Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómarinn Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 2. mars 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. mars 2016 þar sem varnaraðila var gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 30. mars 2016 klukkan 16 og einangrun meðan á því stendur. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Til vara krefst hann þess að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími, en að því frágengnu að honum verði gert að sæta farbanni.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Svo sem greinir í hinum kærða úrskurði er varnaraðili undir rökstuddum grun um frelsissviptingu og kynferðisbrot gagnvart eiginkonu sinni, sbr. 1. mgr. 194. gr. og 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og brot gegn 209. gr. sömu laga og barnaverndarlögum nr. 80/2002 gagnvart ungum syni sínum.

Með hinum kærða úrskurði var því hafnað að fullnægt væri lagaskilyrðum til að varnaraðila yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi samkvæmt 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Aftur á móti var krafa sóknaraðila tekin til greina með vísan til c. og d. liða 1. mgr. sömu greinar. Fyrir Hæstarétti krefst sóknaraðili staðfestingar úrskurðarins á þeim grundvelli.

Að frátöldum þeim brotum sem rannsókn þessa máls lýtur að liggja ekki fyrir viðhlítandi upplýsingar um brotaferil varnaraðila, en hann er erlendur ríkisborgari og mun hafa verið búsettur hér á landi frá árinu 2013. Að því gættu hefur sóknaraðili ekki leitt í ljós að ætla megi að varnaraðili muni halda áfram brotum meðan máli hans er ekki lokið. Er því ekki fullnægt skilyrðum c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008.

Af hálfu sóknaraðila hefur ekki í samræmi við meðalhófsreglu í 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 verið leitað annarra og vægari úrræða en gæsluvarðhalds yfir varnaraðila til að vernda brotaþola gagnvart honum, svo sem með því að grípa til ráðstafana eftir lögum nr. 85/2011 um nálgunarbann og brottvísun af heimili. Samkvæmt d. lið 1. mgr. 95. gr. laganna verður sakborningi gert að sæta gæsluvarðhaldi ef telja má það nauðsynlegt til að verja aðra fyrir árásum hans. Í dómaframkvæmd Hæstaréttar hafa verið gerðar ríkar kröfur til þeirrar hættu sem talin er stafa af sakborningi svo honum verði gert að sæta gæsluvarðhaldi á þessum grundvelli. Sóknaraðili hefur ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að svo hátti til í málinu. Er þetta lagaskilyrði til gæsluvarðhalds því heldur ekki uppfyllt. Verður hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er felldur úr gildi.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 2. mars 2016.

                Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu hefur í dag krafist þess fyrir Héraðsdómi Reykjaness að X, kt. [...], verði gert að sæta áfram gæsluvarðhaldi, allt til miðvikudagsins 30. mars nk., kl. 16:00.

                Kærði mótmælir kröfunni og krefst þess aðallega að henni verði hafnað, en til vara að gæsluvarðhaldi verði markaður skemmri tími. Til þrautavara að hann verði látinn sæta farbanni. 

                Í greinargerð lögreglustjórans segir að upphaf rannsóknar á hendur kærða sé að þann 23. febrúar sl. hafi þau A og B leitað til lögreglu og skýrt frá því að vinkonu þeirra C, kt. [...], væri haldið nauðugri. Var haft eftir þeim að hún hefði hringt í þau og beðið um aðstoð. Hún hafi ekki getað hringt í 112 vegna tungumálaörðugleika. Hafi hún sagt þeim að eiginmaður hennar, kærði X, héldi henni nauðugri inni í íbúð hans að [...] í [...]. Hún hafi búið þar meðan þau voru saman en flutt út fyrir nokkru síðan. Þau kváðu kærða vera að ógna henni og hefði hann tekið af henni símann, þannig að hún hafi ekki getað hringt frekar.

                Lögregla hafi farið á vettvang og bankað á dyr íbúðarinnar en enginn svarað. Vegna fyrra mála hjá lögreglu, sem varði C og kærða, hafi verið ákveðið að brjóta upp hurðina til þess að tryggja ástand. Hafi íbúðin þá reynst vera mannlaus. Hringt var í farsíma kærða og C, en slökkt hafi verið á símunum. Við athugun reyndist bifreið kærða ekki vera fyrir utan húsið. Er lögregla hafi verið á vettvangi hafi [...] ára sonur kærða og C komið heim. Hafi hann gefið lögreglu upp nýtt símanúmer móður sinnar sem lögregla hafi hringt nokkrum sinnum í án þess að svarað væri. Ákveðið hafi verið að fara með drenginn á lögreglustöðina en á leiðinni þangað hafi C hringt í son sinn. Drengurinn hafi sagt henni að hann væri á leiðinni á lögreglustöðina og skilað því til hennar frá lögreglu að koma þangað ef hún gæti. C hafi í kjölfarið komið á lögreglustöðina í [...] ásamt kærða.

                Í viðræðum við C á lögreglustöð hafi komið fram að hún hafi farið í skólann þá um morguninn og kærði birst þar og verið með yfirgang við hana og skammast út í hana fyrir að vera með slökkt á símanum þegar hann væri að hringja í hana. Hafi hann síðan verið að sniglast við skólann allan morguninn og verið að ónáða hana í frímínútum og sagt við hana að hún fengi aldrei að skilja við hann. Hafi þetta gert hana mjög skelkaða. Þegar skólinn hafi verið búinn hafi hún farið að bílnum sínum og ekki orðið vör við kærða. Hún hafi farið upp í bílinn og þegar hún hafi verið að bakka úr stæðinu hafi kærði skyndilega birst og ruðst inn í bílinn til hennar og skipað henni að aka heim til hans að [...] í [...]. Hún hafi verið mjög hrædd og ekki þorað öðru en að hlýða honum. Þegar þangað hafi verið komið hafi hann skipað henni að koma með sér í íbúðina og hún ekki þorað öðru. Þegar inn hafi verið komið hafi hann tekið af henni farsímann og lyklana hennar. Kærði hafi ítrekað sagt henni að hún gæti gleymt því að fá að skilja við hann, það myndi aldrei gerast. Kærði hafi þessu næst skipað henni að klippa hann og hún orðið við því. Að því loknu hafi hann krafið hana að stunda kynlíf með sér en hún hafi neitað því. Hann hafi þá tekið hana og lagt hana í sófann og neytt hana til munnmaka við sig og einnig hafi hann neytt hana að til að fróa honum. Sagðist hún þarna hafa fengið nóg af öllu ofbeldinu og sagt við hann að ef hann léti ekki af ofbeldinu myndi hún hafa samband við lögregluna og kæra hann fyrir nauðgun. Hafi kærða brugðið nokkuð við þetta en í kjölfarið farið með hana út í bíl og ekið með hana um bæinn uns lögreglan hafi haft samband og gert þeim að koma á lögreglustöðina í [...]. Hafi C einnig sagt að kærði hefði nauðgað henni 22. febrúar sl., en vildi ekki lýsa því nánar og hafi verið mjög buguð og brostið í grát.

                Teknar hafi verið tvær skýrslur af C frá því síðastliðin þriðjudag. Í þeim skýrslum hafi hún lýst langvarandi ofbeldi af hálfu kærða í sinn garð, bæði í [...] þar sem þau bjuggu og hér á landi, en þau fluttu til landsins í júní 2013. Hafi hún lýst grófu kynferðislegu og líkamlegu ofbeldi sem hafi hafist er þau giftu sig fyrir 10 árum. Kvað hún hann jafnframt hafa beitt eldri son þeirra ofbeldi, horft á klámmyndir og fróað sér fyrir framan hann. Hún hafi lýst nýjustu tilvikunum nánar og varðandi tilvikið frá 22. febrúar hafi hún borið að kærði hafi þá nauðgað henni að [...] en þar hafi þau mælt sér mót til þess fara saman með túlk til að breyta húsaleigusamningi um íbúðina. Túlkurinn sem hann hafi ætlað að panta hafi hins vegar ekki komið. Hann hafi þá farið að reyna að sannfæra hana um að þau ættu að byrja saman aftur. Hann hafi í kjölfarið haldið henni og tekið hana úr fötunum. Hann hafi svo snúið henni á magann og haldið höndum hennar með annarri hendi á meðan hann notaði hina til að stýra lim sínum í leggöng hennar. Þá hafi hún borið að kærði hafi gert tilraun að nauðga henni 15. febrúar sl. Þá hafi hún hitt hann að [...] þar sem hann hafi heimtað að fá bílinn hjá henni. Hafi kærði viljað að þau myndu byrja saman aftur og spurt hvenær hann mætti stunda kynlíf með henni. Hann hafi svo reynt að rífa niður um hana buxurnar en hún hafi gripið á móti. Við þessi átök hafi nærbuxur hennar rifnað. Hún hafi öskrað á kærða og náð að koma sér út. Hún hafi svo farið í Kvennaathvarfið og tekið mynd af sér í rifnu nærbuxunum og sent vini sínum D.

                Lögregla hafi farið með C á neyðarmóttöku LSH til skoðunar 23. febrúar sl. Samkvæmt vottorði þaðan lýsti hún atburðum þar á sama hátt og hún hafi gert hjá lögreglu. Í vottorðinu komi fram að hún sé með nýlegan marbletti á vinstri framhandlegg og á hægri kálfa. Þá sé hún með marbletti á hægri mjöðm, vinstri sköflungi og innan vert á vinstra læri. Samkvæmt vottorðinu hafi C fullyrt að marbletturinn á vinstri framhandlegg hefði komið er kærði hélt henni og nauðgaði 22. febrúar sl.

                Í skýrslu af vitninu D, vini C, kvaðst hann hafa þekkt hana í um það bil þrjú ár. Kvað hana C hafa lýst miklu ofbeldi af hálfu kærða í garð hennar og sonar hennar, bæði líkamlegu og kynferðislegu ofbeldi. Kvaðst hann alltaf hafa séð einhverja áverka á henni þegar hann hafi hitt hana, það er sjáanlega marbletti. Kvaðst hann hafa hitt hana í lok desember sl. eða í byrjun janúar og þá hafi C sagt að ástandið væri sérstaklega slæmt. Hún hefði verið beitt ofbeldi og neydd til kynlífs. Hann hafi vitað af því þegar hún fór til lögreglunnar í janúar sl. og sagði frá ofbeldinu. D kvaðst hafa verið að passa yngri son C og kærða fyrir hana 23. febrúar sl. er hún hafi verið í skólanum. Kvað hann C hafa hringt í sig í frímínútum í skólanum í miklu uppnámi og sagt að kærði hafi komið í skólann og verið að leita að henni. Hann hafi svo fengið smáskilaboð frá henni þar sem hafi staðið: „Gerðu eitthvað, heldur okkur, ekki skrifa ekki hringja því hann á eftir að sjá að ég er að skrifa, hann er að halda mér með valdi“. Kvað hann C hafa sent sér smáskilaboð 15. febrúar sl. með myndum af henni í rifnum nærbuxum eftir að kærði hafi gert tilraun til að nauðga henni. Mynd af umræddum skilaboðum og framangreindar myndir séu meðal gagna málsins.

                Í skýrslu af vitninu E, sem sé kennari C, kom fram að þriðjudaginn 23. febrúar sl. hafi C verið í miklu uppnámi í skólanum. Hún hafi verið óróleg er hún hafi talað í símann og hafi ráfað mikið um stofurnar og horft út um gluggann. Er vitnið hafi spurt C hvað væri að hafi hún sagt að eiginmaður hennar væri að elta hana, hann væri á staðnum og kæmi sennilega inn. Kvaðst vitnið svo hafa mætt honum þar sem hann var að opna hurðir á stofum. Kvaðst hún hafa spurt hvort hún gæti aðstoðað hann og hann hafi þá sagst vera að leita að konunni sinni, C. Hafi hann sagt vitninu að barnið þeirra væri veikt og hann þyrfti að finna hana. Hafi hún sagt honum að C væri í skólanum og hafi svo fylgt honum áleiðis út. Maðurinn hafi svo komið aftur og inn í kennslustundina og sagt C að koma og sveiflað hendinni í átt að henni með bendingu um að hún ætti að koma. F kvaðst þá hafa ýtt manninum út og sagt honum að fara. Kvað hún kærða hafa komið áður og leitað að C í skólanum auk þess sem hún hefði tekið eftir því að hún væri mikið í símanum í skólanum. Mánudaginn 22. febrúar sl. hafi hún verið mjög mikið í símanum og ítrekað beðið viðmælanda sinn um  að láta sig í friði. Sagði vitnið að það væri greinilegt að C hafi verið að tala við kærða í þessum símtölum í skólanum.

                Vitnið F, kennari í skóla C, hafi einnig borið um áreiti kærða í garð C í skólanum. Hafi hún orðið vitni að uppnámi og hræðslu C vegna þessa. Í síðustu viku hafi hún orðið vitni að því að C hafi verið í uppnámi og sagt að hann væri kominn. Hún hafi verið hrædd og falið sig inn í annarri stofu þannig að hann myndi ekki finna hana.

                Vitnið B, vinkona C, bar hjá lögreglu að 23. febrúar sl. hafi D hringt í hana og beðið hana að hringja í lögreglu vegna tungumálaörðugleika hans. Hafi hann sagt að kærði héldi C nauðugri og hefði tekið af henni símann. Hafi hún í kjölfarið farið með vini sínum A á lögreglustöð þar sem hún treysti sér ekki til að útskýra aðstæður ein fyrir lögreglunni vegna tungumálaörðugleika.  Kvaðst hún svo hafa hringt í C um tveimur klukkustundum seinna og þá heyrt hvar kærði hafi kallað hana öllum illum nöfnum og skipað henni að koma með símann. Kvaðst hún hafa hitt C daginn eftir þetta sem hafi þá sagt henni frá því að kærði hefði brotið gegn henni kynferðislega daginn áður og einnig tveimur dögum fyrr. Hafi C einnig lýst því fyrir henni hvernig kærði hefði stokkið inn í bílinn til hennar er hún var að bakka honum í skólanum.

Lögregla hafi áður komið að málum er varði kærða og C en 21. janúar sl. hafi C komið á lögreglustöð og greint frá ofbeldi kærða gegn sér og eldri syni þeirra. Um sé að ræða mál lögreglu nr. 007-2016-[...]. Vegna brota gegn sér og af ótta við kærða hafi C búið í Kvennaathvarfinu síðan þetta mál kom upp ásamt sonum sínum.

Í skýrslum vegna þessa máls hafi hún lýst ítrekuðum kynferðisbrotum kærða gegn sér og eldri syni þeirra. Hafi hún lýst því að hann væri búinn að vera drukkinn heima frá áramótum og þvingað hana nánast daglega til kynferðismaka. Kvað hún hann horfa á klámmyndir og þvinga hana til þess að gera við sig það sem hann sæi í myndunum.  Hann hafi einnig stundað sjálfsfróun fyrir framan drenginn auk þess að horfa á klámmyndir fyrir framan hann. Kvað hún drenginn hafa orðið vitni að kynferðisofbeldinu gegn sér og að hann reyndi stundum að stöðva föður sinn sem lemdi hann þá. Kvað hún þetta gerast stöðugt þegar kærði væri fullur.

Tekin hafi verið skýrsla í Barnahúsi af drengnum 8. febrúar sl. Þar hafi drengurinn lýst því að þegar pabbi hans væri fullur segði hann honum að fara inn í herbergi með litla bróður hans og svo heyrði hann að pabbi hans væri að horfa á klámmyndir frammi. Kvaðst hann ekki alltaf fara inn í herbergi og þá hefði hann séð pabba sinn “hrista” typpið á sér þegar hann væri fullur. Kvað hann pabba sinn ekki almennt vilja að hann sæi þetta en stundum gerði hann svona fyrir framan hann. Kvaðst hann einnig oft hafa séð klámmyndirnar sjálfur þegar pabbi hans var að horfa á þær. Kvað hann pabba sinn jafnframt biðja mömmu hans um að sleikja typpið á sér. Kvaðst hann hafa heyrt mömmu sína segja að hún vildi þetta ekki og að hann reyndi að hjálpa mömmu sinni í þessum aðstæðum en þá yrði pabbi hans reiður. Kvað drengurinn svona hluti oft hafa gerst og þeir gerðust alltaf þegar pabbi hans væri fullur. Kvað hann pabba sinn hafa verið fullan í mánuð núna.

Kærði hafi verið úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli rannsóknarhagsmuna með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 24. febrúar sl. sem staðfestur hafi verið með dómi Hæstaréttar. Hann hafi neitað sök í yfirheyrslum. Kvað hann þau hafa stundað kynlíf  22. febrúar sl., en það hafi verið með samþykki þeirra beggja. Kvað hann þau ekki hafa stundað nein kynferðismök 23. febrúar sl. Einungis hafi verið um strokur að ræða á milli þeirra sem þau hafi bæði tekið þátt í. Þau hafi farið saman að [...] eftir hann hafði hitt hana í skóla hennar og engin frelsissvipting hafi átt sér stað. Kærði kveður framburð C um að hann hafi gert tilraun til að nauðga henni 15. febrúar sl. ekki eiga við rök að styðjast. Er honum hafi verið sýndar framangreindar myndir sem C sendi vitninu D umræddan dag sem sýndu hana í rifnum nærbuxum kvað hann C hafa gert þetta sjálf við nærbuxurnar þar sem hún væri að reyna að koma sök á hann til þess að losna við hann. Er framburður C um langvarandi ofbeldi í hjónabandi þeirra hafi verið borinn undir hann neitaði hann því alfarið. Kvaðst hann aldrei hafa lamið hana. Hann hefði stundum faðmað hana fast og það hafi skilið eftir sig marbletti á henni en C væri með viðkvæma húð og fengi auðveldlega marbletti. Kvaðst hann heldur aldrei hafa beitt hana kynferðisofbeldi í hjónabandi þeirra og kvað að samþykki hennar fyrir kynlífi hafi alltaf legið fyrir. Hann hafi einnig varpað fram þeirri spurningu hvernig væri hægt að nauðga í hjónabandi. Kærði hafi jafnframt neitað sök í skýrslutöku vegna máls nr. 007-2016-[...].

Að mati lögreglu sé fram kominn sterkur grunur um að kærði hafi ítrekað brotið kynferðislega gegn eiginkonu sinni C og það hafi átt sér stað þrívegis nú í febrúar auk þess sem hann hafi svipt hana frelsi sínu 6. febrúar sl. Eru brotin talin varða við 1. mgr. 194. gr. og 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og varði allt að 16 ára fangelsi. Þá sé kærði undir sterkum grun um blygðunarsemisbrot gegn eldri syni sínum og brot gegn barnaverndarlögum.

                Það sé mat lögreglustjóra að lagaskilyrðum 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 sé fullnægt, enda sé kærði undir sterkum grun um að hafa framið brot sem varðað geti allt að 16 ára fangelsi og sé þess eðlis að almannahagsmunir krefjast gæsluvarðhalds. Telja verði að umrætt brot sé í eðli sínu svo svívirðilegt að gangi kærði laus muni  hann valda ótta og óöryggi í umhverfi sínu auk þess sem það myndi valda hneykslan í samfélaginu og særa mjög réttarvitund almennings.

Telji dómstólar að skilyrði fyrir gæsluvarðhaldi á grundvelli almannahagsmuna séu ekki nægjanlega uppfyllt byggi lögreglustjóri á því til vara að skilyrði fyrir gæsluvarðhaldi á grundvelli c. og d. liða 1. mgr. 95. gr. séu uppfyllt. Að mati lögreglu séu yfirgnæfandi líkur á því að kærði haldi áfram brotum gegn C gangi hann frjáls ferða sinna og að nauðsynlegt sé að verja hana og börn hennar fyrir árásum og brotum hans. Brýnt sé því að kærði sæti gæsluvarðhaldi meðan málum hans sé ólokið.

Rannsókn málsins sé á lokastigi. Lögregla hafi upplýsingar um að kærði hafi gerst sekur um kynferðis- og ofbeldisbrot þegar hann hafi búið í [...], bæði gegn C og stúlkubarni. Beðið sé upplýsinga frá [...] yfirvöldum um sakaferil hans þar í landi.  Verði málið sent embætti héraðssaksóknara eins fljótt og unnt sé.

                Með vísan til framangreinds, framlagðra gagna og 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og til vara c. og d. liðar 1. mgr. 95. gr. laganna, sé þess krafist að krafan nái fram að ganga.

                Til rannsóknar eru brot gegn 1. mgr. 194. gr., 209. gr., 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 er varðað geta fangelsisrefsingu. Rannsókn málsins er ekki lokið, en kærði er undir rökstuddum grun um að hafa framið brotin. Með vísan til þess og samkvæmt því sem rakið er að framan þykir mega fallast á það með lögreglustjóra að líkur séu á því að kærði muni halda áfram brotum á meðan máli hans er ekki lokið, fari hann frjáls ferða sinna. Hefur verið sýnt fram á að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt til að verja aðra fyrir árásum kærða. Eru því uppfyllt skilyrði c. og d. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Ekki þykja vera næg efni til að byggja gæsluvarðhald kærða á 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, svo sem aðallega er vísað til af hálfu lögreglustjóra. Þá eru að mati dómara hvorki efni til að marka gæsluvarðhaldi skemmri tíma en krafist er, né að beita vægari úrræðum en gæsluvarðhaldi.

Krafa lögreglustjóra um gæsluvarðhald er því tekin til greina eins og nánar greinir í úrskurðarorði. 

Úrskurð þennan kveður upp Jón Höskuldsson héraðsdómari.

Úrskurðarorð:

                Kærði, X, kt. [...], skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 30. mars nk., kl. 16:00.