Miðvikudaginn 11. febrúar 2015.
Nr. 87/2015.	A (Þuríður Halldórsdóttir hdl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Kristbjörg Stephensen hrl.)

Kærumál. Börn. Dómkvaðning matsmanns.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um dómkvaðningu matsmanns í máli sem B höfðaði á hendur henni í því skyni að svipta hana forsjá tveggja dætra sinna. Með vísan til þess að í málinu lá fyrir nýleg sálfræðileg álitsgerð á forsjárhæfni A var ekki séð að matsgerð sú sem hún hygðist afla myndi þjóna tilgangi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Markús Sigurbjörnsson og Þorgeir Örlygsson og Karl Axelsson settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 24. janúar 2015, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 29. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 2015, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess að matsmaður verði dómkvaddur og sér dæmdur kærumálskostnaður úr ríkissjóði.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Um kröfu sóknaraðila um kærumálskostnað úr ríkissjóði er þess að gæta að samkvæmt 1. mgr. 60. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 skal foreldri, sem aðild á að máli sem rekið er fyrir dómi eftir X. kafla laganna, njóta gjafsóknar í því í héraði og fyrir Hæstarétti. Ákvæði þetta hefur aðeins að geyma sérreglu um rétt manns til gjafsóknar, sbr. 2. mgr. 126. gr. laga nr. 91/1991, sem gengur framar almennum reglum um skilyrði hennar samkvæmt 1. mgr. sömu lagagreinar, en um gjafsóknina í tilviki sem þessu, þar á meðal veitingu hennar, gilda að öðru leyti almennar reglur XX. kafla sömu laga. Með því að sóknaraðila hefur ekki verið veitt gjafsókn samkvæmt þeim reglum verður hafnað framangreindri kröfu hennar og verður kærumálskostnaður ekki dæmdur.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. janúar 2015.

Mál þetta var höfðað með áritun lögmanns stefndu á stefnu 10. desember 2014. Það sætir flýtimeðferð samkvæmt 53. gr. b. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 123. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála.

Við þingfestingu málsins 15. desember 2014 gerði stefnda athugasemdir við fyrirliggjandi forsjárhæfnimat B sálfræðings frá 24. nóvember 2014 og mótmælti því sem röngu. Af hálfu stefndu var matsbeiðni lögð fram í þinghaldi 7. janúar sl. Af hálfu stefnanda var beiðninni mótmælt og færðu lögmenn aðila rök fyrir máli sínu. Var málinu síðan frestað til dagsins í dag að ósk lögmanns stefnanda til framlagningar frekari gagna. 

I.

Mál þetta varðar tvíburasysturnar C og D sem eru á fjórtánda ári og hafa lotið forsjá foreldra sinna, stefndu, A, og E en þau slitu samvistum 2001. Með yfirlýsingu, dagsettri 19. desember 2014, gaf E samþykki sitt fyrir því að Barnavernd Reykjavíkur tæki við forsjá D og C frá þeim degi, sbr. 25. gr. barnaverndarlaga.

Helstu málsatvik eru þau að á fundi sínum 14. október 2014 kvað stefnandi upp úrskurð þess efnis að D skyldi vistuð utan heimilis á vegum stefnanda, í allt að tvo mánuði frá þeim degi að telja á grundvelli b-liðar 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Á fundi sínum 2. desember 2014 kvað stefnandi upp samhljóða úrskurð varðandi tvíburasystur D, C. Með bókun sama dag var borgarlögmanni falið að gera þá kröfu, sem gerð er í máli þessu, að stefnda verði svipt forsjá stúlknanna á grundvelli a- og d-liðar 1. mgr. 29. gr. barnaverndarlaga.

Samkvæmt gögnum málsins hefur komið til afskipta af stúlkunum á grundvelli barnaverndarlaga allt frá frumbernsku þeirra. Frá þeim tíma hafa borist tilkynningar um áhyggjur af getu sóknaraðila til að annast dætur sínar og óþrifnaði á heimilinu. Báðar stúlkurnar hafa verið greindar með ódæmigerða einhverfu, auk annarra frávika.

Í málinu liggur fyrir forsjárhæfnimat B sálfræðings, dagsett 30. maí 2011, sem aflað var af Barnavernd Reykjavíkur, og var þess farið á leit að í skýrslu sálfræðingsins kæmu fram upplýsingar um sálræna hagi stefndu með sérstöku tilliti til hæfni, eða skorts á hæfni, til að axla forsjárskyldur. Niðurstaða matsins var sú að geta stefndu sem forsjáraðila væri að miklu leyti takmörkuð en hæfni hennar væri þó nægjanleg til að rétt þætti að halda áfram að reyna að styðja fjölskylduna með viðeigandi úrræðum.

Með bréfi, dagsettu 15. júlí 2014 óskaði Barnavernd Reykjavíkur eftir því að framangreindur sálfræðingur framkvæmdi nýtt forsjárhæfnimat á stefndu. Var þess óskað að í skýrslu hans kæmu fram upplýsingar um sálræna hagi stefndu með sérstöku tilliti til hæfni, eða skorts á hæfni, til að axla forsjárskyldur. Var tekið fram að um endurmat á forsjárhæfni væri að ræða þar sem fyrir lægi framangreint forsjárhæfnimat frá 30. maí 2011.

Í skýrslu sálfræðingsins, dagsettri 24. nóvember 2014, kemur fram að stefnda hafi skert og óeðlileg tengsl við dætur sínar. Stefnda hafi mörg og mismunandi einkenni, alverki og sé haldin síþreytu, þunglyndi, áfallastreituröskun, athyglisbresti, gigt, krónískum sýkingum í meltingu og fleiri kvillum. Þá hafi stefnda mælst með miðlungs þunglyndi en uppfyllir ekki viðmið fyrir öðrum geðröskunum. Segir jafnframt að stefnda virðist ekki setja þarfir stúlknanna í forgang og sinni lítið þeirra daglegu þörfum varðandi almenna umönnun. Vandamál fjölskyldunnar hafi aukist með hækkandi aldri stúlknanna og ekki verði séð að það ástand muni lagast verði þær áfram á heimili stefndu. Við mat á forsjárhæfni stefndu verði að taka tillit til alvarlegra þroska- og tilfinningaerfiðleika stúlknanna sem geti reynst öllum foreldrum erfitt að eiga við. Hins vegar verði að huga að almennri getu stefndu til að takast á við stúlkurnar og sinna uppeldisskyldum sínum í ljósi aðstæðna. Niðurstaða sálfræðingsins er sú að stefnda búi ekki yfir nægjanlegri hæfni til að sinna forsjárskyldum sínum og að stuðningur til að auka hæfni hennar sé fullreyndur. Var því mælt með vistun stúlknanna utan heimilis til 18 ára aldurs.

II.

Í framlagðri matsbeiðni stefndu er þess krafist að dómkvaddur verði einn hæfur og óvilhallur matsmaður til að skoða og leggja sérfræðilegt mat á forsjáhæfni stefndu með tilliti til þess að unnt verði að ákvarða í dómi hvort hún teljist hæf til að fara með forsjá tvíburadætra sinna. Er þess jafnframt óskað að við matið verði sérstaklega skoðaðir og metnir persónulegir eiginleikar og hagir stefndu, svo og barnanna, tengsl stefndu við börnin, kannaður verði eftir atvikum vilji barnanna, umgengni við börnin og önnur þau atriði, sem talin eru upp í ellefu liðum í athugasemdum, sem fylgdu frumvarpi til 34. gr. barnalaga. Þess er óskað að við skoðun og mat á framangreindum atriðum verði eftir atvikum lögð fyrir aðila hefðbundin sálfræðipróf.

Stefnda byggir kröfu sína um dómkvaðningu matsmanns á því að framangreint forsjárhæfnimat B sálfræðings frá 24. nóvember 2014 sé rangt, auk þess sem það stangist á við fyrri möt. Í greinargerð stefndu er tiltekið að hið nýja mat stangist að við fyrri matsgerð sálfræðingsins frá árinu 2011, auk þess sem til grundvallar liggi gögn sem hafi verið einhliða aflað af stefnanda málsins. Í nýju matsgerðinni segi að í fyrra forsjárhæfnismati hafi stefnda verið greind með persónuleikaröskun en hið rétta sé að í fyrra mati komi fram að persónuleikapróf stefndu hafi hvorki sýnt fram á misræmi í svörum né óeðlileg svör og að niðurstöður bendi ekki til neinna vandamála. Sé því fullyrðing sálfræðingsins í nýja matinu röng að þessu leyti og það því ómarktækt í heild sinni. Sé því brýn þörf á að afla nýrrar matsgerðar um forsjárhæfni stefndu.

III.

Stefnandi mótmælir því að dómkvaddur verði matsmaður til að framkvæma forsjárhæfnimat á stefndu. Bendir stefnandi á að í málinu liggi fyrir framangreind matsgerð B sálfræðings sem sé einungis nokkurra mánaða gömul. Við matsvinnuna hafi verið framkvæmd öll hefðbundin sálfræðipróf, auk þess sem stefnda hafi farið í geðgreiningarviðtal. Sé forsjárhæfnimatið því fullnægjandi grundvöllur ákvörðunar um forsjársviptingu í málinu.            

IV.

Dómkröfur stefndu í máli þessu lúta að því að hafnað verði kröfu barnaverndarnefndar Reykjavíkur um að stefnda verði svipt forsjá tvíburadætra sinna og krefst hún þess jafnframt að henni verði falin forsjá stúlknanna. Loks krefst hún málskostnaðar úr hendi stefnanda. Stefnda byggir kröfur sínar einkum á því að hún sé nú við ágæta heilsu, bæði líkamlega og andlega, og sé hæf til að fara með forsjá dætranna.

Í þessum þætti málsins liggur fyrir dóminum að leysa úr því hvort matsgerð sú, sem stefnda fer fram á að aflað verði, sé tilgangslaus til sönnunar í máli þessu, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991. Í málinu liggur þegar fyrir skýrsla B sálfræðings frá 24. nóvember 2014 þar sem lagt var mat á forsjárhæfni stefndu. Þar kemur fram að ýmis sálfræðipróf voru lögð fyrir stefndu, auk þess sem í skýrslunni er rakin sjúkrasaga hennar og almennar upplýsingar um hagi hennar og barna hennar. Eins og áður er rakið sætir mál þetta flýtimeðferð samkvæmt 53. gr. b. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. 123. gr. laga nr. 91/1991, og þá liggur fyrir að samkvæmt 1. mgr. 54. gr. barnaverndarlaga skal kveðja sérfróða meðdómsmenn til setu í dómi við meðferð málsins. Þá er ljóst að líta verður til ákvæða einkamálalaga um heimild til skýrslutaka fyrir dómi, auk annarra úrræða til upplýsingar máls. Að þessu virtu og sérstaklega þegar litið er til þess að þegar liggur fyrir í málinu nýleg sálfræðileg álitsgerð á forsjárhæfni stefndu sem ber með sér að til grundvallar niðurstöðunni liggja ýmis sálfræðipróf og rannsóknir á heilsu stefndu, stöðu hennar og högum verður ekki séð að matsgerð sú, sem stefnda hyggst afla, myndi þjóna tilgangi sínum sem sönnunargagn í málinu. Þá verður ekki fallist á það með stefndu að slíkt misræmi sé að finna í skýrslu sálfræðingsins frá 24. nóvember 2014 að það leiði til þess að telja verði niðurstöðu hennar ómarktæka í heild sinni. Verður kröfu stefndu um dómkvaðningu matsmanns því hafnað.

Arnfríður Einarsdóttir héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Beiðni stefndu, A, um dómkvaðningu matsmanns er hafnað.