Fimmtudaginn 22. mars 2012.
Nr. 168/2012.	A (Stefán Karl Kristjánsson hdl.) gegn Barnaverndarnefnd B (Bjarni Þór Óskarsson hrl.)

Kærumál. Börn. Lögvarðir hagsmunir. Gjafsókn. Aðfinnslur. Frávísun máls frá Hæstarétti.

A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem B var heimilað að vista dóttur A utan heimilis um tveggja mánaða skeið frá tilteknum tíma. Áður en dómur gekk í Hæstarétti lauk þeim tíma sem B var heimilað að vista dóttur A utan heimilis. Hafði A því ekki lengur lögvarða hagsmuni af að fá hnekkt niðurstöðu hins kærða úrskurðar og var málinu vísað frá Hæstarétti.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Árni Kolbeinsson, Greta Baldursdóttir og Jón Steinar Gunnlaugsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 9. mars 2012 sem barst héraðsdómi sama dag og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 15. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 24. febrúar 2012, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógiltur yrði úrskurður varnaraðila 19. janúar 2012 um að dóttir sóknaraðila, C, verði vistuð utan heimilis í allt að tvo mánuði frá áðurgreindum degi að telja. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði ómerktur og  málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara þess að áðurgreind krafa hennar verði tekin til greina. Að því frágengnu krefst hún þess að „engar hömlur verði á umgengni móður og dóttur.“ Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með hinum kærða úrskurði var hafnað kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði ákvörðun varnaraðila um vistun barns sóknaraðila á heimili á vegum varnaraðila í allt að tvo mánuði frá 19. janúar 2012 að telja. Þar sem sá tími sem umrædd vistun skyldi vara er liðinn hefur sóknaraðili ekki lengur lögvarða hagsmuni af því að fá hnekkt niðurstöðu hins kærða úrskurðar. Málinu verður því vísað frá Hæstarétti.

Samkvæmt 6. mgr. 63. gr. barnaverndarlaga skal dómari svo fljótt sem unnt er kveða upp úrskurð í máli og eigi síðar en innan viku frá því það var tekið til úrskurðar. Mál þetta var tekið til úrskurðar í héraði 14. febrúar 2012, en hinn kærði úrskurður ekki kveðinn upp fyrr en 24. sama mánaðar. Er þetta aðfinnsluvert.

Hinum kærða úrskurði var skotið til Hæstaréttar á síðasta degi kærufrests samkvæmt 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga, sbr. 1. mgr. 144. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, með kæru 9. mars 2012. Barst kæran héraðsdómi þann dag en Hæstarétti ekki fyrr en 15. sama mánaðar. Áður en ljúka mátti meðferð málsins fyrir Hæstarétti samkvæmt 1. mgr. 149. gr. laga nr. 91/1991, var svo sem áður greinir ljóst að sóknaraðili hefði ekki lengur lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn málsins.

 Mikilvægt er að meðferð barnaverndarmála sé hraðað eins og kostur er og á það bæði við um málsmeðferð fyrir stjórnvöldum og dómstólum. Er nauðsyn þess meðal annars sérstaklega áréttuð i 41. gr. og 63. gr. barnaverndarlaga. Á þetta ekki síst við í málum er varða íþyngjandi úrræði eins og vistun barns utan heimilis. Er mikilvægt að allir þeir sem í hlut eiga, þar á meðal bæði dómarar og aðilar máls, gæti þessa enda geta afleiðingar tafa á rekstri mála meðal annars orðið þær að það réttaröryggi sem tryggja á með rétti til málskots til Hæstaréttar verði lítils virði eins og raunin hefur orðið í þessu máli.

Rétt er að kærumálskostnaður falli niður, en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 150.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Vesturlands 24. febrúar 2012.

                Mál þetta barst dómnum 25. janúar 2012 og var tekið til úrskurðar 14. febrúar sama ár. Sóknaraðili er A, kt. [...], til heimilis að [...], [...], móðir C, kt. [...], með sama lögheimili en nú dveljandi á heimili fósturfjölskyldu á [...].

                Sóknaraðili krefst þess að úrskurður barnaverndarnefndar B dags. 19. janúar 2012, verði ógiltur.

                Úrskurðarorð er svohljóðandi:

                „C, kt. [...], skal vera vistuð utan heimilis á vegum    barnaverndarnefndar B í allt að tvo mánuði frá 19. janúar 2012 að telja.

                Umgengni við móður fari fram annan hvern laugardag í þrjár klukkustundir sem fari fram á vistunarstað.“

                Til vara er þess krafist að engar hömlur verði settar á samskipti móður og stúlku og að stúlkan verði vistuð innan fjölskyldunnar.

                Þess er krafist að meðan mál er til meðferðar fyrir dómi að framkvæmd úrskurðar verði frestað.

                Þá er gerð sú krafa að málskostnaður greiðist úr ríkissjóði.

Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur.

Gerð er krafa um að vistun barnsins á vegum barnaverndarnefndar verði óbreytt á meðan málið er til meðferðar fyrir dómi.

I

Sóknaraðili lýsir atvikum svo að hún og barnsfaðir hennar búi ekki saman en milli þeirra sé góður vinskapur og hafi faðir aðstoðað við heimilishald eftir þörfum.

      Fyrir dómi Héraðsdóms Vesturlands sé nú rekið mál er varði grunsemdir þess efnis að faðir stúlkunnar hafi beitt hana kynferðislegu ofbeldi.

      Í kjölfar þess að grunsemdir hafi vaknað hafi varnaraðila haft afskipti af málefnum fjölskyldunnar. Fyrir þann tíma hefði varnaraðili aldrei haft afskipti af heimili sóknaraðila.

      Skýrsla hafi verið tekin af stúlkunni í Barnahúsi hinn 30. nóvember 2011 og í kjölfarið hafi hún hafið meðferðarviðtöl hjá D, sálfræðingi í Barnahúsi. Enn fremur hafi sóknaraðili þegið meðferðarviðtöl hjá E, félagsráðgjafa á vegum varnaraðila og hafi frá upphafi verið fús til samvinnu við yfirvöld.

      Hinn 6. janúar 2012 hafi hlutir breyst hratt.

      Í hinum kærða úrskurði segi að sóknaraðili hafi farið ásamt dóttur sinni í viðtal hjá D. D hafi þar fyrst rætt við sóknaraðila sem hafi greint frá því að stúlkan hafi sagt ósatt og að hún hefði fengið hugmyndir um hin kynferðislegu samskipti eftir samskipti við ókunnugar konur á veraldarvefnum.

      Sóknaraðili mótmælir þessu alfarið. Eftir fyrrgreindan fund hafi stúlkan tjáð móður sinni að hún vildi segja satt. Þetta hafi gerst í bifreið þeirra mæðgna kl. 12:35. Sóknaraðili hafi verið smástund að melta þessi orð stúlkunnar og ákveða hvað hún ætti að gera. Sóknaraðili hafi því hringt kl. 12:53 í E. Í samtalinu við E hafi sóknaraðili upplýst um það hvað dóttir hennar hefði sagt henni og spurt hana ráða. Sóknaraðili hafi fyrst að loknum fundi dóttur sinnar með D fengið upplýsingar um að stúlkan vildi segja satt og rétt frá. Það sé því ómögulegt að sóknaraðili hafi viðrað slíkar hugmyndir á fundi sínum með D.

      Í kjölfar samtals E og sóknaraðila hafi starfsmenn barnaverndar í fylgd lögreglu ráðist inn á heimili sóknaraðila og tekið stúlkuna úr umráðum hennar. Var þetta gert að kröfu ríkissaksóknara sem talið hafi að sóknaraðili hefði óeðlileg áhrif á framburð dóttur sinnar og beitti hana þrýstingi.

      Sóknaraðili hafi brugðist illa við aðgerðum barnaverndarnefndar en bent að lokum á afasystur stúlkunnar sem vistunaraðila og hafi það verið samþykkt. Föstudaginn 20 janúar hafi stúlkan hins vegar verið flutt af heimili afasystur og á fósturheimili á [...]. Hvorki sóknaraðila né fyrirsvarsmönnum sóknaraðila hafi verið tilkynnt um þennan gjörning.

      Því sé haldið fram í greinargerð að starfsmenn telji sóknaraðila ekki í stakk búna til að veita stúlkunni aðhald og þann stuðning sem henni sé nauðsynlegur. Þessu sé alfarið mótmælt sem ósönnu og órökstuddu enda hafi varnaraðila aldrei haft afskipti af heimilishaldi sóknaraðila. Þá hafi starfsmenn varnaraðila ítrekað haldið því fram að sóknaraðili sé ósamvinnufús. Þannig hafi þeir ásakað sóknaraðila um að hafa gert tilraun til að fella niður tíma stúlkunnar með sálfræðingi í desembermánuði. Þetta sé alrangt. Sóknaraðili hafi hringt og reynt að færa til tíma stúlkunnar þannig að hann yrði annaðhvort fyrr eða síðar um daginn hinn 15. desember 2011 en tíminn hefði verið settur á klukkan 13:30. Það hefði þýtt að stúlkan missti af síðasta listgreinatíma sínum í skólanum og hefði ekki haft tækifæri til þess að klára jólagjöf þá sem hún hafði unnið lengi að. Þetta hafi valdið dóttur sóknaraðila hugarangri og því hafi sóknaraðili reynt að færa til tímann. Í kjölfarið hringdi lögregluþjónn að nafni F frá Lögreglunni á [...] í sóknaraðila og „hótað“ henni því að það myndi fara illa ef stúlkan missti af tímanum. Nokkrum mínútum síðar hafi E félagsráðgjafi hringt og upplýst að stúlkan yrði tekin af heimilinu mætti hún ekki í tímann. Að endingu hafi sálfræðingurinn samþykkt að hitta stúlkuna fyrr um daginn í skólanum þannig að stúlkan þyrfti ekki að fara úr skólanum. Starfsmenn varnaraðila saki sóknaraðila um að reyna að fá stúlkuna til þess að draga framburð sinn til baka. Það sé ósatt.

Sóknaraðili upplýsi að hún hafi átt mörg samtöl við E þar sem hún hafi lýst yfir áhyggjum sínum af því hversu hratt málið sé sótt og að ekki sé horft á heildarmyndina.

Sóknaraðili kveðst hafa greint starfsmönnum varnaraðila frá ótta sínum af því að senda saklausan mann í fangelsi og hvaða áhrif það hefði á dóttur hennar til lengri tíma.

Sóknaraðili ítrekar þá ósk sína að málið fái vandaða meðferð og mótmælir því að skoðanir hennar séu settar í samhengi við það að hún sé að breyta framburði dóttur sinnar. Áhyggjur sóknaraðila varði það að verði faðir stúlkunnar dæmdur fyrir brot gegn henni þá muni það mikil áhrif á stúlkuna og á líf fjölskyldunnar. Vilji sóknaraðila sé að gera allt til þess að dóttir hennar þurfi ekki að sjá eftir einu né neinu ef hún sé ekki að segja sannleikann að öllu leyti og telji sóknaraðili að hún uppfylli skyldur sínar sem góð móðir með þeim hætti. Sóknaraðili upplýsir einnig að hún og dóttir hennar hafi margsinnis átt samtöl um að fólk sem brýtur af sér eigi heima í fangelsi en að fólk sem ekkert slíkt geri eigi ekki að vera í fangelsi.

Sóknaraðili viti að sem móðir verði hún að vera heil gagnvart dóttur sinni og að það sem hafi gerst sé á engan hátt stúlkunni að kenna, hvorki það sem gerst hafi í samskiptum við ókunnugt fólk á internetinu né hin ætluðu brot föður.

Þá viti sóknaraðili að ef hún láti þannig gagnvart dóttur sinni að ekkert hafi gerst og ræði málin ekki við hana muni það til lengri tíma skaða stúlkuna og rýra traust hennar gagnvart fólki. Sóknaraðili búi sjálf að slíkri reynslu þar sem hún hafi verið misnotuð og tekin í burtu frá föður. Móðir hennar hafi aldrei rætt málin við sóknaraðila og látið eins og ekkert hefði gerst. Þetta hafi skaðað samband þeirra um alla framtíð.

Sóknaraðili sé viss um að eitthvað hafi komið fyrir dóttur hennar. Sóknaraðili telji hins vegar að aðrir möguleikar en að faðir hafi brotið gegn stúlkunni séu ekki skoðaðir. Í samtölum við E hafi E spurt sóknaraðila margsinnis að því af hverju stúlkan ætti að segja ósatt. Sóknaraðili hafi aldrei útilokað það að dóttir hennar væri að segja satt fyrr en að stúlkan tjáði henni það 6. janúar. Sóknaraðili telur að samskipti dóttur hennar við ókunnuga á netspjallrásum kunni að skýra orðfæri hennar á einhvern hátt. Þá hafi stúlkan sjálf sagt sálfræðingi frá því að þegar hún hafi greint vinum sínum frá þessu fyrst á skólalóðinni á [...] hafi hún í reynd átt við samskipti sín við fólk á Internetinu. Þessi leiðrétta frásögn stúlkunnar sé nú notuð sem dæmi gegn móður hennar en ekki hugleitt hvort að í reynd sé um sannleikann að ræða. Eftir að stúlkan hafi verið fjarlægð frá sóknaraðila óttast sóknaraðili að hún muni lokast og hræðast það að greina frá því sem hún hafi sagt sóknaraðila frá í bílnum þann 6. janúar. Sóknaraðili hafi átt í góðum samskiptum við skóla barna sinna og hafi mætt þangað til þess að ræða hver þau mál er upp koma og varði börn hennar. Skólayfirvöld hafa aldrei séð ástæðu til þess að tilkynna uppeldi sóknaraðila til yfirvalda.

Hinn 6. janúar 2012 hafi verið farið inn á heimili sóknarðaðila og dóttir hennar neyðarvistuð á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga. Þar segi í 1. mgr. 31. gr. að ef vinda þurfi bráðan bug að ráðstöfun sem heyri undir barnaverndarnefnd geti formaður hennar eða starfsmaður í umboði hans, án undangenginnar málsmeðferðar skv. VIII. kafla, framkvæmt hana.

Um þær ráðstafanir sem heyri undir barnaverndarnefnd sé fjallað í 2. gr. sömu laga en þar segi í 1. gr. um markmið og lögsögu:

      „Markmið laga þessara er að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Leitast skal við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu og beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það á við.“

                Varnaraðili hafi beitt 31. gr. til þess að neyðarvista vitni í sakamáli og farið þannig út fyrir heimildir barnaverndarlaga og inn á svið laga um meðferð sakamála. Slík misbeiting sé ámælisverð enda verði ekki réttlætt að ráðist sé inn á friðhelgi heimilis með slíkri afbökun réttarreglna.

                Þá hafi ekkert réttlætt svo harðar aðgerðir enda hafi legið fyrir að sóknaraðili hafi sjálfur haft frumkvæði að samskiptum við varnaraðila og hafi að öllu verið til samstarfs.

                Sóknaraðili hafi verið boðaður til fundar við starfsmenn varnaraðila þann 12. janúar 2012. Í greinargerð sé því haldið fram að sóknaraðili hafi hafnað allri samvinnu við varnaraðila. Þetta sé rangt. Starfsmenn varnaraðila hafi gert sóknaraðila það ljóst að það yrði engin samvinna höfð við sóknaraðila nema að samþykkt yrði að stúlkan yrði vistuð utan heimilis í tvo mánuði. Sóknaraðili, sem móður stúlku sem sé á erfiðum stað í lífinu, geti aldrei fallist á það að hún sé sett til hliðar og fái ekki huggað dóttur sína og veitt henni stuðning.

                Á fundi barnaverndarnefndar og sóknaraðila hinn 19. janúar hafi lögmaður sóknaraðila haldið eftirfarandi fram:

•     Móðir er borin sökum án þess að tilefni sé til.

•     Aðbúnaður á heimili er góður.

•     Faðir býr ekki á heimili.

•     Móðir fer ein með forsjá stúlkunnar og því engin rök að vista hana utan heimilis.

•     Það er ekkert sem bendir til þess að móðir hafi brotið trúnað gegn barninu.

•     Móðir hefur verið til samvinnu um alla þætti utan þess að hún fellst ekki á vistun stúlkunnar utan heimilis.

•     Búið er að taka skýrslu af stúlkunni í Barnahúsi og barnið hefur verið í meðferðarviðtölum.

•     Móðir upplýsir að hún hafi margsinnis sætt hótunum lögreglu og starfsmanna varnaraðila um að stúlkan yrði fjarlægð frá henni – jafnvel þó hún hafi í alla staði farið að óskum þeirra.

•     Þá upplýsti lögmaður að rannsóknarhagsmunir lögreglu verði að víkja enda eigi þeir ekki heima inni á borði barnaverndarnefndar.

                Það sæti undrun að kveðið skuli um töku stúlkunnar af heimili til þess að koma í veg fyrir samskipti móður og dóttur á sama tíma og kveðið er á um umgengni þeirra í úrskurði.

                Þá sé rétt að geta þess að grundvöllur aðgerða samkvæmt þessum úrskurði sé að rekið er sakamál gegn föður stúlkunnar. Hvergi sé á það minnst í forsendum úrskurðarins hvernig skuli með fara ljúki málsmeðferð gegn föður innan þess tíma. Sé um að ræða mikinn ágalla og sýni í reynd hversu vanhugsaðar aðgerðir varnaraðila séu í máli þessu. Starfsmenn varnaraðila hafi í reynd tekið sér stöðu sem starfsmenn ríkissaksóknara en telji sér heimilt að beita reglum barnaverndarlaga í störfum sínum.         Sóknaraðili hafi átt stutt samskipti við dóttur sína í gegnum samskiptamiðilinn Facebook þann 21. janúar 2012 og komi eftirfarandi atriði þar fram.

•     Stúlkan hefur frumkvæði að samskiptum þeirra.

•     Stúlkan upplýsir móður sína um að hún sé stödd á [...] og kom það sóknaraðila mjög á óvart.

•     Samskiptin eru stutt en sýna með skýrum hætti móðurkærleik sóknaraðila, umhyggju um velferð dóttur hennar og ekki síst að hún hefur á engan hátt reynt að hafa áhrif á framburð stúlkunnar.

•     Þá er sérstök athygli vakin á því að þrátt fyrir að það sé sóknaraðila sárt þá slítur hún á samskiptin svo fljótt sem hún getur til þess að brjóta ekki gegn úrskurði þeim sem hún hefur ákveðið að kæra.

                Sóknaraðili  hafi að öllu leyti verið til samstarfs við barnverndarnefnd. Hún telji það úrræði að vista stúlkuna utan heimilis og rjúfa tengsl hennar við fjölskylduna valda stúlkunni ómældum skaða. Þá hafi aðfarir starfsmanna varnaraðila þegar stúlkan hafi verið tekin af heimili sínu verið til þess fallnar að valda óþarfa hræðslu og kvíða hjá ungri stúlku og þannig hafi verið brotið gegn 80. gr. barnaverndarlaga þar sem áskilnaður sé um að sýna eigi nærgætni barni og foreldrum auk þess að undirbúa eigi barn fyrir vistun utan heimilis.

Um varakröfu

      Í kjölfar töku stúlkunnar af heimilinu hafi hún verið vistuð hjá afasystur. Engar skýringar hafi verið gefnar á því að stúlkan hafi nú verið flutt á heimili til vandalausra en að ekki hafi mátt koma henni fyrir hjá fjölskyldu eða vinafólki. Þá sé þess krafist að engar skorður verði settar á samskipti mæðgnanna.

                Krafa er sett fram um að meðan mál þetta er til meðferðar þá sé framkvæmd úrskurðar barnaverndarnefndar frestað.

Lagarök               

      Kæruheimild er í 2. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

      Krafa um frestun úrskurðar styðst við 2. mgr. 64. gr. sömu laga.

      Krafa um málskostnað byggist á 3. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991.

II.

Af hálfu varnaraðila er vísað til þess að hann hafi þurft að grípa til neyðarvistunar barnsins C til að tryggja hagsmuni barnsins og til að skapa aðstæður fyrir nauðsynlega rannsókn á barninu og meðferð vegna áfalla sem barnið hafi orðið fyrir.

Barnið hafi í nóvember 2011 sagt frá meintum kynferðisbrotum föður síns. Samhliða lögreglurannsókn, sem hafist hafi strax eftir að barnið sagði frá, hafi farið af stað vinna starfsmanna barnaverndarnefndar, viðtöl við barnið, móður þess (sóknaraðila) og fleiri. Faðirinn hafi verið ákærður fyrir hin meintu brot. Þeir atburðir, sem ásakanir barnsins lúti að,  hafi gerst í maí eða júní 2011. Undir meðferð málsins hafi ítrekað komið fram að sóknaraðili dragi frásögn barnsins í efa og hafi orðið uppvís að því að leggja að barninu að breyta framburði sínum. Þetta hafi valdið miklu álagi á barnið og sé einnig til þess fallið að trufla rannsókn á barninu og þá meðferð sem undirbúin hafi verið á vegum barnaverndarnefndar. Starfsmenn barnaverndarnefndar hafi ítrekað reynt að leiðbeina sóknaraðila um nauðsyn þess að styðja barnið vegna þeirra áfalla sem það hafi orðið fyrir. Þegar ljóst hafi orðið að sóknaraðili hafi ekki breytt háttum sínum hafi varnaraðili ekki átt önnur úrræði en að vista barnið utan heimilis. Sú ákvörðun sæti nú kæru. 

Afstaða sóknaraðila hafi meðal annars birst í því að hún hafi ítrekað spurt barnið um málavexti og ávirðingarnar sem barnið hafi sett fram og reynt að hafa áhrif á frásögn barnsins. Um þetta vísist til dómskjala nr.  6, 7, 8, 9, 10, 11 og 12. Með þessu hafi sóknaraðili brugðist skyldum sínum gagnvart barninu og ekki veitt því þann stuðning sem gera verði kröfu um undir þessum aðstæðum. Þrátt fyrir ábendingar og leiðbeiningar starfsmanna barnaverndarnefndar hafi sóknaraðili ekki látið af þessari hegðun. Þá hafi ítrekað komið fram að sóknaraðili leggi meiri áherslu á hagsmuni hins sakaða kynferðisbrotamanns en á hagsmuni barnsins. Um þetta vísist til dskj. 9, 10 og 11. Í viðtölum við starfsmenn barnaverndarnefndar og Barnahúss hafi sóknaraðili ítrekað notað mikinn tíma til að tala um og lýsa aðstæðum hins meinta kynferðisbrotamanns og þurft hafi að beina henni sérstaklega að því að ræða um hagsmuni barnsins. Allt lýsi þetta því að sóknaraðili sé að svo stöddu ekki í stakk búin til að veita barninu þann stuðning sem því sé nauðsynlegur.

Í skýrslu D sálfræðings frá 13. desember 2011, á dskj. 8, komi fram að sóknaraðili hafi talað um að frásögn barnsins væri aðeins draumur. Barnið hafi sagt sálfræðingnum frá þessu í viðtali 7. desember 2011. Sóknaraðili hafi strax þá verið farin að reyna að hafa áhrif á frásögn barnsins.

Í skýrslu D sálfræðings 28. desember 2011, á dskj. 10, komi aftur fram að barnið hafi sagt frá því að sóknaraðili héldi að þetta hafi verið draumur. Fram komi að sóknaraðili hafi sent barnið í herbergi sitt til að hugsa alvarlega um hvort þetta væri draumur eða veruleiki. Þessi viðbrögð sóknaraðila hafi mjög líklega haft mikil andleg áhrif á barnið og aukið vanlíðan þess. Af þessari hegðun sóknaraðila sjáist augljóslega að sóknaraðili trúi ekki barninu og sé að reyna að hafa áhrif á frásögn þess. Í skýrslu á dskj. 10 komi fram að barnið virðist vera undir miklum þrýstingi frá sóknaraðila.

Í skýrslu á dskj. 10 sé sérstaklega fjallað um að barnið hafi rökstutt ávirðingar sínar með því að vísa til þess að það geti ekki hafa dreymt tiltekin atriði í atburðarásinni. Þetta hafi komið fram í samtali barnsins við sálfræðing. Þrátt fyrir að barnið útiloki ekki að eitthvað geti hafa verið draumur sé frásögn þess staðföst um tiltekin atriði. Barnið ítreki enn ávirðingar sínar. Þrátt fyrir að barnið hafi rökstutt sérstaklega hvers vegna það geti ekki hafa verið að dreyma hafi sóknaraðili haldið áfram að beita barnið þrýstingi um að breyta framburði sínum. Þetta sýni að sóknaraðili sé ekki í stakk búin til að sinna barninu á fullnægjandi hátt eða veita því þann stuðning sem nauðsynlegur sé. Þessi skýrsla veiti allri frásögn barnsins aukinn trúverðugleika og ætti að leiða til þess að sóknaraðili styddi barnið í hvívetna. Það hafi sóknaraðili alls ekki gert. Á sama hátt rökstyðji þessi frásögn barnsins að það hafi verið rétt af barnaverndaryfirvöldum að grípa inn í. Velferð barns hafi forgang í störfum barnaverndarnefndar og það sé á þeim grundvelli sem grípa hafi orðið til þess úrræðis að vista barnið utan heimilis. 

Í kæru kemur fram að sóknaraðili viti að eitthvað hafi komið fyrir barnið. Þrátt fyrir það styðji sóknaraðili ekki barnið í rannsókn barnaverndaryfirvalda og meðferð. Þvert á móti beiti sóknaraðili barnið þrýstingi um að breyta frásögn sinni. Þessar aðstæður valdi því að sóknaraðili sé ekki að svo stöddu í stakk búin að veita barninu nauðsynlegan stuðning. Þetta sé grundvallaratriði sem réttlæti tímabundna vistun barnsins á vegum barnaverndarnefndar utan heimilis. Hagur og velferð barnsins sé aðalatriðið í öllum störfum barnaverndarnefndar. Ef árekstur verði milli hagsmuna forsjáraðila og hagsmuna barnsins ráði hagur barnsins.

Í kæru komi fram að sóknaraðili segist hafa greint starfsmönnum barnaverndarnefndar frá ótta sínum af því að saklaus maður væri sendur í fangelsi og hvaða áhrif það hefði á barnið til lengri tíma. Sóknaraðili lýsi því að hún hafi áhyggjur af því hvað gerist ef faðir barnsins verði dæmdur fyrir brot gegn barninu. Af þessari yfirlýsingu sóknaraðila og af gögnum málsins á dskj. 6, 7, 8, 10 og 12 megi ráða að sóknaraðili trúi ekki barninu. Af þessari umfjöllun sóknaraðila sé ljóst að áhyggjur sóknaraðila beinist alls ekki fyrst og fremst að velferð barnsins. Væru hagsmunir barnsins í forgangi hjá sóknaraðila ætti hún að lýsa áhyggjum af því hvað barnið hafi upplifað, enda segist hún vita að eitthvað hafi komið fyrir barnið. Enn á ný komi hér fram að sóknaraðili trúi ekki barninu og setji hagsmuni þess ekki í forgang.

Í kæru komi fram að sóknaraðili telji málið sótt hratt og ekki sé horft á heildarmyndina. Ekki kemur fram í kæru hvað átt sé við með tilvísun til „heildarmyndar“, en talið er að þar sé vísað til þess að sóknaraðili telji að samskipti barnsins við erlenda aðila í gegnum tölvu hafi ekki verið rannsökuð á fullnægjandi hátt og að þar sé að finna skýringu á ávirðingum barnsins. Sóknaraðili virðist nota þetta til þess að kasta rýrð á rannsókn málsins, en lítur um leið fram hjá því að þau atvik sem barnið lýsir í ávirðingum sínum gerðust löngu áður en barnið hafði samskipti við erlenda aðila í gegnum tölvu.

Í skýrslu á dskj. 8 komi fram að barnið hafi sagt frá brotum föður síns 7. desember 2011. Þá hafi einnig komið fram hjá barninu að brot föðurins hafi átt sér stað áður en barnið hafi verið í samskiptum við erlenda aðila í gegnum tölvu. Fullyrðing sóknaraðila um að samskipti barnsins við erlenda aðila í gegnum tölvu geti skýrt framburð stúlkunnar standist því enga skoðun. Í upplýsingaskýrslu lögreglu 6. janúar 2012 komi fram að rannsókn á tölvu barnsins sýni að barnið hafi verið í samskiptum við tvo erlenda aðila í gegnum tölvu á tímabilinu 9. - 28. nóvember 2011. Það sé löngu eftir að meint kynferðismisnotkun föður eigi að hafa farið fram.

Í kæru er því haldið fram að sóknaraðili hafi alls ekki reynt að koma í veg fyrir viðtal barnsins við starfsmann á vegum barnaverndarnefndar 15. desember 2011 kl. 14:00. Í kæru er því haldið fram að sóknaraðili hafi óskað eftir að viðtalið færi fram á öðrum tíma af því að sá tími sem ákveðinn hefði verið mundi leiða til að barnið missti af síðasta listgreinatímanum í skólanum og gæti ekki lokið við jólagjöf sem hún hefði lengi unnið að. Í skýrslu á dskj. 10 komi hins vegar fram að sóknaraðili hafi haft  samband við Barnahús þennan dag og tilkynnt að hún væri veik og þess vegna kæmist barnið ekki í viðtal. Í skilaboðunum hafi ekkert komið fram um að viðtalstíminn gæti truflað listgreinatíma barnsins í skólanum. Síðari skýring sóknaraðila sé ótrúverðug en sýni í verki lítinn samstarfsvilja sóknaraðila við starfsmenn barnaverndarnefndar.

Frásögn barnsins af viðbrögðum og afstöðu sóknaraðila hafi alls ekki verið ný af nálinni 6. janúar, eins og reynt sé að gera skóna í kæru. Það sé ljóst að sóknaraðili hafi frá fyrstu stigum málsins reynt að hafa áhrif á frásögn barnsins með því að láta það halda að þetta væri aðeins draumur. Sóknaraðili hafi ekki sinnt leiðbeiningum eða ráðleggingum starfsmanna barnaverndarnefndar og ekki haft hagsmuni barnsins í forgangi, heldur haldið áfram að reyna að hafa áhrif á frásögn barnsins og hafi þannig aukið vanlíðan þess. Hinn 6. janúar hafi þetta enn og aftur orðið ljóst. Með framferði sínu hafi sóknaraðili sýnt að hún gangi þvert á ráðleggingar og leiðbeiningar starfsmanna barnaverndarnefndar. Á sama hátt sé ljóst að sóknaraðili hafi ekki sýnt samstarfsvilja við starfsmenn barnaverndarnefndar. Við þessar aðstæður hafi ekki verið unnt að una. Nauðsynlegt hafi verið að færa barnið undan því álagi sem það augljóslega hafi orðið fyrir af hálfu sóknaraðila og til að veita því betri stuðning í rannsóknum og meðferð. Full nauðsyn hafi verið til að barnaverndarnefnd gripi inn í og vistaði barnið tímabundið utan heimilis.

Í úrskurði barnaverndarnefndar  sé kveðið á um umgengni sóknaraðila og barns. Í kæru til héraðsdóms sé þetta talið skjóta skökku við. Það sé rangt mat. Ekkert sé athugavert við að sóknaraðili og barnið njóti umgengni, enda sé gert ráð fyrir að umgengnin fari fram á heimili vistunaraðila. Í slíkri umgengni hafi móðirin tækifæri til jákvæðrar umgengni við barn sitt, en komið sé í veg fyrir að barnið sé beitt fortölum um þær ávirðingar sem það hafi  sett fram. Þær fortölur, sem sóknaraðili hafi orðið uppvís að, hafi mjög truflandi áhrif á meðferð barnsins og úrvinnslu afleiðinga kynferðisofbeldis.

Á fundi starfsmanna barnaverndarnefndar með sóknaraðila og lögmanni hans hinn 12. janúar 2012 hafi sóknaraðili hafnað öllu samstarfi við starfsmenn barnaverndarnefndar og neitað meðal annars að undirrita áætlun um meðferð máls, sem hafi verið undirbúin í samræmi við ákvæði barnaverndarlaga.

Um varakröfu:

Í varakröfu kæranda sé sett fram að engar hömlur verði settar á samskipti móður og stúlku og að stúlkan verði vistuð innan fjölskyldu.

Neyðarvistun hafi verið nauðsynleg vegna þess að sóknaraðili hafi ekki látið af álagi sínu á barnið. Hegðun og aðgerðir sóknaraðila gagnvart barninu hafi valdið barninu miklu andlegu álagi og truflað verulega þá rannsóknar á barninu sem hafin sé á vegum barnaverndarnefndar og þá meðferð sem undirbúin hafi verið. Neyðarvistun hafi verið nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir hið andlega álag sem sóknaraðili hafi augljóslega verið að leggja á barnið. Þess vegna sé óhjákvæmilegt að samskipti sóknaraðila og barnsins séu takmörkuð að sinni.

Starfsmenn barnaverndarnefndar hafi samþykkt í upphafi ábendingu sóknaraðila um að barnið yrði vistað hjá frænku sinni. Þessi frænka sé hins vegar orðin nokkuð fullorðin og hafi þar að auki takmarkaða aðstöðu fyrir barnið, hafi t.d. ekki sérherbergi fyrir það. Þá búi þessi frænka barnsins í [...] og barnið hafi því ekki getað gengið í sinn venjulega skóla, né umgengist félaga sína eða vini. Barnaverndarnefnd hafi því ákveðið að koma barninu fyrir hjá neyðarvistunarfjölskyldu á [...]. Ljóst sé að núverandi aðstæður barnsins séu til muna betri og valdi mun minni röskun á daglegu lífi barnsins en vistun hjá frænku þess í [...]

Lagarök:

Um neyðarráðstafanir barnaverndarnefndar vísast til 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Um úrskurð um tímabundna vistun barnsins utan heimilis í tvo mánuði vísast til b. lið 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga. Um málsmeðferð kærumáls vísast til XI. kafla barnaverndarlaga. Um óbreyttar aðstæður barnsins á meðan á dómsmeðferð stendur vísast til 2. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga.

III.

                Fyrir dómi er til meðferðar mál ákæruvaldsins á hendur föður C þar sem hann er ákærður fyrir kynferðisbrot gagnvart barninu. Að mati varnaraðila hefur stúlkan orðið fyrir miklu áfalli og þurfi á miklum stuðningi að halda og vera í eins öruggu umhverfi og kostur er. Telur nefndin að afstaða móður hennar, sem hefur forsjá barnsins, komi til með að torvelda meðferð stúlkunnar. Telur nefndin brýna hagsmuni barnsins mæla með því að hún fái mikinn stuðning og njóti öryggis og að því verði ekki við komið nema utan heimilis C. Ekki verður séð að varnaraðila hafi skotist í þessu mati og ekki þykja slíkir gallar á meðferð máslins hjá varnaraðila að leiði til þess að úrskurður hennar verði felldur úr gildi. Um varakröfu er þess að gæta að með því að vista stúlkuna á [...] heldur hún tengslum sínum við skólafélaga og vini og yrði vistun hennar hjá ættingjum í öðrum landshlutum henni erfiðari en núverandi fyrirkomulag og er því varakröfu sóknaraðila hafnað.

                Samkvæmt framansögðu verður kröfum sóknaraðila A hafnað. 

                Samkvæmt 60. gr. barnaverndarlaga, sbr. 61. gr. sömu laga, hefur sóknaraðili A lögbundna gjafsókn í málinu. Gjafsóknarkostnaður hennar greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, sem þykir hæfilega ákveðinn að meðtöldum virðisaukaskatti, svo sem í dómsorði greinir.

                Allan V. Magnússon, héraðsdómari, kveður upp úrskurð þennan. Mál ákæruvaldsins gegn föður C var dómtekið þann 22. febrúar síðastliðinn og hefur uppkvaðning úrskurðar dregist sökum anna dómara.

ÚRSKURÐARORÐ

                Kröfum sóknaraðila A er hafnað.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun lögmanns hennar, Stefáns Karls Kristjánssonar, héraðsdómslögmanns, 250.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.