Þriðjudaginn 25. nóvember 2014.
Nr. 749/2014.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir ríkissaksóknari) gegn X (Sveinn Andri Sveinsson hrl.)

Kærumál. Þinghald. Sératkvæði.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem ákveðið var að öll þinghöld í máli sem Á hafði höfðað gegn X fyrir kynferðisbrot með því að hafa keypt vændi, sbr. 1. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, skyldu háð fyrir luktum dyrum.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson og Benedikt Bogason og Guðrún Erlendsdóttir settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 19. nóvember 2014, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. nóvember 2014, þar sem ákveðið var að þinghöld í málinu skyldu háð fyrir luktum dyrum. Kæruheimild er í b. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að öll þinghöld í málinu verði háð í heyranda hljóði.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Í máli þessu er varnaraðila gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa tiltekinn dag haft samband símleiðis við konu og heitið henni tilgreindri greiðslu fyrir vændi. Er brotið talið varða við 1. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en þar segir að hver sem greiðir eða heitir greiðslu eða annars konar endurgjaldi fyrir vændi skuli sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári.

Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar skal dómþing háð í heyranda hljóði nema dómari ákveði annað lögum samkvæmt til að gæta velsæmis, allsherjarreglu, öryggis ríkisins eða hagsmuna málsaðila. Eftir 1. mgr. 10. gr. laga nr. 88/2008 er meginregla laganna í samræmi við fyrrnefnt stjórnarskrárákvæði, en þar er mælt fyrir um undantekningar frá henni í stafliðum a. til g., sem skýra verður þröngt. Í a. lið málsgreinarinnar er kveðið á um heimild til að þinghald fari fram fyrir luktum dyrum til hlífðar sakborningi, brotaþola, vandamanni þeirra, vitni eða öðrum sem málið varðar. Með hinum kærða úrskurði var komist að þeirri niðurstöðu að þinghöld í málinu skyldu vera lokuð til hlífðar brotaþola, sem varnaraðili væri sakaður um að kaupa vændi af. Þá var í úrskurðinum vísað til stöðu seljanda í viðskiptum sem þessum og þess yfirlýsta markmiðs löggjafans að ábyrgðin á viðskiptunum hvíldi eftirleiðis á herðum kaupanda en ekki seljanda. Að lokum var þar skírskotað til d. liðar fyrrgreindrar málsgreinar.

Fallist er á þá niðurstöðu hins kærða úrskurðar að með tilliti til hagsmuna þeirrar konu, sem málið varðar, sé fullnægt skilyrðum a. liðar 1. mgr. 10. gr. laga  nr. 88/2008 um að þinghöld í málinu verði háð fyrir luktum dyrum til hlífðar henni. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Sératkvæði

Guðrúnar Erlendsdóttur setts hæstaréttardómara

Með lögum nr. 54/2009 var gerð sú breyting á almennum hegningarlögum nr. 19/1940 að við 206. gr. þeirra laga var bætt ákvæði þess efnis að hver „sem greiðir eða heitir greiðslu eða annars konar endurgjaldi fyrir vændi“ skuli sæta sektum eða fangelsi allt að einu ári. Í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum nr. 54/2009 kom fram að það væri hlutverk löggjafans að sporna við sölu á kynlífi enda væri ekki ásættanlegt að líta á mannslíkamann sem söluvöru. Gengið var út frá því að ábyrgðin á viðskiptunum hvíldi á herðum kaupandans en ekki seljandans.

Tilgangurinn með framangreindu ákvæði er að sporna við sölu á kynlífi. Þeim tilgangi verður að mínu mati frekar náð með því að halda þinghöld í slíkum málum fyrir opnum tjöldum heldur en að halda þau fyrir luktum dyrum. Meginregla íslensks réttarfars er að þinghöld séu háð í heyranda hljóði, sbr. 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 10. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og verða ríkar ástæður að vera fyrir hendi til að víkja frá henni. Í máli þessu þykja ekki efni til að víkja frá þessari meginreglu og tel ég því að þinghöld í málinu skuli haldin í heyranda hljóði.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. nóvember 2014.

Í máli þessu er ákærða gefið að sök kynferðisbrot með því að hafa keypt vændi og er það talið varða við 1. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga. Við útgáfu fyrirkalls ákvað dómari að þinghald til þingfestingar málsins yrði lokað, svo og öll þinghöld eftir það. Við þingfestingu málsins var sú ákvörðun færð til bókar með vísan til a- og d-liðar 1. mgr. 10. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Í tilvitnuðum ákvæðum er að finna undantekningar frá þeirri meginreglu íslensks réttarfars að þinghöld skuli háð í heyranda hljóði. Eru undantekningar þessar settar til hlífðar sakborningi, brotaþola, vandamanni þeirra, vitni eða öðrum sem málið varðar, svo og ef telja má að nauðsyn beri til vegna velsæmis.

Af hálfu ákæruvaldsins var ákvörðun dómara um lokun þinghalds mótmælt og þess krafist að dómari kvæði upp úrskurð um það hvort þinghaldið og öll þinghöld þar á eftir skyldu háð fyrir luktum dyrum. Byggist krafan á því að undantekningarákvæði a- og d-liða 10. gr. laga nr. 88/2008 eigi hér ekki við. Verjandi ákærða krafðist þess hins vegar að ákvörðun dómara um lokun þinghalda stæði óhögguð.

Með lögum nr. 54/2009 var sú breyting gerð á almennum hegningarlögum nr. 19/1940 að við 206. gr. þeirra laga bættust tvær nýjar málsgreinar, 1. og 2. mgr., svohljóðandi:

„Hver sem greiðir eða heitir greiðslu eða annars konar endurgjaldi fyrir vændi skal sæta sektum eða fangelsi allt að 1 ári.

Hver sem greiðir eða heitir greiðslu eða annars konar endurgjaldi fyrir vændi barns undir 18 ára aldri skal sæta sektum eða fangelsi allt að 2 árum.“

Í greinargerð með frumvarpi því er síðar varð að lögum nr. 54/2009 segir m.a. svo um fyrirhugaðar breytingar: „Löggjöf af þessu tagi er því oft nefnd sænska leiðin og miðar að því að það sé hlutverk löggjafans að sporna við sölu á kynlífi, enda sé ekki ásættanlegt að líta á mannslíkamann sem söluvöru. Einnig er gengið út frá því að ábyrgðin af viðskiptunum hvíli á herðum kaupandans en ekki seljandans, enda sé aðstöðumunur þeirra ævinlega mikill. Loks er litið svo á að það sé kaupandinn sem í krafti peninganna hafi eiginlegt val um að kaupa eða kaupa ekki, enda sé staða hans í langflestum tilvikum miklum mun sterkari en staða þess sem selur aðgang að líkama sínum til kynlífsathafna.“  

Eins og áður greinir er meint brot ákærða í þessu máli heimfært til 1. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með síðari breytingum. Er ákvæðinu skipað í flokk annarra kynferðisbrota samkvæmt XXII. kafla laganna, en þinghöld í þeim málum eru að jafnaði háð fyrir luktum dyrum, og þá sérstaklega þegar nauðsynlegt þykir að hlífa brotaþola við þeirri athygli og umfjöllun sem slík mál kunna að vekja. Brotaþoli í þessu máli er kona, sem ákærði er sakaður um að hafa keypt vændi af. Í gögnum málsins eru ekki aðeins rakin náin og persónuleg samskipti hennar og ákærða, heldur er þar einnig greint frá nafni hennar, þjóðerni, dvalarstað og ýmsu öðru sem lögreglan hefur talið að hafi þýðingu fyrir rannsókn málsins. Í því ljósi, en einnig með hliðsjón af stöðu seljanda í viðskiptum sem þessum og því yfirlýsta markmiði löggjafans með umræddu lagaákvæði að ábyrgðin á viðskiptunum hvíli eftirleiðis á herðum kaupanda en ekki seljanda, fær dómurinn ekki séð að nein rök standi til þess að önnur sjónarmið eigi við um brotaþola í þessu máli en í öðrum kynferðisbrotamálum þegar ákveðið er að loka þinghöldum til hlífðar brotaþola með vísan til a- og d-liðar 1. mgr. 10. gr. laga nr. 88/2008. Ber því að hafna kröfu ákæruvaldsins um að þinghald í máli þessu verði opið, svo og öll þinghöld í málinu hér eftir.

Ingimundur Einarsson dómstjóri kvað upp úrskurðinn.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Þinghöld í máli þessu skulu háð fyrir luktum dyrum.