Föstudaginn 13. febrúar 2009.
Nr. 46/2009.	K (Heimir Örn Herbertsson hrl.) gegn M (Sveinn Sveinsson hrl.)

 

Kærumál. Börn. Bráðabirgðaforsjá. Umgengnisréttur. Meðlag.

Með úrskurði héraðsdóms var M var falin forsjá sona hans og K til bráðabirgða þar til endanlegur dómur gengi í forsjámáli þeirra. Kröfu K um að mæla fyrir um umgengni hennar við drengina var hafnað og kærði K úrskurðinn að því leyti til Hæstaréttar, sem staðfesti ákvæði hans um umgengni.  

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Hjördís Hákonardóttir og Viðar Már Matthíasson settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 27. janúar 2009, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 2009, þar sem kveðið var á um að varnaraðili færi til bráðabirgða með forsjá sona þeirra, A og B, þar til endanlegur dómur gengi um hana. Sóknaraðila var jafnframt gert að greiða einfalt meðlag með drengjunum frá 1. desember 2008, en hafnað var kröfu hennar um að mæla fyrir um umgengni. Kæruheimild er í 5. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Sóknaraðili krefst þess aðallega að krafa hennar um umgengni við drengina verði tekin til greina. Til vara að sá hluti hins kærða úrskurðar er lýtur að umgengni verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar. Hún sættir sig við niðurstöðu hins kærða úrskurðar að öðru leyti. Þá gerir sóknaraðili kröfu um kærumálskostnað.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur eins og í dómsorði greinir. Sóknaraðili greiði varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Ákvæði hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu sóknaraðila, K, um umgengni við syni hennar, A og B, er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, M, 150.000 krónur í kærumálskostnað.

 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 2009.

I.

Sóknaraðili er M., [...], Keflavík.

Varnaraðili er K, [...], Reykjavík.

Sóknaraðili krefst þess aðallega að honum verði með úrskurði falin forsjá drengjanna A, f. [...] og B f. [...], til bráðabirgða þar til endanleg ákvörðun um forsjá liggur fyrir í forsjármáli aðila.

Til vara að ákveðið verði með úrskurði að drengirnir búi hjá foreldrum sínum á víxl, meðan forsjármálið er til meðferðar fyrir dómi og þar til endanleg niðurstaða liggur fyrir í málinu.

Í báðum tilvikum er gerð krafa um málskostnað úr hendi varnaraðila, en að ákvörðun málskostnaðar bíði ákvörðunar í aðalmálinu.

Varnaraðili krefst þess aðallega að kröfum sóknaraðila í aðal- og varakröfu verði hafnað.

Til vara er þess krafist að forsjá verði til bráðabirgða ákveðin í samræmi við varakröfu sóknaraðila.

Til þrautavara, verði aðalkrafa sóknaraðila tekin til greina, er þess krafist að úrskurðað verði um að varnaraðili fái reglulega umgengni við börnin aðra hverja helgi, frá föstudegi til sunnudags, allt þar til endanlegur dómur gengur í máli aðila.

Þá er krafist málskostnaðar.

Aðilar gáfu skýrslu fyrir dómi 9. janúar sl. og var málið munnlega flutt í framhaldi af því og tekið til úrskurðar.

II.

Málsaðilar kynntust á árinu 2001 en þá voru þau bæði búsett í Reykjavík. Skömmu eftir það fóru þau að búa saman. Vorið 2002 festi varnaraðili kaup á íbúð í Z þar sem aðilar bjuggu saman til ársins 2006. Á þeim tíma fæddust báðir drengir aðila málsins. Á árinu 2006 slitu aðilar samvistir og flutti sóknaraðili til Reykjavíkur haustið 2006. Var ákveðið að forsjá með drengjunum yrði sameiginleg en að þeir dveldu hjá móður. Flutti varnaraðili til Reykjavíkur skömmu síðar. Fór sóknaraðili að vinna við smíðar en varnaraðili hóf nám í Iðnskólanum í Reykjavík. Yngri sonur aðila, B, fluttist með varnaraðila til Reykjavíkur en sá eldri, A, varð eftir hjá foreldrum varnaraðila [...]. Varð að samkomulagi að drengurinn yrði hjá ömmu sinni og afa um eins árs skeið. Sumarið 2007 varð einnig að samkomulagi með aðilum að yngri drengurinn, B, myndi vera hjá sóknaraðila um nokkurn tíma. Sóknaraðili kynntist núverandi sam­býlis­konu sinni í janúar 2007. Festu þau í maí 2007 kaup á íbúð að [...] í Keflavík. Búa þau þar enn. Fæddist þeim barn í desember 2008. Í byrjun árs 2008 gekkst varnaraðili undir lýtaaðgerð. Átti varnaraðili í nokkrum erfiðleikum í kjölfar aðgerðar­innar. Í júní 2007 fór varnaraðili í áfengismeðferð hjá SÁÁ. Hefur varnaraðili lýst yfir að hún hafi þjáðst af lystarstoli, kvíða og þunglyndi um nokkurra ára skeið og á árinu 2008 hafi heilsa hennar verið nokkuð sveiflukennd. Haustið 2007 kynntist varnar­aðili núverandi sambýlismanni sínum.  

Þann 1. desember 2008 urðu þau atvik að lögregla var kvödd að heimili varnar­aðila, en auk varnaraðila voru drengirnir og sambýlismaður varnaraðila á heim­ilinu. Voru fulltrúar Barnaverndar Reykjavíkur kvaddir á staðinn og drengjunum í framhaldi komið fyrir á heimili sóknaraðila, þar sem þeir dvelja nú.

Með stefnu þingfestri 11. desember 2008 höfðaði sóknaraðili mál á hendur varnaraðila og gerir þar kröfu um að honum verði með dómi falin forsjá beggja sona aðila og að ákveðið verði í dómi hvernig umgengni varnaraðila með drengjunum verði háttað. Þá er krafist greiðslu meðlags með drengjunum. Til vara er gerð krafa um, verði varnaraðila dæmd forsjá, að í dómi verði kveðið á um hvernig umgengni sóknar­aðila með drengjunum verði háttað. 

Að öðru leyti en að ofan greinir er nokkur ágreiningur með aðilum málsins um málsatvik.

Ekki þykir ástæða til að rekja framburð málsaðila fyrir dómi sérstaklega en málsástæður þeirra byggjast að hluta til á framburðunum og kemur því það helsta fram í 3. og 4. kafla úrskurðarins.

III.

Af hálfu sóknaraðila er því haldið fram að skömmu eftir að varnaraðili flutti til Reykjavíkur haustið 2006 hafi hún byrjað að neyta áfengis og eiturlyfja, sem valdið hafi sóknaraðila áhyggjum, þar sem hún hafi verið búin að vera í harðri eitur­lyfjaneyslu um nokkurra ára skeið og verið nýkomin úr slíkri meðferð er aðilar hafi fyrst kynnst. Á meðan á sambúð aðila stóð hafi varnaraðila tekist að halda sig frá óreglu. Fljótlega eftir að hún hafi byrjað neyslu haustið 2006 hafi hún misst fæturna. Vorið 2007 hafi stjórnleysið verið orðið það mikið að hún hafi beðið foreldra sína um að fóstra fyrir sig eldri drenginn og hafi verið gert samkomulag um að hann yrði hjá þeim til eins árs. Samið hafi verið um að varnaraðili tæki sig á og færi að vinna í svonefndu ,,AA prógrammi“. Sumarið 2007 hafi aðilar málsins gert samkomulag um að yngri drengurinn yrði hjá sóknaraðila í eitt ár eða lengur ef varnaraðila tækist ekki að ná tökum á tilverunni. Haustið 2007 hafi varnaraðili kynnst núverandi sambýlis­manni sínum og þá viljað fá báða drengina til sín. A hafi þá flutt til varnar­aðila og B um áramótin 2007 til 2008.

Helgina 28. - 30. nóvember 2008 hafi drengirnir verið í umgengni á heimili sóknaraðila. Áformað hafi verið að sóknaraðili færi með drengina á heimili varnar­aðila að kvöldi sunnudagsins. Það hafi ekki gengið eftir þar sem varnaraðili hafi hringt síðdegis á sunndeginum og sagt að hún gæti ekki tekið við drengjunum þar sem hún væri stödd á Akureyri. Ákveðið hafi verið að hún sækti drengina á mánudags­morgninum. Þann morgun hafi varnaraðili, ásamt sambýlismanni sínum, komið og hafi hún setið úti í bíl á meðan sambýlismaðurinn hafi tekið við drengjunum. Síðar sama dag hafi verið hringt frá Barnavernd Reykjavíkur og óskað eftir því að sóknar­aðili kæmi og næði í drengina þar sem þeir hafi verið í reiðileysi á heimili sínu. Ógerningur hafi reynst að vekja varnaraðila og sambýlismann hennar. Síðar hafi komið í ljós að A hafi verið á leið út úr íbúðinni þegar þjófavarnarkerfi hafi farið í gang. Aðili á vegum Securitas hafi komið á staðinn og reynt að vekja varnar­aðila og sambýlismann hennar. Þegar það hafi ekki tekist hafi lögregla verið kvödd til. Ekki hafi þeim heldur tekist að vekja varnaraðila og mann hennar. Þegar sóknaraðili hafi komið á staðinn hafi fulltrúar Barnaverndar Reykjavíkur verið á staðnum. Hafi sóknaraðili þá tekið drengina með sér og þeir verið hjá honum eftir það.

Í gögnum málsins komi fram að tilkynnt hafi verið til yfirvalda um innlögn varnaraðila á slysadeild 9. júní 2007 vegna neyslu áfengis og fíkniefna. Á þeim tíma hafi Barnavernd ekkert aðhafst eins og fram komi í bréfi nefndarinnar frá 8. júlí 2007, þar sem drengirnir hafi verið vistaðir utan heimilis. Þann 1. ágúst 2008 hafi varnaraðili haft samband við Þjónustumiðstöð Velferðasviðs og sagt að hún vildi tímabundið losna við börn sín og það hið fyrsta. Fram komi í gögnum frá 1. ágúst 2008 að varnaraðili hafi áður haft samband við Barnavernd Reykjavíkur. Fram komi að hún eigi sögu um neyslu. Þann 8. ágúst 2008 hafi B fundist eftirlitslaus og illa klæddur, á sokkaleistum, hlaupandi fram og aftur yfir [...], sem sé umferðargata. Þann 2. september 2008 hafi Barnavernd Reykjavíkur tilkynnt um ákvörðun um að hefja könnun máls samkvæmt 21. gr. og 22. gr. barnaverndarlaga. Varnaraðili hafi með bréfi verið boðuð í viðtal 10., 16. og 29. september 2008. Þann 15. nóvember 2008 hafi Barnavernd Reykjavíkur verið tilkynnt um að varnaraðili hafi komið í Kvennaathvarfið en þá hafi hún verið búin að taka inn fíkniefnið kókaín og verið að hugsa um sjálfsvíg. Hafi hún greint frá fíkniefnaneyslu á heimilinu og að sambýlis­maður hennar væri á kafi í neyslu. Þann 19. nóvember 2008 hafi verið bókað hjá Barnavernd Reykjavíkur að hafið væri eftirlit með heimili varnaraðila og þann 20. nóvember 2008 hafi formlegt könnunarferli virst hafið, en þá hafi starfsmenn farið í heimsókn á heimili barnanna. Þann 20. nóvember 2008 hafi yfirvöld á grundvelli 44. gr. barnaverndarlaga óskað eftir upplýsingum um aðbúnað, líðan og stöðu barnanna til leikskólans C. Svar hafi borist frá leikskólanum 24. nóvember 2008 og beri það vott um að öryggi og heilsa barnanna sé ekki tryggð í umsjá varnaraðila.

Um þessar mundir láti varnaraðili ekki af þeirri háttsemi að hringja á heimili sóknaraðila með hótanir um að senda ,,handrukkara“ á heimili sóknaraðila í þeim tilgangi að ná drengjunum aftur til sín. Annar drengjanna sé með lögheimili hjá varnar­aðila í samræmi við samning aðila. Sóknaraðili hafi sótt um leikskólapláss í Keflavík, en lögheimili muni vera skilyrði vistunar þar. Það skipti því máli fyrir sóknaraðila að kveðið verði á um lögmæta skipan varðandi dvalarstað drengjanna sem fyrst.

Horfa verði til þess að varnaraðili hafi verið í nær stöðugri óreglu síðan haustið 2006. Muni hún vera í áfengis- og harðri eiturlyfjaneyslu. Síðustu mánuði hafi neysla varnaraðila færst í aukana og því hafi sóknaraðili verið að íhuga hvort ekki væri rétt að drengirnir kæmu til sín. Þegar svo Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu, Securitas og Barnavernd Reykjavíkur hafi haft afskipti af heimili varnaraðila 1. desember 2008, sem leitt hafi til þess að sóknaraðili hafi komið og sótt drengina, hafi hann séð að ekki yrði lengur við unað enda ekki verjandi að sitja hjá þegar öryggi barnanna og heilsu væri ógnað. Sóknaraðili byggi á því að hann sé mun hæfari til að gæta að hagsmunum drengjanna en varnaraðili, en sóknaraðili búi við öruggar aðstæður í góðu húsnæði með sambýliskonu sinni. Þá sé sóknaraðili reglusamur og mun ábyrgðarfyllri en varnar­aðili.

Um kröfu um bráðabirgðaforsjá vísar sóknaraðili til 35. gr. barnalaga, svo og athugasemda við frumvarp að barnalögum. Einnig er vísað til eldri barnalaga. Krafa um málskostnað er grundvölluð á 129. gr. og 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. 

IV.

Varnaraðili styður kröfur sínar þeim rökum að forsendur þeirrar sameiginlegu forsjár sem aðilar hafi samþykkt og látið færa í gerðabók Sýslumanns [...] 2006 standi enn og eigi forsjá því að haldast óbreytt. Samkvæmt 1. mgr. 31. gr. barnalaga sé meginregla sú að foreldrar fari sameiginlega með forsjá barns eftir skilnað, nema annað sé ákveðið. Í kröfu sóknaraðila felist því að vikið skuli frá meginreglunni. Því sé mótmælt. Skilyrði fyrir slíkri breytingu séu að aðstæður séu breyttar frá því ákvörðun var tekin og að tillit til barna mæli með breytingu. Með tilliti til röskunar á dvalarstað og félagslegu umhverfi, sem alla jafnan megi rekja til breytinga á skipan forsjár, beri að skýra þessa heimild þröngt. Meginatriði sé að það samrýmist hagsmunum barnsins að breyting sé gerð og að breytingin sé augljóslega til hagsbóta þegar tillit sé tekið til röskunar sem hún kunni að hafa í för með sér fyrir barnið. Almennt hafi verið litið svo á að ekki nægi að sá sem krefjist forsjár barns sýni fram á batnandi aðstæður sínar til réttlætingar forsjár, heldur þurfi aðstæður gagnaðila jafnframt að breytast til hins verra. Því fari fjarri að varnaraðili hafi vanrækt gróflega skyldur sínar gagnvart börnunum á þann hátt að réttlæti forsjársviptingu, hvort heldur sé til bráðabirgða eða frambúðar.

Sóknaraðili byggi kröfur sínar að mestu leyti á gögnum frá Barnavernd Reykjavíkur og þeirri staðreynd að það stjórnvald hafi haft afskipti af varnaraðila. Varnaraðili mótmæli því að byggt sé á gögnunum enda fari fjarri að gögnin gefi rétta mynd af aðstæðum barnanna. Hvergi fái stoð í gögnum málsins að varnaraðili og sambýlismaður hennar hafi sofið eiturefnavímu þegar lögregla og barnaverndar­yfir­völd hafi komið á heimili þeirra 1. desember sl. Hið rétta sé að bæði varnaraðili og sambýlismaður hennar hafi legið í veikindum og átt erfitt með svefn dagana á undan. Til að vinna bug á veikindunum og svefnleysi hafi þau tekið verkjatöflur og svefnlyf. Aukinheldur hafi sambýlismaður varnaraðila tekið inn sýklalyf vegna lungnabólgu. Því miður hafi svo óheppilega viljað til að bæði varnaraðili og sambýlismaður hennar hafi sofnað. Hafi verið um algert óhappatilvik að ræða, sem hvorki fyrr né síðar hafi hent varnaraðila. Telji varnaraðili það algera fjarstæðu að hún hafi vanrækt svo gróf­lega skyldur sínar gagnvart börnunum að það réttlæti viðurhluta miklar aðgerðir líkt og sviptingu forsjár.

Þá sé því mótmælt að gögn er varði annars vegar innlögn á slysadeild 9. júní 2007 og gögn vegna komu í Kvennaathvarf 15. nóvember 2008 hafi áhrif á getu hennar til að annast börn sín. Börnin hafi ekki verið í umsjá varnaraðila þegar um­ræddir atburðir hafi gerst og atvikin engin áhrif haft á þau. Þegar börnin hafi verið á heimili varnaraðila og sambýlismanns hennar hafi hvorki áfengi né vímuefni verið haft um hönd og heyri það til algerra undantekningartilfella að börnin hafi verið send í pössun vegna skemmtana varnaraðila.

Þá réttlæti sú staðreynd að varnaraðili hafi haft samband við Þjónustumiðstöð Velferðasviðs Reykjavíkurborgar ekki forsjársviptingu. Hafa beri í huga að 16. júlí 2008 hafi varnaraðili gengist undir kvalarfulla aðgerð en silicon púðar hafi verið fjarlægðir úr brjóstum hennar sökum sýkingar. Aðgerðin hafi farið illa í varnaraðila og m.a. orsakað hita, ógleði, svima og óvinnufærni. Þegar á þessu hafi staðið hafi varnaraðili haft börnin í sinni umsjá, enda hafi sóknaraðili ekki viljað verða við óskum hennar um að létta undir með henni og hafa börnin um stundarsakir. Varnaraðili hafi í örvinglan leitað til Velferðarsviðs Reykjavíkurborgar. Enga hjálp hafi verið þar að fá.

Í gögnum málsins komi fram að 8. ágúst 2008 hafi B fundist eftirlitslaus í [...], rétt hjá heimili varnaraðila. Fráleitt sé að það atvik leiði til þess að hún verði svipt forsjá. Atvikið hafi átt sér stað um miðjan dag þegar bróðir varnar­aðila hafi gætt barna varnaraðila. Tilvik sem þetta hafi getað gerst hjá hvaða foreldri sem er, enda séu börn að eðlisfari forvitin og reyni því ýmislegt sem fullorðnir geti ekki skýrt. Þá telji varnaraðili að óboðin heimsókn barnaverndaryfirvalda 20. nóvember 2008 hafi sýnt að aðbúnaður hafi verið góður og drengirnir hreinir, kátir og í góðu yfirlæti í heimsókninni. Í gögnum málsins komi fram frá leikskóla drengjanna að þeir mæti vel í skóla, séu snyrtilegir til fara og að samskipti við foreldra séu góð. Fari þessar staðreyndir þvert gegn staðhæfingum sóknaraðila. Þá séu dylgjur sóknar­aðila um hótanir rangar.

Hafa verði í huga að í frumgögnum barnaverndaryfirvalda komi sjónarmið varnaraðila aldrei fram heldur sé einungis um að ræða gögn sem safnað hafi verið á frumstigum máls og enn eigi eftir að vinna úr og taka tillit til sjónarmiða varnaraðila áður en endanleg ákvörðun verði tekin af hálfu barnaverndaryfirvalda. Varnaraðili hafi að svo stöddu unað við þá ákvörðun barnaverndaryfirvalda að vista drengina á heimili sóknaraðila, þó hún sé því ósammála að efni séu til slíkra aðgerða. Við meðferð málsins hjá barnaverndaryfirvöldum hyggist varnaraðili sýna fram á að hún sé fullfær um að fara með forsjá drengjanna, en í ljósi þeirra aðgerða sem gripið hafi verið til 1. desember sl. telji hún það ekki þjóna hagsmunum barnanna að krefjast þess að fá þau afhent á grundvelli þvingunarúrræða. Ætli varnaraðili að fá börnin aftur í fullri sátt við barnaverndaryfirvöld. Því beri að hafna kröfu sóknaraðila um bráðabirgðaforsjá.  

Varnaraðili vísar til V. kafla barnalaga og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991.

V.

Eins og fyrr er rakið þingfesti sóknaraðili forsjármál á hendur varnaraðila 11. desember sl. og hefur varnaraðili frest til þess að skila greinargerð í því máli til 15. janúar nk.

Samkvæmt 1. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003 hefur dómari heimild til þess að úrskurða til bráðabirgða eftir kröfu aðila hvernig fara skuli með forsjá barns eftir því sem barninu er fyrir bestu. Að framan eru raktar röksemdir sóknaraðila fyrir því að sonunum tveim sé fyrir bestu að hann hafi einn forsjá þeirra til bráðabirgða og að þeir búi hjá honum svo og gagnrök varnaraðila. 

Frá því að málsaðilar gerðu samkomulag um sameiginlega forsjá sonanna hinn [...] 2006 hafa orðið nokkrar breytingar á högum beggja málsaðila. Sóknar­aðili hefur nú komið sér upp varanlegu húsnæði í Keflavík, er í sambúð og hefur nýverið eignast barn með sambýliskonu sinni. Er fram komið að hann sé í vinnu. Varnaraðili býr í húsnæði að [...] í Reykjavík og er í sambúð. Fram er komið af hennar hálfu að hún hafi nýverið hafið námi í Iðnskólanum og sé nú ætlunin að ljúka námi sem hún hafi áður verið byrjuð á.

Á árinu 2008 áttu sér stað nokkrir atburðir í lífi varnaraðila sem urðu til þess að Barnavernd Reykjavíkur hóf afskipti af henni og drengjum málsaðila. Í þeim efnum er komið fram í gögnum frá Barnavernd á dskj. nr. 10 að í ágúst 2008 hafi yngri sonur varnaraðila verið eftirlitslaus á sokkalistum og illa klæddur hlaupandi fram og aftur yfir götu við [...] í Reykjavík. Þá hafi varnaraðili komið í Kvennaathvarfið í nóvember 2008 og verið í slæmu ástandi. Hafi hún greint frá því að hún hafi verið búin að taka inn fíkniefnið kókaín og væri í sjálfsvígshugleiðingum. Hafi hún sagt að fíkniefnaneysla væri á heimilinu og að sambýlismaðurinn væri í mikilli neyslu. Þá kemur fram að 1. desember 2008 hafi lögregla kallað starfsmenn Barnaverndar Reykja­víkur að heimili varnaraðila vegna óviðunandi aðstæðna drengjanna á heim­ilinu, en varnaraðili og sambýlismaður hennar hafi verið sofandi um hádegisbil og ekki tekist að vekja þau. Hafi orðið að senda drengina á heimili sóknaraðila. Þá kemur fram í gögnum frá Barnavernd Reykjavíkur að tilkynning hafi borist í júní 2007 frá Landspítalanum um að varnaraðili hafi komið á spítalann og verið undir áhrifum áfengis og fíkniefna. Hafi varnaraðili þá borið um mikla neyslu þrjá síðustu dagana á undan. Af hálfu Barnaverndar Reykjavíkur hafi varnaraðili í byrjun ágúst 2008 ítrekað verið boðuð í viðtal en hún hafi ekki sinnt viðtalsboðunum. Eftir að tilkynning hafi borist um komu hennar í Kvennaathvarfið hafi verið reynt að hafa samband við varnar­aðila í síma en hún ekki svarað síma. Í niðurlagi könnunar Barnaverndar Reykjavíkur frá 8. desember sl. kemur fram að starfsmenn Barnaverndar telji að vandi varnaraðila sé mikill og að hún og sambýlismaður hennar þurfi á áfengis- og vímu­efnameðferð að halda. Þá sé ljóst að varnaraðili eigi við geðræn vandamál að etja, en frá því hafi hún sjálf greint. Er lagt til af hálfu Barnaverndar að drengirnir dvelji áfram á heimili sóknaraðila í 3 mánuði meðan á meðferð móður standi og hún sýni fram á að hún geti haldið sig frá áfengi og vímuefnum í kjölfarið. Umgengni varnaraðila verði undir eftirliti starfsmanna Barnaverndar Reykjavíkur. Varnaraðili hefur fyrir dómi gefið skýringar á þeim tilvikum sem hér voru rakin. Telur hún að ekkert þeirra eða þau í heild sinni gefi tilefni til þess að breytingar verði gerðar á forsjá drengjanna.

Í tengslum við ágreiningsmál aðila um forsjá mun fara fram athugun á forsjárhæfni aðila og aðstæðum drengjanna. Þær upplýsingar er dómurinn hefur nú í hendi varðandi aðila málsins og aðstæður drengjanna eru varnaraðila óhagstæðar, en Barnavernd Reykjavíkur telur vanda varnaraðila mikinn. Í því ljósi skiptir máli að greinargóðar upplýsingar liggi fyrir dóminum um þessi atriði. Þá er við mat á niðurstöðu til þess að líta að það er grundvallarregla í ágreiningsmálum um forsjá að takmarka eftir megni röskun á högum barna, sé þess nokkur kostur. Drengirnir hafa báðir dvalið á heimili sóknaraðila frá því í byrjun desember sl., eftir að þeir höfðu  verið fjarlægðir af heimilinu vegna óviðunandi aðstæðna þar. Þó svo tími þessi sé ekki langur í mánuðum talið liggur engu að síður fyrir ákveðin tilhögun sem virðist í föstum skorðum og ganga vel. Fyrir liggur vottorð leikskólastjóra D í Reykja­nesbæ frá 22. desember 2008 þar sem staðfest er að drengirnir hafi báðir byrjað í leikskólanum 10. desember sl. Þá hefur Barnavernd Reykjavíkur framkvæmt svo­nefnda vitjun á heimili sóknaraðila 5. desember sl. Yfirlitið, svo langt sem það nær, ber vott um að aðstæður sóknaraðila séu prýðilegar. 

Þegar til allra framangreindra atriða er litið er það niðurstaða dómsins að rétt sé að drengirnir verði áfram hjá sóknaraðila og fari hann til bráðabirgða með forsjá þeirra á meðan leyst er úr ágreiningi aðila um forsjá. Í munnlegum málflutningi krafðist sóknaraðili þess jafnframt að lögheimili drengjanna yrði hjá sóknaraðila. Af því sem fram er komið í málinu virðist sem sóknaraðili hafi, a.m.k. að stórum hluta, rökstutt þessa kröfu sína með vísan til þess að leikskóli í Reykjanesbæ geri kröfu til þess að lögheimili barns sé í sveitarfélaginu eigi það að eiga kost á vistun. Af vottorði á dskj. nr. 8, sem er áðurnefnt vottorð leikskólans í D, virðist sem drengirnir hafi báðir fengið vist á skólanum við núverandi skipan mála. Í ljósi þess að krafa um flutning lögheimilis kemur ekki fram á dskj. nr. 1 og að sóknaraðili hefur ekki sýnt dóminum nægjanlega fram á nauðsyn slíks flutnings á meðan forsjármál aðila er til meðferðar verður þessari kröfu hafnað.

Þá hefur sóknaraðili í munnlegum flutningi málsins fyrir dómi gert kröfu um meðlag frá 1. desember sl. til fullnaðs 18 ára aldurs. Meðlagi er ætlað að standa straum af útgjöldum vegna framfærslu barns, sbr. 1. mgr. 56. gr. barnalaga. Þó svo hraða eigi meðförum máls vegna ágreinings um forsjá, sbr. 3. mgr. 38. gr. barnalaga, liggur engu að síður fyrir að meðferð slíks ágreiningsmáls getur tekið nokkurn tíma, sér í lagi ef mál sætir áfrýjun til Hæstaréttar Íslands. Er óviðunandi fyrir þann sem fer með forsjá til bráðabirgða að fá ekki úr hendi hins foreldrisins fjárhæð til að standa straum af daglegum útgjöldum vegna barnsins. Í þessu ljósi er það niðurstaða dómsins að varnaraðili greiði einfalt meðlag samkvæmt barnalögum með hvorum drengjanna frá 1. desember 2008 allt þar til endanleg ákvörðun um forsjá liggur fyrir í forsjármáli aðila.

Varnaraðili hefur í greinargerð krafist umgengni með drengjunum verði sóknaraðila falin forsjá þeirra. Gögn málsins frá Barnavernd Reykjavíkur bera með sér að starfsmenn Barnaverndar hafi unnið talsvert að því að koma á umgengni varnaraðila við drengina. Bera gögnin jafnframt með sér að slík áform hafi ekki gengið eftir og að varnaraðili hafi að talsverðu leyti ekki viljað sinna umgengni. Það síðasta er séð verður af gögnum málsins að gert hafi verið í þessu efni gefur ekki tilefni til að ætla að venjubundinni umgengni verði við komið, en Barnavernd Reykja­víkur hefur 8. desember sl. talið að rétt væri að hún væri undir eftirliti Barnaverndar. Það virðist varnaraðili ekki hafa sætt sig við. Í þessu ljósi ákveður dómurinn að mæla ekki sérstaklega fyrir um umgengni. Framvinda málsins varðandi þetta atriði getur hins vegar tekið mið af því hvort rétt sé að Barnavernd leitist við að koma að umgengni, eftir atvikum undir eftirliti, en dómurinn telur á þessari stundu ekki liggja fyrir nægar upplýsingar eða gögn til að mæla fyrir um slíka umgengni eða aðra.

Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegs dóms í málinu.

Símon Sigvaldason héraðsdómari kvað upp úrskurðinn

Úrskurðarorð:

Sóknaraðila, M, er til bráðabirgða falin forsjá drengjanna A og B, þar til endanleg ákvörðun um forsjá liggur fyrir í forsjármáli aðila.

Varnaraðili, K, skal greiða einfalt meðlag með hvorum drengjanna frá 1. desember 2008 allt þar til endanleg ákvörðun um forsjá liggur fyrir í forsjármáli aðila.

Kröfu varnaraðila um umgengni er hafnað.

Ákvörðun málskostnaðar bíður endanlegs dóms í málinu.