í i. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að framangreind krafa sín verði tekin til greina.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Samkvæmt 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar skulu allir njóta friðhelgi einkalífs. Er óheimilt að gera rannsókn á fjarskiptum nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Þessi réttur til friðhelgi einkalífs er einnig varinn af 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sem hefur lagagildi hér á landi eftir lögum nr. 62/1994.

Í 1. mgr. 80. gr. laga nr. 88/2008 segir að leggja megi fyrir fjarskiptafyrirtæki að veita upplýsingar um símtöl eða önnur fjarskipti við tiltekinn síma, tölvu eða annars konar fjarskiptatæki. Þetta er bundið því skilyrði að ástæða sé til að ætla að upplýsingar, sem skipt geti miklu fyrir rannsókn sakamáls, fáist með þeim hætti og að fengin sé heimild til að afla þeirra með úrskurði dómara, sbr. 1. mgr. 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. laganna. Að því gættu að um er að ræða íþyngjandi úrræði, sem felur í sér undantekningu frá fyrrgreindu ákvæði stjórnarskrárinnar, verður heimildin ekki skýrð rýmra en leiðir af orðalagi hennar.

Sóknaraðili er með til rannsóknar ætluð brot gegn 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sem fólust í því að senda myndefni og textaskilaboð með grófu klámefni frá tilteknum notanda á samfélagsmiðlinum [...] til annarra notenda sama miðils á tilteknu tímabili. Krafa sóknaraðila lýtur að því að fá upplýsingar frá varnaraðila, sem veitir fjarskiptaþjónustu, um auðkenni þess fjarskiptatækis sem tengst hefur reikningi fyrrnefnda notandans. Er því um að ræða upplýsingar um fjarskipti tiltekins tækis sem rannsókn málsins lýtur beinlínis að. Hér gegnir því öðru máli en í dómi Hæstaréttar 27. ágúst 2012 í máli nr. 562/2012 þar sem óskað var eftir upplýsingum sem beindust að ótilgreindum fjölda fjarskiptanotenda sem snertu ekkert það mál sem var til rannsóknar. Samkvæmt þessu verður krafa sóknaraðila talin rúmast innan orðalags 1. mgr. 80. gr. laga nr. 88/2008 í ljósi þess hvernig það verður skýrt í samræmi við það sem áður er rakið. Þar sem upplýsingar þær sem sóknaraðili vill afla geta skipt miklu fyrir rannsókn málsins er fullnægt lagaskilyrðum til að fallast á beiðnina og verður hún tekin til greina.  

Kærumálskostnaður dæmist ekki, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð:

Varnaraðili, X Ltd., skal veita sóknaraðila, Lögreglustjóranum á Suðurlandi, upplýsingar um IP tölu, IMEI númer eða önnur rekjanleg auðkenni þess fjarskiptatækis sem tengst hefur notendareikningnum [...] á tímabilinu 5. janúar til 10. febrúar 2017.

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 15. febrúar 2017.

Lögreglustjórinn á Suðurlandi hefur krafist þess að Héraðsdómur Suðurlands úrskurði að X Ltd, [...], [...], [...], rekstraraðila vefsetursins [...] verði með úrskurði gert að upplýsa lögreglu um auðkenni (IP-tölu, IMEI númer eða önnur rekjanleg auðkenni) þess tiltekna fjarskiptatækis sem tengdist notendareikningnum [...] (vefslóð: [...]) á tímabilinu 5. janúar 2017 til 10. febrúar 2017.

Krafan var þingfest 15. febrúar 2017 og Jón Páll Hilmarsson hdl. skipaður lögmaður til að gæta hagsmuna þess sem krafan beinist að sbr. 2. mgr. 84. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, en lögmaðurinn hafði þá undirritað drengskaparheiti skv. téðu lagaákvæði.

Af hálfu þess sem krafan beinst að er kröfunni mótmælt og þess krafist að henni verði hafnað. Þá er krafist þóknunar fyrir lögmanninn.

Málavextir

Í greinargerð lögreglustjóra segir að þann 8. janúar s.l. hafi brotaþoli, A, kt. [...], leitað til lögreglunnar á Suðurlandi til þess að tilkynna blygðunarsemisbrot af hálfu tiltekins aðila sem hún hafi talið að stæði að baki grófum mynd-, texta- og myndbandssendingum til sín í gegnum samskiptaforrit vefsíðunnar [...]. Í kjölfarið hafi tilkynntur aðili verið fenginn til skýrslutöku hjá lögreglu og hafi hann alfarið neitað sök í málinu. Brotaþoli hafi lýst því fyrir lögreglu að hún fái endurtekið send myndefni og skilaboð í gegnum umræddan reikning þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir brotaþola til þess að loka á (e. block) notandann í gegnum vefsíðuna.

Um atvik vísar lögreglustjóri nánar til rannsóknargagna, þar á meðal upplýsingaskýrslu lögreglu dags. 26. janúar 2017 þar sem skýr refsikrafa hafi komið fram af hálfu brotaþola.

Nú sé svo komið að lögreglu hafi borist fleiri tilkynningar frá aðilum sem hafi fengið sambærilegar mynd-, texta- og myndbandssendingar af grófum toga frá notandanum [...], um það vísar lögreglustjóri til rannsóknargagna lögreglu.

Umræddar upplýsingar um auðkenni þess fjarskiptatækis sem notað hafi verið til þeirra fjarskipta sem felist í slíkum sendingum séu lögreglu mikilvægar við rannsókn á meintu broti gegn 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 sem að lögum geti varðað allt að 4 ára fangelsi. Rekstraraðili vefsins [...] hafi neitað að veita lögreglu upplýsingar um auðkenni umrædds fjarskiptatækis án þess að úrskurður íslenskra dómstóla liggi fyrir um heimild þar að lútandi en í samskiptum við tengiliði vefsins hafi verið óskað eftir því að slíkri kröfu yrði beint að X Ltd. á [...].

Að mati lögreglustjóra hafi sá aðili sem sé að baki þeim fjarskiptum, sem hafi átt sér stað við brotaþola í málinu, brotið gróflega gegn brotaþolum með grófum endurteknum mynd- og myndbandsupptökusendingum auk grófra textaskilaboða með fjarskiptum í gegnum ofangreindan vef. Telur lögreglustjóri miklu skipta fyrir áframhaldandi rannsókn málsins að fengin sé heimild til rannsóknaraðgerðar í samræmi við kröfu þessa svo unnt sé að upplýsa hver standi að baki meintum brotum gegn brotaþolum. Fái lögregla ekki heimild til upplýsingaöflunar í samræmi við kröfu þessa sé lögreglu ómögulegt að krefja viðeigandi fjarskiptafyrirtæki hér á landi um upplýsingar um hver sé skráður eigandi eða notandi þess auðkennis sem umrætt fjarskiptatæki beri í samræmi við 2. málsl. 7. mgr. 47. gr. laga um fjarskipti nr. 81/2003.

Sérstaklega sé tekið fram að krafa lögreglustjóra beinist ekki að ótilgreindum aðilum sem engin tengsl kunni að hafa við þann refsiverða verknað sem sé til rannsóknar í málinu og telji lögreglustjóri að meðalhófs sé gætt í kröfu þessari, þar sem einungis sé beiðst upplýsinga sem upplýst geti um tengingar tiltekins fjarskiptatækis við umrædda vefsíðu en ekki til upplýsinga eða samskipta sem kunni að vera á umræddum notendareikning. Þá sé ljóst að mati lögreglustjóra að umrætt fjarskiptatæki hafi á greindu tímabili verið notað í tengslum við refsiverðan verknað.

Með hliðsjón af framangreindu telji lögreglustjóri að þau rök sem standi að baki þeirri vernd um friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu sem kveðið sé á um í  71. gr. stjórnarskrárinnar, standi ekki í vegi fyrir því að fallist verði á kröfu lögreglustjóra. Til stuðnings þeim sjónarmiðum lögreglustjóra beri að vísa til dóms Hæstaréttar, Hrd. 27. ágúst 2012 (562/2012) en um það segi í dóminum:

„Heimild til að afla fjarskiptagagna samkvæmt 80. gr. laga nr. 88/2008 er íþyngjandi rannsóknarúrræði, sem felur í sér undantekningu frá 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Af þeim sökum verður ákvæðið ekki skýrt rýmra en leiðir af texta þess. Skilyrði þess að heimilt sé að afla umræddra gagna er að rökstuddur grunur sé fyrir hendi um að tiltekinn sími eða fjarskiptatæki hafi verið notað í tengslum við refsivert afbrot. Er þetta skilyrði að þessu leyti samhljóða skilyrði sem áður var að finna í b. lið 86. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, en um beitingu þess má vísa til dóma í dómasafni réttarins 2001, bls. 1339, 2006, bls. 5758 og 17. nóvember 2008 í máli nr. 613/2008.“  

Um lagarök vísar lögreglustjóri til 80. gr., 1. mgr. 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.

Forsendur og niðurstaða

                Fyrir dóminn hafa verið lögð afrit rannsóknargagna málsins. Fallast má á það með lögreglustjóra að rökstuddur grunur sé um að brotið hafi verið gegn brotaþola með framangreindum hætti svo að varðað geti við 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en brot gegn ákvæðinu geta varðað fangelsi allt að 4 árum.

                Í kröfu lögreglustjóra er þess krafist að X Ltd, [...], [...], [...], rekstraraðila vefsetursins [...] verði með úrskurði gert að upplýsa lögreglu um auðkenni (IP-tölu, IMEI númer eða önnur rekjanleg auðkenni) þess tiltekna fjarskiptatækis sem tengdist notendareikningnum [...] (vefslóð: [...]) á tímabilinu 5. janúar 2017 til 10. febrúar 2017.

                Til stuðnings kröfu sinni vísar lögreglustjóri til 80. gr., 1. mgr. 83. gr. og 1. mgr. 84. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, en einnig til 2. ml. 7. mgr. 47. gr. laga um fjarskipti nr. 81/2003.

                Í 80. gr. laga nr. 88/2008 er heimilað að lagt verði „fyrir fjarskiptafyrirtæki að veita upplýsingar um símtöl eða önnur fjarskipti við tiltekinn síma, tölvu eða annars konar fjarskiptatæki.“ Önnur ákvæði sakamálalaga sem lögreglustjóri vísar til veita ekki sjálfstæðar heimildir til upplýsingaöflunar, heldur lýsa þau skilyrðum sem uppfylla þarf svo upplýsingaöflunin megi ná fram að ganga. Þá veitir 2. ml. 7. mgr. 47. gr. laga um fjarskipti nr. 81/2003 ekki sjálfstæðar heimildir til að kveðinn verði upp slíkur úrskurður á grundvelli hinna tilvitnuðu ákvæða sakamálalaga, en ákvæðið leggur þær skyldur á fjarskiptafyrirtæki að „veita lögreglu, í þágu rannsóknar [sakamáls], 4) upplýsingar um hver sé skráður eigandi ákveðins símanúmers og/eða eigandi eða notandi vistfangs (IP-tölu).“ Segir í framhaldinu að um aðgang lögreglu að upplýsingum um fjarskipti skuli að öðru leyti fara samkvæmt lögum um meðferð sakamála. 

                Krafa lögreglustjóra í málinu beinist hvorki að tilteknum síma, tölvu eða annars konar fjarskiptatæki, né að því að fá upplýsingar um símtöl eða önnur fjarskipti, heldur beinist hún að því að afla upplýsinga um auðkenni  fjarskiptatækis sem hefur tengst tilteknum notendareikningi á samskiptavefnum [...] á tilteknu tímabili, en auðkenni fjarskiptatækis geta ekki talist vera símtöl eða önnur fjarskipti. Liggur í raun ekkert fyrir um það hvort um er að ræða eitt eða fleiri tæki eða hvaða tæki það eru. Ekkert liggur heldur fyrir um það hver er rétthafi umrædds notendareiknings eða fjarskiptatækis eða fjarskiptatækja.

Samkvæmt orðanna hljóðan veitir 80. gr. laga nr. 88/2008 ekki heimild til þeirrar upplýsingaöflunar sem krafa sóknaraðila beinist að. Þykir ófært að skýra efni lagagreinarinnar rýmra en samkvæmt beinu orðalagi hennar, sbr. m.a. tilvitnaðan dóm Hæstaréttar Íslands.

                Samkvæmt framansögðu ber að synja kröfu Lögreglustjórans á Suðurlandi.

                Þóknun skipaðs lögmanns þess sem krafan beinist að, er ákveðin kr. 142.290 og telst til sakarkostnaðar og greiðist úr ríkissjóði, sbr. 2. mgr. 84. gr. og 38. gr. laga nr. 88/2008.

Sigurður G. Gíslason héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Kröfu Lögreglustjórans á Suðurlandi er synjað.

Úr ríkissjóði greiðist þóknun lögmanns þess sem krafa lögreglustjóra beinist að, Jóns Páls Hilmarssonar hdl., kr. 142.290.