Fimmtudaginn 21. júní 2001.
Nr. 358/2000.	K (Helgi Birgisson hrl.) gegn M (Jóhannes Rúnar Jóhannsson hdl.)

 

Börn. Forsjá. Matsgerð. Sératkvæði.

M og K deildu um forsjá þriggja sona sinna. Héraðsdómur skipaður sérfróðum meðdómendum taldi báða foreldra hæfa til að fara með forsjá drengjanna, en dæmdi M til að fara með forsjána. Taldi héraðsdómur einarða afstöðu foreldranna koma í veg fyrir, að skipting forsjár væri talin drengjunum fyrir bestu. Vegna síðastgreindra ummæla héraðsdóms og með hliðsjón af gögnum málsins beindi Hæstiréttur því til málsaðila að afla álitsgerðar sálfræðings um tiltekin atriði varðandi félagslega stöðu drengjanna og tengsl þeirra við foreldra sína. Var ítarlegt álit lagt fyrir Hæstarétt. Hæstiréttur kvað ekki annað komið fram en að foreldrarnir væru bæði hæfir uppalendur. Ekki yrði annað ráðið af álitsgerð sálfræðings en að það væri vilji drengjanna að vera samvistum og lúta forsjá föður síns. Þótti álit þetta styrkja niðurstöðu héraðsdóms um að það þjónaði best samanlögðum hagsmunum dregnjanna að M fengi forsjá þeirra. Var héraðsdómur staðfestur.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Garðar Gíslason, Guðrún Erlendsdóttir, Haraldur Henrysson, Hrafn Bragason og Pétur Kr. Hafstein.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 19. september 2000. Krefst hún þess aðallega, að sér verði dæmd forsjá sona hennar og stefnda, þeirra A, [...], B, [...]og C, [...]. Til vara krefst áfrýjandi forsjár yngsta sonarins. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti.

Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Nokkur ný gögn hafa verið lögð fram hér fyrir dómi.

I.

Atvikum málsins er skilmerkilega lýst í héraðsdómi. Þar er jafnframt gerð grein fyrir álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar sálfræðings frá 17. mars 2000 og viðbót við hana nokkru síðar vegna nýrra gagna, en dómsformaður óskaði þessa álits á grundvelli 3. mgr. 60. gr. barnalaga nr. 20/1992.

Fram er komið, að eftir uppsögu héraðsdóms hefur stefndi fest kaup á fjögurra herbergja íbúð ásamt bílskúr við [...], en fasteign þessi er á sömu slóðum og fyrra heimili fjölskyldunnar í því bæjarfélagi.

Áfrýjandi hefur lagt fyrir Hæstarétt vitnisburð [...]skóla, þar sem eldri drengirnir, sem nú eru tæplega tíu ára, hafa verið við nám frá liðnu hausti, um frammistöðu þeirra á fyrstu önn skólaársins. Þar kemur fram, að þeim hefur farið verulega fram í lestri og eru umsagnir um framkomu þeirra og ástundun í skólanum jákvæðar. Þá hefur áfrýjandi lagt fram yfirlýsingu Aðalsteins Sigfússonar frá 19. desember 2000 þess efnis, að með framburði sínum fyrir héraðsdómi hafi hann ekki dregið úr álitsgerð sinni. Tilefni þessarar yfirlýsingar voru þau ummæli héraðsdóms, að af framburði hans mætti ráða, að álit hans á einstökum þáttum varðandi forsjárhæfni málsaðila væri ekki jafn afgerandi og fram kæmi í skriflegri álitsgerð.

II.

Í framangreindri álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar sálfræðings kemur fram sú skoðun hans, að báðir málsaðilar séu hæfir til að fara með forsjá drengjanna, en þeir virðist mjög ólíkir að gerð og í háttum. Móðir sýni meiri staðfestu, sé ákveðnari og eigi auðveldara með að setja drengjunum mörk, en hún sé jafnframt óþolinmóð og eigi líklega erfiðara en faðir með að sýna tilfinningar og hlýju. Hann virðist eiga auðveldara með að gefa sig að börnunum í leik og starfi, en sé jafnframt nokkuð veikgeðja og virðist hafa tilhneigingu til að höfða til tryggðar drengjanna og samúðar. Með því sýni hann grunnhyggni gagnvart aðstæðum og tilfinningalífi þeirra. Foreldrarnir séu báðir mjög tengdir börnum sínum og drengirnir hafi djúpstæð og innileg tengsl við þá báða. Þá telur sálfræðingurinn einnig, að drengirnir þrír séu sín á milli tengdir djúpstæðum og eðlilegum tengslum. Eldri drengirnir hafa lýst vilja til að vera hjá föður sínum, en þá afstöðu telur hann að hluta byggjast á því, hvernig faðirinn hafi höfðað til samstöðu drengjanna. Aðalsteinn kveður athugun benda til þess, að yngsti sonurinn, sem nú er tæplega sex ára gamall, sé háðari móður sinni en föður um frumþarfir sínar. Þá telur hann loks ástæðu til að vekja athygli á því, að sambúðarmaður móður virðist jákvæður aðili í hugmyndalífi drengjanna. Í viðbótaráliti sínu lét Aðalsteinn aðspurður þá skoðun í ljós, að það þjónaði ekki hagsmunum drengjanna, að forsjá þeirra yrði skipt milli foreldranna.

Héraðsdómur var skipaður sérfróðum meðdómendum. Hann er sammála Aðalsteini Sigfússyni um það, að málsaðilar séu vafalaust báðir hæfir til að fara með forsjá drengjanna. Dómurinn telur á hinn bóginn, að kannanir og athuganir Aðalsteins og önnur gögn málsins styðji ekki þá ályktun hans, að framburður og afstaða eldri drengjanna til móður séu til komin vegna framkomu föður gagnvart þeim. Af þeim upplýsingum, sem fram koma í álitsgerð Aðalsteins telur héraðsdómur, að tvíburarnir séu nokkru tengdari föður sínum en móður, en yngsti sonurinn sé nokkru tengdari henni. Dómurinn telur, að margt það, sem fram sé komið í málinu, bendi til mjög eindregins og djúpstæðs vilja drengjanna til að koma á framfæri þeirri afstöðu sinni, að faðirinn fái forsjá þeirra.

Héraðsdómur varpar því fram, að margt bendi til þess, að heppilegt væri fyrir drengina, að faðirinn fengi forsjá tvíburanna en móðirin forsjá yngsta sonarins, en ljóst sé, að þeir séu allir tengdir mjög nánum tilfinningaböndum og þá sérstaklega tvíburarnir. Hins vegar telur héraðsdómur, að einörð afstaða foreldranna komi í veg fyrir, að skipting forsjár verði talin drengjunum fyrir bestu.

III.

Vegna síðastgreindra ummæla héraðsdóms og með hliðsjón af gögnum málsins og málflutningi aðila þótti Hæstarétti nauðsyn bera til þess eftir dómtöku málsins 8. janúar 2001 að endurupptaka það á grundvelli 104. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 166. gr. Var því beint til lögmanna málsaðila að afla álitsgerðar sálfræðings um félagslega stöðu eldri drengjanna um þessar mundir, en tæpt ár væri liðið frá því, að Aðalsteinn Sigfússon lét í té álitsgerð sína, og hafa þeir á þeim tíma flutt með móður sinni í annað bæjarfélag og hafið nám í nýjum skóla. Þá yrði því jafnframt beint til sérfræðingsins að láta í té álit á því, hvort æskilegt kynni að vera, þrátt fyrir afstöðu foreldra, að skipta forsjá drengjanna milli þeirra og þá sérstaklega með hliðsjón af rúmri og eðlilegri umgengni milli þeirra innbyrðis og þess foreldris, sem ekki hefði forsjá með höndum. Beðið var um að eftirfarandi atriði yrðu tekin til sérstakrar skoðunar:

1.      Tengsl drengjanna við foreldra sína og þeirra við þá.

2.      Tengsl drengjanna innbyrðis.

3.      Afstaða eldri drengjanna til þess, hvort foreldranna hafi forsjá þeirra og á hvaða grunni sú afstaða sé byggð.

4.      Staða drengjanna í félagslegu tilliti og lúti sú athugun bæði að skólavist þeirra nú og tengslum við félaga og vini.

          Með bréfi 12. janúar 2001 fóru lögmenn aðila þess á leit við Sæmund Hafsteinsson sálfræðing að hann tæki að sér að gera álitsgerð í málinu. Gerði hann það og skilaði ítarlegu áliti um framangreind efni 31. maí 2001.

         Um tengsl drengjanna við foreldra sína og þeirra við þá segir sálfræðingurinn, að niðurstöður fjölskyldutengslaprófa hafi reynst afgerandi hvað varðaði tvo drengjanna, B og C. C sé greinilega afar hændur að föður sínum. Vilji B sé skýr, hann vilji búa hjá föður sínum og sé þess fullviss að bræður hans vilji það einnig. Þriðji bróðirinn, A, hafi ekki verið eins afdráttarlaus í sinni afstöðu. Hann hafi greinilega verið í varnarstöðu og átt erfitt með að tjá skoðun sína. Vitnar sálfræðingurin til þess að áður hafði A látið í ljósi þá afstöðu sína að vilja búa hjá föður og segir að sér hafi virst drengurinn undir ákveðinni pressu og hræðast að láta í ljós vilja sinn. Taldi hann spjótin beinast að móður í þessu sambandi. Ljóst hafi hins vegar verið að drengurinn vildi fylgja bræðrum sínum.

          Í áliti sálfræðingsins segir um tengsl drengjanna innbyrðis að A og B hafi látið í ljós þann skýra vilja sinn að alast upp saman og hafa C hjá sér. Foreldrarnir séu sammmála um að drengirnir séu samrýndir og að erfitt muni verða að skilja þá að.

          Um afstöðu eldri drengjanna til þess, hvort foreldranna hafi forsjá þeirra segir sálfræðingurinn, að B hafi ákveðna skoðun á því hvar hann vilji búa og fullyrði að skoðun A sé sú sama og áður hafði fram komið. Þeir bræður hefðu margoft komið þeirri skoðun til skila að þeir vilji búa hjá föður. Telur sálfræðingurinn að enginn vafi sé á því að B tjái þarna raunverulegan vilja sinn og trúlega bræðranna, enda hafi mikið bjátað á í lífi drengjanna án þess að þeir hafi skipt um skoðun. Drengirnir hafi andlega burði til að mynda sér skoðun og neiti því að hafa verið beittir þrýstingi, segist raunar vera fullfærir um að taka afstöðu sjálfir.

        Í álitinu segir að í viðtölum við bæði núverandi og fyrrverandi kennara eldri drengjanna hafi komið í ljós að þeir eigi í talsverðum erfiðleikum í skóla, bæði námslega og félagslega. Þeir hafi þörf fyrir aðhald, aga og hvatningu bæði í einkalífi og skóla. Ekki tókst honum að fá viðtal við leikskólakennara yngsta drengsins.

         Að lokum lýsir sálfræðingurinn skoðun sinni á því hvort æskilegt sé að skipta forsjá drengjanna og segir að sé unnt að finna eitt atriði sem foreldrarnir og börnin virðist sammála um sé það að halda barnahópnum saman. C sé greinilega afar hændur að föður sínum, eins og áður sagði, og eldri bræðurnir vilji gjarnan hafa hann hjá sér. Þó að það kunni að hafa sína kosti fyrir drengina að skipta hópnum, einkum með tilliti til ýmissa erfiðleika og vinnu með þá í framtíðinni, að sögn sálfræðingsins, segir hann það vafasamt að gengið verði fram hjá yfirlýstum vilja þeirra og mati á tengslum þeirra.

      Sæmundur Hafsteinsson sálfræðingur kom fyrir dóm og staðfesti álitsgerð sína. Þá hefur stefndi lagt fram yfirlýsingu D föðurmóður drengjanna þar sem fram kemur að hún sé reiðubúin að aðstoða son sinn við uppeldi þeirra en aðstæður hennar nú séu þær að hún sé hætt að vinna utan heimilis. Loks hefur verið lagt fyrir Hæstarétt við síðari málflutning vitnisburður skóla eldri drengjanna frá vorönn 2001 og umsögn leikskóla yngsta drengins. Virðast þessar umsagnir vera jákvæðar að því er varðar A og C, en B fær fremur slakan vitnisburð.

IV.

       Ekki er annað fram komið en að foreldrarnir séu bæði hæfir uppalendur og hafi aðstöðu til að hafa drengina hjá sér. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum með yfirgripsmikla reynslu á uppeldissviði, mat það svo, eftir að hafa rætt við tvíburana og hlýtt á skýrslur málsaðila, að eiginleikar stefnda sem uppalanda myndu nýtast drengjunum betur í nánustu framtíð en eiginleikar áfrýjanda.  Málsaðilar hafa nú fengið tækifæri til að afla nýrrar álitsgerðar um tengsl drengjanna við sig og þeirra innbyrðis og afstöðu eldri drengjanna til þess hvort foreldranna hafi forsjá þeirra. Verður ekki annað af áliti Sæmundar Hafsteinssonar sálfræðings ráðið en það sé vilji þeirra að vera samvistum og lúta forsjá föður síns. Telur álitsgefandi vafasamt að gengið verði fram hjá yfirlýstum vilja drengjanna og mati á tengslum þeirra. Álit þetta styrkir niðurstöðu héraðsdóms um að það þjóni best samanlögðum hagsmunum drengjanna að stefndi fái forsjá þeirra. Er þá við það miðað að umgengni drengjanna við móður sína verði í eðlilegu horfi.

Samkvæmt framansögðu og með vísun til 2. mgr. 34. gr. barnalaga verður héraðsdómur staðfestur um annað en málskostnað.

Rétt þykir að málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti falli niður.

Dómsorð:

Héraðsdómur skal vera óraskaður um annað en málskostnað.

Málskostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti fellur niður.

 

 

Sératkvæði

Guðrúnar Erlendsdóttur

Aðilar máls þessa deila um forsjá þriggja sona sinna, A og B, sem fæddir eru [...], og C, sem er fæddur [...]. Eins og lýst er í héraðsdómi hefur móðirin verið meira og minna heimavinnandi frá fæðingu drengjanna, en faðirinn unnið utan heimilis. Málsaðilar slitu samvistir í maí 1999, en 15. október sama ár varð sátt milli þeirra fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur um það, að allir drengirnir skyldu vera í sameiginlegri forsjá þeirra þar til dómur félli, en lögheimili þeirra yrði hjá móður. Einnig náðist sátt um umgengni drengjanna við föður sinn aðra hvora helgi frá kl. 16.30 á föstudegi til kl. 20.00 á sunnudegi og frá kl. 16.30 hvern miðvikudag til kl. 9.00 árdegis á fimmtudegi. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 19. september 2000, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, var stefnda dæmd forsjá allra drengjanna. Drengirnir hafa frá samvistaslitum verið hjá áfrýjanda, sem býr í eigin húsnæði ásamt sambýlismanni sínum.

I.

Fyrir héraðsdómi lá álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar sálfræðings 17. mars 2000. Þar kemur fram það álit hans, að foreldrarnir séu báðir hæfir til að fara með forsjá drengjanna en þeir séu mjög ólíkir í gerð og háttum. Móðirin sýni meiri staðfestu, sé ákveðnari og eigi auðveldrara með að setja drengjunum mörk. Hún sé jafnframt óþolinmóð og eigi líklega erfiðara en faðir með að sýna tilfinningu og hlýju. Hún hafi greinilega mikla stjórn á drengjunum og haldi uppi ákveðnum aga, en ljóst sé, að þeir þurfi talsvert aðhald.  Faðir virðist eiga auðveldara með að gefa sig að börnunum í leik og starfi, en sé jafnframt nokkuð veikgeðja og virðist hafa tilfhneigingu til að höfða til tryggðar drengjanna og samúðar. Faðirinn virðist ekki hafa nægilega ríkan skilning á þeim aðstæðum, sem börn hans eru í og hafi þar af leiðandi rætt, eða gefið í skyn með öðrum hætti, við börnin málefni foreldranna, sem þau hafi ekki þroska til að skilja eða takast á við.

 Að því er drengina snertir telur sálfræðingurinn, að þeir séu tengdir báðum foreldrum djúpstæðum og innilegum tengslum og svo sé einnig með þá innbyrðis. A beini jákvæðari tilfinningum til föður en móður. Hann sé mjög upptekinn af skilnaði foreldranna, vorkenni föður og álasi móður, sem hann telji vera sökudólg. Faðir hafi greinilega ekki getað haldið aðskildum hlutverkum sínum sem faðir annars vegar og eiginmaður hins vegar og höfðað til tryggðar og samstöðu við sig. Hann telur B vera mjög tengdan báðum foreldrum. Hann hafi áhyggjur af föður, sem sé einmana og leiður eftir að foreldrar skildu og telji að einhver verði að búa hjá honum  svo að honum líði betur, hann hafi aftur á móti engar áhyggjur af móður.  Athugun Aðalsteins bendir til þess, að yngsti drengurinn, C, sé eðlilega tengdur báðum foreldrum, en sé háðari móður en föður um frumþarfir sínar.  Sálfræðingurinn telur, að sú afstaða eldri drengjanna að vilja vera hjá föður byggist að hluta til á því, að faðir hafi höfðað til tryggðar þeirra og samúðar.

Héraðsdómur taldi, eins og þar er lýst, að persónulegir eiginleikar stefnda svo sem umburðarlyndi, jafnaðargeð og sjálfstjórn og uppeldisaðferðir hans, sem fælust í því, að hann væri félagi drengjanna og leitaði eftir áliti þeirra áður en ákvarðanir væru teknar, muni nýtast drengjunum betur í nánustu framtíð en persónulegir eiginleikar áfrýjanda, sem væri óþolinmóð og með sveiflukennt skap. Taldi héraðsdómur það þjóna samanlögðum hagsmunum drengjanna best, að stefndi fengi forsjá þeirra, en afstaða foreldranna kæmi í veg fyrir, að skipting forsjár yrði talin drengjunum fyrir bestu.

Álitsgerð Sæmundar Hafsteinssonar sálfræðings 31. maí 2001 hefur verið lögð fyrir Hæstarétt svo og endurrit af skýrslu hans fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 11. þessa mánaðar. Telur sálfræðingurinn niðurstöður fjölskyldutengslaprófa hafa verið afgerandi hvað varðaði B og C. Vilji B sé alveg skýr, hann vilji búa hjá föður sínum og segist viss um, að allir bræðurnir vilji það. Niðurstaða tengslaprófs sýni, að hann sé tengdari föður en móður. C sé afar hændur að föður sínum og niðurstaða tengslaprófs sýni, að hann hafi sterkust tilfinningatengsl við föður. A segist aftur á móti vera alveg sama hjá hvoru foreldri hann sé, en hann vilji, að bræðurnir búi allir saman. Hann vilji heldur búa hjá því foreldri, sem „leyfði meira“, þar sem hann vilji ekki láta stjórna sér of mikið. Tengslapróf sýni, að A taki tiltölulega jákvæða afstöðu til beggja foreldra.

Fyrir dómi bar sálfræðingurinn, að drengirnir þyrftu svo sannarlega á því að halda, að þeim væru sett skýr og ákveðin mörk, því að þeir þyrftu mikið aðhald og aga, reglu og stöðugleika. Móðirin væri trúlega sú, sem hefði verið ströng og haldið aga, en faðirinn hefði gefið meira eftir. Í niðurstöðu sinni telur sálfræðingurinn vafasamt að ganga fram hjá yfirlýstum vilja drengjanna og mati á tengslum þeirra. Fyrir dómi kom fram  það álit hans  um vilja barna, að oft komi í ljós, þegar hann er skoðaður „að vilji þeirra er í raun vilji foreldra, annars hvors foreldris, sem það hefur samsamað sig með.“

II.

Eins og að framan getur eru báðir foreldrar vel hæfir til að fara með forsjá drengjanna. Þeir hafa búið hjá móður sinni frá samvistaslitum í maí 1999 við öruggar ytri aðstæður. Gott samkomulag hefur verið um umgengnisrétt drengjanna við föður sinn. Vitnisburður skóla eldri drengjanna og umsögn leikskóla yngsta drengsins benda til þess, að drengirnir hafi aðlagast vel í nýju umhverfi. Samband drengjanna og sambýlismanns móður virðist gott og árekstralaust.  Ekki hefur verið sýnt fram á annað en að móðir hafi sinnt þörfum drengjanna vel og veitt þeim góðan aðbúnað. Að mínu mati er varhugavert að láta vilja svo ungra barna, sem hér um ræðir, ráða úrslitum um jafn afdrifaríka ákvörðun og forsjá þeirra til framtíðar, en gögn málsins bera með sér, að drengirnir séu undir áhrifum og þrýstingi frá föður.  Það myndi valda miklu tengslaraski að skipta drengjunum milli foreldranna og það er vilji þeirra, að drengirnir verði saman, enda er það að öðru jöfnu þroskavænlegra fyrir drengina að alast upp saman.  Tel ég, að mikil áhætta sé tekin með því að gera breytingu á dvalarstað drengjanna og það hafi of mikla röskun í för með sér á högum þeirra. Tel ég því, með vísan til 2. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 20/1992, það vera þeim fyrir bestu að vera áfram hjá móður sinni. Ég tel, að hagsmunum og þörfum þeirra verði best borgið, verði móður falin forsjá þeirra allra og þeir fái ríkulegan umgengnisrétt við föður.

Ég er sammála meiri hluta dómenda um að fella niður málskostnað í héraði og fyrir Hæstarétti.

 

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 19. september 2000.

I

Mál þetta, sem tekið var til dóms að loknum munnlegum málflutningi 30. ágúst sl., var höfðað fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur með stefnu, birtri 4. ágúst 1999. Málið var þingfest 7. september 1999. 

Stefnandi er K, [...].

Stefndi er M, [...]

Dómkröfur stefnanda eru þær, að henni verði með dómi falin forsjá barnanna A, [...], B, [...]og C [...]. Þá er að auki krafist málskostnaður úr hendi stefnda að skaðlausu, samkvæmt framlögðum málskostnaðarreikningi og að við þóknun lögmanns bætist 24,5% virðisaukaskattur af tildæmdri þóknunarfjárhæð.

Dómkröfur stefnda eru þær, að honum verði með dómi falin forsjá barnanna A, [...], B[...]og C, [...]. Þá er þess krafist að stefnanda verði gert að greiða stefnda málskostnað að skaðlausu, að viðbættum virðisaukaskatti, að mati dómsins.

Stefndi gerði upphaflega þá kröfu í máli þessu að honum yrði falin forsjá drengjanna til bráðabirgða, eða þar til úrskurður um varanlega forsjá þeirra yrði fenginn. Með aðilum náðist sátt fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 15. október 1999 þess efnis að allir drengirnir skyldu vera í sameiginlegri forsjá málsaðila þar til dómur yrði fallinn en lögheimili þeirra yrði hjá móður. Þá náðist sátt um umgengni stefnda við drengina aðra hvora helgi frá kl. 16.30 á föstudegi til kl. 20.00 á sunnudegi og frá kl. 16.30 hvern miðvikudag til kl. 9.00 árdegis á fimmtudegi. Sáttin tók einnig til umgengni um jól og nýár. Faðir skyldi greiða einfalt meðlag með drengjunum frá 1. júní 2000 að telja.

Dómarar málsins ræddu við tvíburana A og B fyrir upphaf aðalmeðferðar í sérútbúnu skýrslutökuherbergi fyrir börn í Héraðsdómi Reykjavíkur og fylgdust lögmenn málsaðila með viðtalinu úr næsta herbergi.

II

Óumdeild málsatvik og helstu ágreiningsefni

Málavextir eru þeir, að málsaðilar kynntust í ágúst 1990 og gengu í hjúskap [...]. Stefnandi var áður í skammvinnu hjónabandi og átti í því hjónabandi dótturina X [...]. Því hjónabandi lauk [...]. Málsaðilar eignuðust í hjónabandi tvíburana A og B [...]og C [...]. Þau bjuggu fyrst í þriggja herbergja íbúð við [...] sem þau keyptu saman en áður en tvíburarnir fæddust fluttu þau í stærri íbúð í [...]. Árið 1995 fluttu þau í raðhús að S. Stefndi nam fyrst háriðn en síðan bifreiðasmíði og hefur starfað við þá iðn eftir að hann lauk námi. Stefnandi tók verslunarpróf frá V og síðan stúdentspróf frá K 1987. Eftir það var hún í viðskiptanámi í Háskólanum í [...] í hálft annað ár en sneri þá heim og nam bókmenntir við Háskóla Íslands í eina önn. Hún var heimavinnandi og annaðist börn sín til 1998 þegar fjölskyldan tók sig upp og flutti til Hawaii þar sem stefnandi hóf nám í viðskiptagreinum. Málsaðilar sneru aftur til Íslands í maí 1999 og slitu samvistir við heimkomuna. Stefnandi flutti þá að H en síðan í raðhús málsaðila á S. Hún hefur nú selt það hús og er flutt í einbýlishús sem hún festi kaup á í B. Stefnandi hóf nám við V haustið 1999 en hætti fljótlega. Stefndi flutti fyrst til foreldra sinna eftir að heimkomuna frá Hawaii en býr nú í þriggja herbergja leiguíbúð við Eiríksgötu.

Félagsmálayfirvöld á S höfðu milligöngu um að koma dóttur stefnanda í fóstur norður í [...] er hún var 10 ára haustið 1997. Dóttirin hafði verði greind ofvirk, misþroska og með geðræna erfiðleika og réðist illa við hana á heimilinu. Dóttirin dvaldi þó með málsaðilum á Hawaii en skömmu eftir heimkomuna fór hún aftur í fóstur til sömu fósturforeldra og áður.

Stefnandi tók upp samband við Y í júní 1999 eða fljótlega eftir að hún kom heim frá Hawaii og flutti Y með henni að [...], 1. júlí 1999. Y hafði þá endanlega slitið 10 ára sambúð fimm mánuðum áður en með sambýliskonu sinni hafði hann átt börn sem nú eru níu og tæpra tveggja ára. Stefnandi og Y kynntust þegar hann var sautján og hún fimmtán og voru saman af og til í um fjögur ár þar til hún kynntist fyrra eiginmanni sínum. Þau héldu þó áfram kunningjasambandi og töluðust oft við í síma.

Málsaðilar óskuðu eftir skilnaði af borði og sæng hjá sýslumanninum í Reykjavík 5. júlí 1999. Við fyrirtöku hjá sýslumanni var bókað um ágreining aðila um forsjá barnanna. Þá kom fram að aðila greindi á um fjárskiptin auk þess sem stefndi gerði kröfu um lífeyri úr hendi stefnanda. Leyfisbréf til skilnaðar af borði og sæng gefið út af sýslumanni 11. nóvember 1999. Eins og fyrr segir náðist sátt í Héraðsdómi Reykjavíkur 15. október 1999 þess efnis að allir drengirnir skyldu vera í sameiginlegri forsjá málsaðila þar til dómur gengi en lögheimili þeirra yrði hjá móður. Stefnandi hefur krafist opinberra skipta á sameiginlegu búi þeirra.

Til stefnanda féll stór arfur eftir föðurafa og föðurömmu hennar í árslok 1998 og varð arfurinn séreign hennar. Stefnandi krafðist þess í sérstöku dómsmáli, vegna opinberra skipa á búi málsaðila, að vikið yrði frá helmingaskiptareglu 103. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 og að hún fengi greiddar 4.000.000 króna af skýrri hjúskapareign varnaraðila. Byggði stefnandi á því að hún hefði staðið í skuld að fjárhæð 8.000.000 krónur við ömmu sína Z sem látist hafi 2. júlí 1998. Stefnandi hafi verið annar tveggja erfingja samkvæmt erfðaskrá þar sem kveðið hafi verið á um að arfur stefnanda yrði séreign hennar. Við skiptalok á dánarbúi Z hafi skuld sóknaraðila verið dregin frá arfshluta hennar. Kröfu stefnanda var hafnað í héraði og Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu með dómi 19. maí 2000.

          Með bréfi dagsettu 2. nóvember 1999 fór dómsformaður þess á leit við Aðalstein Sigfússon sálfræðing að hann ynni álitsgerð vegna forsjárdeilumálsins.

          Álitsgerð sálfræðingsins, dagsett 17. mars 2000, liggur fyrir í málinu. Álitsgjafi undirbjó álitsgerðina með samtölum við málsaðila, sambýlismann stefnanda og syni málsaðila. Einnig kannaði hann húsnæðismál þeirra, tengsl við stórfjölskyldu og vini. Hann lagði fyrir málsaðila og sambýlismann stefnanda sálfræðileg próf svo sem greindarpróf Wechslers fyrir fullorðna og MMPI-persónuleikapróf, GHQ-spurningarlistann og Raven-prófið. Fyrir börn málsaðila lagði hann fjölskyldutengslapróf og próf um sjálfsmat.

Í álitsgerðinni er svofelld samantekt og ályktanir varðandi stefnda:

"M er þrjátíu og tveggja ára. Hann fer fram á forsjá barna sinna, en fram kemur í viðtali að hann gæti einnig hugsað sér sameiginlega forsjá með K, en að þeir eigi lögheimili hjá sér. M er mjög þægilegur í viðmóti og býður af sér góðan þokka. Hann er bifreiðasmiður að mennt og góður verkmaður. Fram kemur í athugun að hann hefur alla tíð gefið sig mjög að börnum sínum og verið þægilegur og traustur heimilisfaðir. Hann á hins vegar erfitt með að standa á rétti sínum og leggur því of mikið upp úr því að leysa öll mál í góðu. Hann segist yfirleitt hafa verið of linur og eigi erfitt með að taka afstöðu og halda einhverju til streitu. Ætla má af athugun að M hafi sinnt börnum sínum vel, bæði tilfinningalega og félagslega.

M er meðalgreindur einstaklingur, á auðvelt með samskipti, hefur ágæta dómgreind og ágætan félagsþroska. Hann hefur heilsteyptan persónuleika og ágætan sjálfstyrk. Persónuleikapróf bendir þó til að hann eigi erfitt með að taka frumkvæði og skapa sér umhverfi þar sem ríkir reglufesta. Í athugun kemur jafnframt fram að M virðist ekki hafa nægjanlega ríkan skilning á þeim aðstæðum sem börn hans eru í og hefur þar af leiðandi rætt, eða gefið í skyn, með öðrum hætti, við börnin málefni foreldranna sem þau hafa ekki þroska til að skilja, eða takast á við. Félagslegar aðstæður M eru ágætar. Hann hefur nýverið leigt húsnæði á [...], hann hefur trygga atvinnu og fjármál eru í lagi."

Í álitsgerðinni er svofelld samantekt og ályktanir varðandi stefnanda:

"K er þrjátíu og tveggja ára. Hún tók þá ákvörðun að skilja við barnsföður sinn og gerir kröfu um að hún fái forsjá drengjanna þriggja. Hún segist ekki treysta föður til að ala upp drengina svo vel sé, þrátt fyrir að hann sé mjög góður við þá. Hann vanti staðfestu og sé miklu fremur félagi þeirra en uppeldisaðili.

K er skorinorð kona og ákveðin í framgöngu, stundum kaldhæðin. Það gustar af henni og hún er kraftmikil.

K er með stúdentspróf en hefur ekki lokið prófi eftir það, en reynt fyrir sér í nokkrum skólum. Hún vinnur heima við og segist lifa af vaxtatekjum sem hún hefur af arfi frá föðurforeldrum. Hún er í sambúð með manni sem hún hefur þekkt frá því hún var fimmtán ára. Útilokað er að segja nokkuð um hversu tryggt samband þetta er. Hins vegar kemur fram einlægur ásetningur þeirra beggja að halda áfram sambúð. Drengjunum virðist líka vel við manninn og hann virkar traustvekjandi. Fram kemur hjá einum drengjanna að hann vilji gjarnan að M gefi sig meira að honum. Líklegt er að K hafi sinnt móðurhlutverki sínu ágætlega. Fram kemur í viðtali við föður að hann hafi verið mjög hamingjusamur með henni í hjónabandi, hún hafi verið góður félagi, heimakær og hafi tekið fjölskyldulífið alvarlega. Ætla má af athugun að hún hafi verið sá aðili sem setti fjölskyldunni reglur, fremur en faðir. Greind K er vel yfir meðallagi og hefur hún því góða vitsmunalega getu og er markviss og athugul á umhverfi sitt. Almenn líðan hennar virðist ágæt, en persónuleikapróf bendir til að um vel starfhæfan einstakling sé að ræða, atorkusaman og sjálfsöruggan, en einnig óþolinmóðan. Því má ætla að áreitisþol K geti verið fremur lítið og henni sé gjarnt að verða stíf á meiningu sinni og stýra umhverfi sínu. Í athugun kemur fram ágætur skilningur K á tilfinninga- og hugmyndalífi drengjanna og þeirri stöðu sem þeir eru í sem skilnaðarbörn.

Félagslegar aðstæður K eru með þeim hætti að hún er ágætlega efnuð, er ekki í vinnu, en áætlar að hefja vinnu við líkamsræktarstöð á næstunni. Þá hefur hún nýverið fest kaup á [...], sem er 400 fm að stærð. Kaupsamningi hefur ekki verið þinglýst vegna kvaða á húsinu. Hún áætlar að flytja í húsið í lok maí."

Í matsgerðinni er syni málsaðila A lýst þannig að hann sé átta ára gamall, ljóshærður og grannvaxinn. Hann sé alvarlegur í framkomu, kotroskinn og þóttalegur. Strax í byrjun viðtala hafi honum verið mikið í mun að koma á framfæri ákveðnum skilaboðum til matsmanns. Í álitsgerðinni er greint frá samtali álitsgjafa við drenginn þar sem hann greindi frá því að móðir hans hefði barið hann og litla bróður hans og einnig systur hans frá því hann myndi eftir. Drengurinn hafi þó dregið í land og sagt stefnanda ekki hafi barið litla bróðir hans en togað hann á úlpunni og öskrað á hann. Um móður sína hafi hann sagst halda að hún gæti ekki haft stjórn á skapi sínu og þess vegna vildi hann búa hjá pabba sínum. Aðspurður um hvort foreldrar hans hafi viljað að hann segði eitthvað sérstakt við matsmann hafi komið fram að faðir hafi viljað að hann segði frá barsmíðum móður.

Í álitsgerðinni er svofelld samantekt um A:

"Fram kemur hjá A reiði og depurð vegna skilnaðar foreldra. Hann er tengdur báðum foreldrum sínum, en beinir jákvæðari tilfinningum til föður en móður og upplifir að hann fái meira jákvætt frá honum en móður. Drengurinn er mjög upptekinn af skilnaði foreldra, vorkennir föður og álasar móður, sem hann telur vera sökudólg. Reiði hans í garð móður er fremur yfirborðsleg, en jafnframt mjög óheppileg því mikil vanlíðan skapast af þeim hugmyndum sem hann hefur um hana. Faðir hefur greinilega ekki getað haldið aðskildum hlutverkum sínum sem faðir annars vegar og eiginmaður hins vegar og höfðað til tryggðar og samstöðu við sig.

Ástæða er til að hafa nokkrar áhyggjur af drengnum og er mælt með samtalsmeðferð fyrir hann."

Í matsgerðinni er syni málsaðila B lýst þannig að hann sé grannvaxinn og dökkhærður og stærð samsvari aldri. Hann sé órólegur, dálítið barnalegur í háttum miðað við aldur, prakkaralegur, opinskár og jákvæður. Aðspurður um hvort hann vissi hvers vegna hann sé í viðtali hafi hann sagt það vera vegna þess að foreldrar hafi skilið. Hann viti ekki hver orsök skilnaðarins sé, en pabbi hafi sagt honum að mamma hafi skilið við hann. Hann segi föður leiðan yfir þessu og vilji hann byrja að búa með móður aftur. Hann segist geta gert föður glaðan aftur með því að búa hjá honum, það hafi faðir sagt sér.

Í álitsgerðinni er svofelld samantekt um B:

"Fram koma áhyggjur drengsins af föður, sem er einmana og leiður eftir að foreldrar skildu og álítur hann að einhver verði að búa hjá honum svo honum líði betur. Hann hefur engar áhyggjur af móður. Í viðtali kemur fram að honum þykir mjög vænt um lykilpersónur og gerir ekki upp á milli þeirra. Hins vegar kemur fram í fjölskyldutengslaprófi nokkur munur, þar sem fram kemur að hann sé í virkari og nánari tengslum við föður en móður. Líklegt er að hann sé þar nokkuð undir áhrifum þeirrar stöðu sem hann upplifir sig í gagnvart föður.

Ástæða er til að hafa áhyggjur af líðan drengsins og er eindregið mælt með samtalsmeðferð fyrir hann."

Um yngsta son málsaðila C segir svo í álitsgerðinni:

"C er fjögurra ára gamall, ljóshærður og hnellinn. Stærð samsvarar aldri og þroski virðist eðlilegur. Hann er upplitsdjarfur, glaðvær, forvitinn og ákveðinn. Hann er málgefinn og úthald er ágætt.

Rætt er við C út frá myndum. Hann er uppteknari af móður en föður. Það er hún sem á að hugga hann ef hann grætur, hún brosir til hans, gerir hann glaðan, hún á að baða hann, passa hann ef hann er hræddur og kyssa hann góðan nótt. Hann vill eiga heima hjá pabba og mömmu og segir að þau eigi sig bæði. Pabbi er skemmtilegri en mamma og hann felur sig stundum þegar hann er hjá pabba og á að fara til mömmu, því það er svo skemmtilegt hjá honum. Fram kemur að sambýlismaður móður er góður við hann. Fram kemur að drengurinn er eðlilega tengdur báðum foreldrum sínum og finnur fyrir ást þeirra beggja. Athugun bendir til að hann sé háðari móður um frumþarfir sínar, en föður."

Í niðurlagi álitsgerðarinnar gerir álitsgjafi eftirfarandi grein fyrir einstökum atriðum varðandi könnun á forsjárhæfni í samræmi við beiðni dómsins.

"1. Að kannað verði andlegt hæfi foreldra, svo og forsjárhæfi þeirra.

Það er álit matsmanns að báðir foreldrar hafi andlegt hæfi sem foreldrar. Jafnframt eru báðir aðilar hæfir til að fara með forsjá drengjanna. Foreldrar virðast mjög ólíkir að gerð og í háttum. Móðir sýnir meiri staðfestu, er ákveðnari og á auðveldara með að setja drengjunum mörk. Hún er jafnframt óþolinmóð og á líklega erfiðara en faðir með að sýna tilfinningar og hlýju. Faðir virðist eiga auðveldara með að gefa sig að börnunum í leik og starfi, en er jafnframt nokkuð veikgeðja og virðist hafa tilhneigingu til að höfðu til tryggðar drengjanna og samúðar. Með þessu sýnir hann grunnhyggni gagnvart aðstæðum og tilfinningalífi þeirra.

2. Að tengsl drengjanna við foreldra og þeirra við þá verði könnuð.

Matsmaður álítur að foreldrarnir séu mjög tengdir börnum sínum og ekki er gerður greinarmunur þar á milli. Drengirnir eru tengdir báðum foreldrum sínum djúpstæðum og innilegum tengslum. Forsjárdeila foreldra hefur hins vegar haft áhrif á það hvernig þeir láta í ljósi tilfinningar sínar gagnvart þeim. Matsmaður telur að um yfirborðslegar breytingar sé að ræða, sem að hluta til eru vegna fyrrgreindrar hegðunar föður, þ.e. að hann höfðar til tryggðar og jafnvel samúðar þeirra.

3. Að tengsl drengjanna innbyrðis verði könnuð.

Matsmaður telur drengina tengda djúpstæðum eðlilegum tengslum.

4. Að staða foreldra, heimili og atvinnusaga verði kannað.

Heimilisaðstæður eru nokkuð óljósar, en ekki hafa farið fram eignaskipti. Móðir hefur þó keypt stóra húseign í Reykjavík, en kaup eru ekki endanlega frágengin. Faðir hefur leigt þriggja herbergja íbúð í Reykjavík. Í báðum tilvikum þurfa bræðurnir að aðlaga sig nýjum heimilisaðstæðum og íbúðahverfi, þ.e. hvort sem forsjá verði hjá föður eða móður. Móðir er ekki í atvinnu, en áætlar atvinnuþátttöku innan tíðar. Faðir hefur trygga atvinnu og starfsmenntun og virðist tryggur og duglegur starfskraftur.

5. Að afstaða drengjanna til þess hvort foreldranna hafi forsjá þeirra verði könnuð og á hvaða grunni sú afstaða sé byggð.

Fram kemur hjá eldri drengjunum vilji til að vera hjá föður. Afstaðan virðist að hluta til byggjast á því að faðir hefur höfðað til tryggðar drengjanna og samúðar. Drengirnir telja að móðir eigi sök á skilnaðinum og faðir sé þolandi sem þarf að styðja. Drengirnir, sérstaklega A, hafa í frammi fullyrðingar um barsmíðar móður, en þær eru ótrúverðugar. Athugun bendir til að C sé háðari móður, en föður um frumþarfir sínar.

6. Annað það sem matsmaður kann að telja nauðsynlegt vegna forsjármálsins.

 Sambýlismaður móður virðist jákvæður aðili í hugmyndalífi drengjanna."

Eftir að framangreind álitsgerð lá fyrir voru lögð fram í málinu fjölmörg skjöl, m.a. frá skólastjóra og námsráðgjafa [...]skóla og félagsmálayfirvöldum á S. Dómsformaður óskaði þá eftir því að Aðalsteinn léti í té viðbótarálit um áhrif nýrra upplýsinga á álit hans um forsjárhæfni málsaðila og önnur atriði í álitsgerð. Þá var álitsgjafi beðinn um að lýsa áliti sínu á því hvort það gæti þjónað hagsmunum sona málsaðila að forsjá þeirra yrði skipt á milli málsaðila. Í viðbótaráliti Aðalsteins kemur fram að nýjar upplýsingar breyti ekki áliti hans í málinu. Einnig kemur þar fram að hann telji það ekki þjóna hagsmunum drengjanna að forsjá þeirra verði skipt milli málsaðila.

Ágreiningur er með aðilum um hvort þeirra eigi að fara með forsjá drengjanna. Báðir málsaðila telja sig hæfari til að fara með forsjá þeirra en eru bæði á þeirri skoðun að annað þeirra eigi að fara með forsjá allra drengjanna.

III

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfu sína á 34. gr. laga 20/1992. Byggir stefnandi fyrst og fremst á því að drengirnir hafi ávallt verið í hennar umsjá og hagsmunir þeirra krefjist þess að svo verði áfram. Stefnandi kveður drengina af þessum sökum afar tengda henni tilfinningalega og öryggi sitt finni þeir alfarið hjá henni. Slík skipan feli jafnframt í sér minnsta röskun á högum drengjanna.

Stefnandi kveður það frá upphafi hafa þótt sjálfsagt, að drengirnir væru í umsjá hennar og því til stuðnings bendir hún á að þegar málsaðilar hafi komið til landsins hafi stefnandi þegar gert ráð fyrir búsetu drengjanna hjá sér. Drengirnir hafi dvalið hjá henni alla tíð og búi nú með henni og sambýlismanni hennar í rúmgóðu einbýlishúsi í barnvænu umhverfi í [...]. Stefndi hafi ekki upp á jafn góðar aðstæður að bjóða fyrir drengina. Stefnandi hafi verið heimavinnandi alla tíð og annast drengina en stefndi stundað vinnu utan heimilis ef undan er skilinn veturinn 1998-1999 þegar stefnandi hafi stundað nám í [...] á Hawaii, en þangað hafi stefndi og börnin fylgt henni. Stefndi hafi þá sinnt börnunum meira en áður. Dvölinni ytra hafi hins vegar lokið með samvistarslitum aðilanna og því hefur stefnandi orðið að gera hlé á námi sínu, enda telji hún mikilvægara að annast börn sín en að ljúka námi sínu. Þannig hafi hún ávallt sett hagsmuni barnanna framar sínum eigin.

Stefnandi byggir kröfur sínar m.a. á fram lagðri álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar sálfræðings sem hún telur að leggja verði til grundvallar í heild sinni enda hafi henni ekki verið hnekkt með yfirmati. Stefnandi telur álitsgerðina sýna að hún sé betur til þess fallin að fara með forsjá drengjanna. Hún kveðst hafa annast uppeldi drengjanna alla tíð og borið ábyrgð á því. Hún setji drengjunum reglur og sé betur í stakk búin að setja drengjunum nauðsynleg mörk. Stefndi aftur á móti komi fremur fram við drengina sem leikfélagi fremur en uppalandi og sé ekki fær um að setja hegðun þeirra skýr mörk.

Verkaskipting á heimili þeirra stefnda hafi verið á þann veg að stefnandi hafi verið heimavinnandi og annast drengina. Hún hafi eldað en stefndi vaskað upp. Stefndi hafi verið mjög hjálplegur við heimilisstörfin og þægilegur. Hann hafi séð um að baða tvíburana, koma þeim í svefn og lesa fyrir þá. Hann hafi unnið flest útiverk en þau annast viðhald fasteigna sameiginlega. Hann hafi þó verið heimavinnandi er þau dvöldu á Hawaii en hún annast matseld.

Stefnandi byggir á því að í álitsgerð komi fram að stefndi hafi höfðað til vorkunnsemi drengjanna í sinn garð vegna skilnaðar málsaðila sem telja verði mjög óheppilegt. Hún aftur á móti hafi varast að ræða um skilnað foreldranna við drengina nema til þess að svara spurningum þeirra. Þá vísar stefnandi einnig til þess sem fram kemur í matsgerð um ásakanir A um meintar harkalegar uppeldisaðferðir og telur frásagnir drengsins hjá námsráðgjafa í [...]skóla og hjá álitsgjafa til komnar vegna áhrifa frá stefnda. Stefnandi viðurkennir að hafa eitt sinn lagt einn drengjanna á hné sér og rassskellt hann laust utan klæða. Einnig kveðst hún hafa burstað tennurnar í hverjum dreng með sápu einu sinni vegna slæms munnsafnaðar drengjanna en það ráð hafi hún fengið á barnageðdeild. Stefnandi vísar til álitsgerðarinnar varðandi skýringar á yfirlýsingum A um að vilja búa hjá föður og mati álitsgjafa á raunverulegum vilja drengjanna.

Af hálfu stefnanda er þess krafist að litið verði framhjá meintum upplýsingum um meinta ósk drengjanna um að þeir vilji fremur vera hjá stefnda. Hvað sem öðru líði skipti afstaða svo ungra barna ekki sköpum um niðurstöðu forsjármáls og meira máli skipti á hverju slík afstaða sé grundvölluð. Í þessu tilviki sé ljóst að ætlaður vilji drengjanna byggist á vorkunnsemi gagnvart stefnda sem hann hafi stuðlað að með óviðurkvæmilegum hætti.

Stefnandi byggir á því sem fram kemur í álitsgerð að drengirnir séu tengdir henni sterkum tilfinningaböndum og hún hafi ágætan skilning á tilfinningum og hugmyndalífi þeirra. Hún hafi ávallt verið þungamiðjan í lífi þeirra. Stefndi aftur á móti sé veikgeðja og hafi sýnt grunnhyggni gagnvart aðstæðum og tilfinningalífi drengjanna m.a. með því að höfða til tryggðar drengjanna og samúðar meðan á forsjárdeilunni hafi staðið.

Stefnandi vísar til mikils munar á efnahag þeirra sem geri það að verkum að hún hafi ráð á að vera áfram heimavinnandi eða í hlutastarfi en stefndi þurfi væntanlega að vinna langan vinnudag til að sjá drengjunum farborða. Hún hafi bæði tíma og fjármuni til að leita til sálfræðings með tvíburana sem álitsgjafi hafi talið nauðsynlegt. Stefndi hafi hins vegar ekki til þess tíma né fé en slík viðtalsmeðferð sé mjög kostnaðarsöm. Stefndi hafi heldur ekkert hugað að meðferðarúrræðum fyrir drengina og viti lítið um þau.

Stefnandi hafi frá sambúðarslitunum stuðlað að mikilli og góðri umgengni drengjanna við föður sinn sem hún álíti nauðsynlega og muni svo verða áfram fái hún forsjá þeirra. Viðhorf stefnanda í garð stefnda sé einnig mun jákvæðara en viðhorf hans í hennar garð.

Stefnandi telur að stefndi hafi þegar sýnt litla samvinnu varðandi umgengni. Þannig hafi stefnandi óskaði eftir leyfi stefnda með bréfi lögmanns hennar dags. 15. júlí 1999 til að fara um tveggja vikna skeið í sólarlandaferð með drengina þrjá. Stefndi hafi hafnað beiðni stefnanda um utanförina og jafnframt tillögu um að taka drengina til sambærilegrar sumarleyfisdvalar. Telur stefnandi stefnda þannig hafa sett eigin hagsmuni framar hagsmunum drengjanna með neitun sinni.

Stefnandi telur stefnda hafa átt í miklum erfiðleikum með að fá sumarleyfi til að geta verið með drengina undanfarin tvö sumur. Þá hafi hann ekkert samráð haft við stefndu um töku sumarleyfis. Stefnandi telur allt benda til þess að stefndi muni áfram eiga í erfiðleikum með að sinna drengjunum í skólaleyfum þeirra.

Stefnandi kveðst geta búið drengjunum betri uppeldisaðstæður en stefndi. Hún búi í rúmgóðu einbýlishúsi í barnvænu umhverfi. Hún hafi ákveðið að flytja frá S, m.a. vegna samskiptaerfiðleika við starfsfólk í [...]skóla og eins vegna neikvæðs viðmóts nágranna og foreldra leikfélaga drengjanna sem hún telur að sprottið sé af sögusögnum um hana sem séu frá stefnda komnar. Hún sakni hins vegar leikskólans á S þar sem C hafi dvalið. Stefnandi dregur í efa að stefndi geti staðið við þau áform sín að kaupa húsnæði á S þar sem stefndi hafi tæpast ráð á að kaupa þar heppilegt húsnæði, auk þess sem það liggi ekki á lausu.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að það muni hafa mun meiri röskun í för með sér fyrir drengina að flytja frá móður sinni til stefnda en að flytja frá S í [...] og skipta um skóla.

Af hálfu stefnanda er því haldið fram að framangreindar staðreyndir og rök renni stoðum undir kröfu hennar um forsjá drengjanna sér til handa en hún sé líklegri til að stuðla að góðu heildarsambandi drengjanna við foreldra sína.

Lögð er áhersla á að fyrir liggi álitsgerð sem sé stefnanda hagstæð. Leggja verði þessa álitsgerð til grundvallar í heild sinni enda hafi henni ekki hnekkt með yfirmati.

Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefnandi til þess að hún sé ekki virðisaukaskattskyld og því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnda.

IV

Málsástæður og lagarök stefnda

Af hálfu stefnda er því haldið fram að það hafi verið fastmælum bundið þegar málsaðilar ákváðu að skilja að þau færu sameiginlega með forsjá drengjanna en stefnandi hafi hætt við það. Reynt hafi verið að ná sáttum um forsjá barnanna en sættir ekki tekist.

Stefndi byggir kröfur sínar um að honum verði falin forsjá drengjanna á ákvæðum barnalaga nr. 20/1992, einkum á 34. gr. og 36. gr. laganna.

Stefndi andmælir þeirri staðhæfingu stefnanda að drengirnir hafi ávallt verið í hennar umsjá. Stefnandi hafi að vísu að mestu leyti verið heimavinnandi þennan tíma, en stefndi kveðst einnig hafa tekið fullan þátt í uppeldi barnanna og heimilisstörfum og hafi ávallt nýtt allan tíma sinn utan vinnu til að vera með börnunum. Stefndi kveðst yfirleitt hafa séð um drengina að vinnutíma sínum loknum til að gefa stefnanda færi á að slaka á. Stefndi telji sig þannig hafa haft börn sín með í nánast öllu sem hann gerði utan vinnutíma. Stefndi hafi vaknað nánast allar helgar til að sinna börnunum og leyft stefnanda að sofa út, enda hafi börnin ætíð frekar vakið hann en stefnanda. Einnig hafi hann ávallt séð um að koma tvíburunum í háttinn og lesið nánast á hverju kvöldi fyrir þá. Umsjón með heimanámi tvíburanna hafi stefndi haft með höndum frá byrjun.

Stefndi hafi sagt starfi sínu lausu á miðju árinu 1998 til þess að geta fylgt konu sinni utan í nám og annast þar börn þeirra og heimili. Þar hafi dóttir stefnanda og tvíburarnir sótt skóla en hann verið heima á daginn með yngsta drenginn. Stefndi hafi áfram séð alfarið um að aðstoða drengina við heimanámið meðan á dvöl þeirra erlendis hafi staðið. Stefndi telur drengina af framangreindum sökum mun tengdari og háðari sér en stefnanda. Stefndi andmælir þeirri fullyrðingu stefnanda að öryggi sitt finni drengirnir alfarið hjá henni. Því sé heldur öfugt farið og sjáist það m. a. af því að drengirnir hafi ætíð frekar leitað til hans með sín mál heldur en til stefnanda.

Stefndi andmælir þeirri staðhæfingu stefnanda að sjálfsagt hafi þótt að drengirnir yrðu í umsjá stefnanda eftir heimkomu þeirra. Tvíburarnir A og B hafi fyrst um sinn búið hjá föður sínum á heimili foreldra hans en flust í byrjun júní 1999 til stefnanda. Ástæðu fyrir ákvörðun um drengirnir flyttu til stefnanda, kveður stefndi hafa verið þá að aðstæður hans hvað varðar húsnæði og fjárhag hafi verið öllu verri en aðstæður stefnanda. Raðhús þeirra hjóna hafi verið í útleigu til 1. október 1999 og þau því staðið uppi húsnæðislaus við komuna til landsins. Sökum fjárskorts á þessum tíma hafi hann ekki getað tekið íbúð á leigu en það hafi stefnandi hins vegar getað vegna góðrar fjárhagsstöðu sinnar. Stefndi hafi talið hagsmunum drengjanna best borgið fyrst um sinn með því að þeir byggju hjá móður sinni um sumarið, enda hafði hún tekið á leigu góða íbúð og ákveðið að vera heimavinnandi það sumar. Hann hafi hins vegar búið hjá foreldrum sínum og verið útivinnandi. Aðbúnaður drengjanna hafi verið honum mikilvægari en löngun hans til að hafa þá hjá sér. Stefndi hafi þannig ávallt tekið hagsmuni barna sinna fram yfir eigin hagsmuni.

Stefnandi kveður stefndu hafa sett fram óbilgjarna kröfu um að hún fengi úthlutað 4.000.000 króna af hjúskapareign hans við skipti á búi þeirra hjóna vegna meintrar 8.000.000 króna skuldar hennar við ömmu sína vegna fasteignakaupa málsaðila en sú fjárhæð hafi verið dregin frá hennar arfshlut við skipti á dánarbúi föðurforeldra hennar. Hæstiréttur hafi á liðnu vori hafnað þessari kröfu og standi fjárhagur stefnda nokkuð vel eftir skiptin.

Stefndi leigi nú þriggja herbergja íbúð við [...] en hafi í hyggju að kaupa rúmgóða fasteign á S ef hann fái forræði drengjanna svo tvíburarnir geti haldið áfram skólagöngu þar og C verið áfram í sama leikskóla. Hann hafi fengið loforð um að það geti gengið eftir á þeirri forsendu að hann sé að leita sér að húsnæði á [...].

Stefndi kveðst hafa neitað stefnanda um að fara með drengina í tveggja vikna sólarlandaferð sumarið 1999. Hann kveður það þó ekki sýna að hann setji hagsmuni sína framar hagsmunum drengjanna heldur hafi ástæða þess að hann hafnaði að veita samþykki sitt til fararinnar af allt öðrum toga. Stefndi hafi haft rökstuddan grun um að aðstæður á heimili stefnanda væru ekki með besta móti sökum áfengisneyslu stefnanda og þess manns sem hún búi nú með. Stefndi hafi talið víst að aukin áfengisneysla tengd slíkri sólarlandaferð myndi stofna velferð drengjanna í hættu. Stefndi hafi sjálfur gjarnan viljað geta tekið sumarleyfi með drengjunum sumarið 1999 en þar sem hann hafi verið heimavinnandi veturinn áður hafi hann ekki átt rétt á sumarleyfi né getað tekið launalaust frí, enda verið ráðinn sem sumarstarfsmaður einmitt til að leysa af vegna sumarleyfa. Af sömu orsökum hafi fjárhagur hans um sumarið verið slíkur að hann hefur hvorki mátt við vinnumissi, né átt fé aflögu til að eyða í sumarleyfisdvöl, hér á landi eða á sólarströnd. Þá hafi stefndi ekki átt auðvelt með að skipuleggja sumarfrí sitt með löngum fyrirvara sumarið 2000 þar sem hann hafi verið yngsti starfsmaðurinn á vinnustaðnum og aðrir haft forgang um val á sumarleyfistíma.

Stefndi kveðst hafa eins mikinn tíma til að sinna drengjunum og stefnandi. Stefnandi hafi hafið nám við V haustið 1999 en það hljóti að minnsta kosti að svara til heilsdagsstarfs á almennum vinnumarkaði og sé líklega töluvert meira tímakrefjandi. Stefndi bendir einnig á að veturinn 1999-2000 hafi stefnandi ákveðið að hafa yngsta drenginn allan daginn á leikskóla og tvíburana hafi hún upphaflega sett í heilsdagsvistun að loknum skóladegi þeirra. Fái stefndi forsjána kveðst hann munu vinna eins stuttan vinnudag utan heimilis og mögulegt er en reyna að drýgja tekjur sínar með því að vinna heima í bílskúr. Stefndi sé auk þess vanur að sinna drengjunum öllum stundum utan vinnutíma, en stefnandi hafi hins vegar aldrei þurft að venjast því að eyða öllum aflögustundum sínum með drengjunum.

Stefndi heldur því fram að þó að drengirnir séu þokkalega hirtir hjá móður sinni í líkamlegu tilliti, geri stefnandi lítið til að sinna þeim fram yfir það sem nauðsynlegt geti talist. Þrátt fyrir að stefnandi hafi verið heimavinnandi sumarið 1999 hafi hún lítið haft drengina heima við, heldur sent þá á hvert leikjanámskeiðið á fætur öðru og í sumarbúðir, en það hafi ekki eingöngu verið gert með hagsmuni drengjanna að leiðarljósi, heldur ekki síður með eigin hagsmuni í huga. Stefndi telur þetta sýna að stefnandi kjósi að verja tíma sínum í margt annað en að sinna drengjunum.

Stefndi telur sig í gegnum tíðina hafa sýnt að hann sé mun hæfari til og sýni því meiri áhuga en stefnandi að sinna þörfum drengjanna um innihaldsríka og þroskandi samveru við foreldri sitt. Hann kveðst vanur að leyfa drengjunum að vera með í öllu sem hann aðhefst, hvort sem það er við daglegar annir eða í leik, en hann og drengirnir eigi ýmis sameiginleg áhugamál. Af þessum sökum fari betur á því að honum verði falin forsjá drengjanna en stefnanda.

Stefndi kveður umgengni hans við drengina hafi að mestu gengið eftir í samræmi við samkomulag hans við stefnanda. Stefnandi hafi þó bannað drengjunum að hringja í hann og þannig hafi samskipti þeirra við hann orðið minni en hægt hefði verið. Einnig sé stefnandi skapmikil og hafi hún ítrekað ausið svívirðingum yfir stefnda í áheyrn drengjanna. Stefndi telur af þessum sökum ljóst að umgengni drengjanna við það foreldri sem ekki fengi forsjána yrði erfiðari með því að stefnanda yrði falin forsjá þeirra en ef honum yrði falin forsjáin og að heildarsamband þeirra við foreldra sína myndi bíða hnekki.

Stefndi kveður drengina hafa mikla hagsmuni af því að umgangast báða foreldra sína. Stefndi beri engan kala til stefnanda vegna skilnaðar þeirra og verði honum falin forsjá drengjanna muni hann gera allt sem í valdi hans standi til að stuðla að góðri umgengni móður og barna, sem og ræktun sambands við móðurfjölskyldu þeirra. Stefnandi muni geta heimsótt drengina að vild og að sjálfsögðu geti drengirnir haft ótakmarkað símasamband við móður sína og aðra ættingja.

Stefndi kveður tengsl drengjanna við föðurfjölskyldu þeirra vera sterk og góð og muni stefndi eigi allan stuðning fjölskyldu sinnar vísan við uppeldi þeirra. Mikill samgangur sé m.a. milli tvíburanna og barna systur stefnda og hafi stefndi gert sitt besta til að stuðla að því að börnin geti rækt vináttu sína.

Stefndi telur samkvæmt ofangreindu, að engin sérstök hætta sé á að röskun á högum drengjanna muni fylgja því að honum verði falin forsjá þeirra, enda séu tengsl þeirra við hann afar náin og sterk, þrátt fyrir að þeir hafi að mestu dvalið hjá stefnanda frá sambúðarslitum. Stefndi hafi engu síður en stefnandi sinnt daglegri umsjá þeirra frá fæðingu og enn frekar en stefnandi síðastliðinn vetur. Hann telur að drengirnir séu tengdari honum tilfinningalega en stefnanda og hafi þeir um flest mál frekar leitað til hans en stefnanda.

Stefndi kveður afstöðu drengjanna sjálfra í þessum efnum hafa ráðið úrslitum um það að hann fari fram á forsjá þeirra. Stefndi kveðst þess fullviss að drengirnir vilji vera hjá honum.

Af hálfu stefnda er lögð áhersla á að sérfræðileg álitsgerð sem dómurinn hefði aflað væri verk eins manns og ekki hafin yfir gagnrýni. Álitsgerðina yrði einnig að skoða í ljósi skýrslu sem tekin hafi verið af álitsgjafa fyrir dómi. Víða í álitsgerðinni komi fram álit álitsgjafa og noti hann oft orðin "virðist" og "líklegt". Þá er bent á það af hálfu stefnda að álitsgjafi sem komist hafi að einhverri niðurstöðu reyni gjarnan að réttlæta hana frekar og undirbyggja þótt könnun hans og athuganir gefi ekki tilefni til þess. Af hálfu stefnda er lögð mikil áhersla á að öll samtöl barna við foreldra sem álitsgjafi og aðrir hafi vitnað til séu ósönnuð. Ekkert megi því leggja upp úr meintum samtölum foreldra við drengina.

Af hálfu stefnda eru þau ummæli í álitsgerð, að stefndi eigi erfitt með að standa á rétti sínum, skýrð á þann veg að stefnandi sé frek og ráðrík og í samskiptum þeirra hafi stefndi jafnan látið undan til að halda friðinn. Stefndi hafi hins vegar í þessu máli og öðru dómsmáli vegna fjárskipta málsaðila ákveðið að láta reyna á rétt sinn. Stefndi hafi því sýnt fram á að hann geti staðið á rétti sínum ef á þarf að halda. Telji hann engum vandkvæðum bundið fyrir sig að koma reglu á líf drengjanna fái hann forsjá þeirra.

Varðandi ummæli í matsgerð þess efnis að drengirnir hafi verið órólegir hjá stefnda er bent á að ekki hafi verið óeðlilegt að drengirnir væru órólegri þar sem þeir voru í skammri umgengni hjá honum á heimili foreldra hans en heimili þeirra hjá stefnanda.

Af hálfu stefnda er því haldið fram að drengirnir hafi aðeins búið skamman tíma í [...] og hafi nýhafið skólagöngu og leikskólavist þar. Það hafi því mun minni röskun í för með sér að flytja til hans og hefja skólagöngu að nýju í sínum gamla skóla og leikskóla á S.

Varðandi málskostnaðarkröfu vísar stefndi til þess að hann sé ekki virðisaukaskattskyldur og því nauðsyn að fá skattinn tildæmdan úr hendi stefnanda.

V

Niðurstaða

Með vísan til 34. gr. barnalaga nr. 50/1992 ber að dæma um forsjá barna samkvæmt því sem telja verður að þjóni hagsmunum barnanna best. Við þá ákvörðun verða dómarar að horfa til þeirra gagna sem fyrir liggja og munnlegra skýrslna fyrir dómi og byggja á þessum upplýsingum spá um hvað muni reynast börnum fyrir bestu.

Í máli þessu deila málsaðilar um forsjá þriggja sona sinna, tæplega níu ára tvíbura og tæpra fimm ára drengs. Dómurinn telur vafalaust að málsaðilar eru báðir hæfir til að fara með forsjá drengjanna. Við ákvörðun um forsjá drengjanna verður því að taka til skoðunar ýmsa þá þætti sem máli geta skipt varðandi forsjárhæfni málsaðila og velferð barna málsaðila á komandi árum.

Dómarar hafa sem fyrr segir rætt við tvíburana. Þá hafa verið teknar ítarlegar skýrslur fyrir dómi af málsaðilum en þær varpa að mati dómenda nokkuð skýru ljósi á skapgerð málsaðila.

Sem fyrr segir liggur fyrir í málinu álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar frá 17. mars sl. Eftir það voru lögð fram fjölmörg skjöl, m.a. frá skólastjóra og námsráðgjafa [...]skóla og félagsmálayfirvöldum á S. Þar sem ýmislegt í þessum dómskjölum virtist ekki samrýmast ályktunum álitsgjafa óskaði dómsformaður eftir því að Aðalsteinn léti í té viðbótarálit um áhrif nýrra upplýsinga á álit hans um forsjárhæfni málsaðila og önnur atriði í álitsgerð. Í viðbótaráliti Aðalsteins kemur fram að nýjar upplýsingar breyti ekki áliti hans í málinu.

Af framburði álitsgjafa fyrir dómi má ráða að álit hans á einstökum þáttum varðandi forsjárhæfni málsaðila er ekki jafn afgerandi og fram kemur í skriflegri álitsgerð.

Dómendur draga ekki niðurstöður sálfræðilegra prófana sem álitsgjafi framkvæmdi í efa en telja hins vegar, í ljósi annarra gagna sem lögð hafa verið fram í dómi og ítarlegra skýrslna sem gefnar hafa verið, að ályktanir hans séu í nokkrum tilvikum of einhliða.

Eiginleikar málsaðila sem uppalenda

Í álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar sálfræðings er stefnanda lýst þannig að hún sé skorinorð kona og ákveðin í framgöngu, stundum kaldhæðin, það gusti af henni og hún sé kraftmikil. Álitsgjafi telur líklegt að hún hafi sinnt móðurhlutverki sínu ágætlega. Hann ætlar að stefnandi hafi verið sá sem sett hafi fjölskyldunni reglur, fremur en stefndi. Álitsgjafi kveður stefnanda yfir meðallagi greinda og hafi því góða vitsmunalega getu. Hún sé markviss og athugul á umhverfi sitt. Persónuleikapróf bendi til þess að um vel starfhæfan einstakling sé að ræða, atorkusaman og sjálfsöruggan en einnig óþolinmóðan. Því megi ætla að áreitisþol stefnanda geti verið fremur lítið og henni sé gjarnt á að vera stíf á meiningu sinni og stýra umhverfi sínu.

Í álitsgerðinni er stefnda lýst sem þægilegum í viðmóti og bjóði hann af sér góðan þokka. Fram hafi komið í athugun að hann hafi alla tíð gefið sig mjög að börnum sínum og verið þægilegur og traustu heimilisfaðir. Hann eigi hins vegar erfitt með að standa á rétti sínum og leggi of mikið upp úr að leysa öll mál í góðu. Honum er jafnframt lýst sem meðalgreindum einstaklingi, hann eigi auðvelt með samskipti, hafi ágæta dómgreind og ágætan félagsþroska. Hann hafi ágætan sjálfstyrk og heilsteyptan persónuleika. Persónuleikapróf bendi þó til að hann eigi erfitt með að taka frumkvæði og skapa sér umhverfi þar sem reglufesta ríkir. Haft er eftir stefnda að hann reyni að leita eftir áliti drengjanna og láta þá vera með í ákvarðanatöku. Stefnandi hefur lýst honum sem leikfélaga drengjanna fremur en uppalanda.

Í álitsgerð er heimsókn til stefnanda þannig lýst að hún hafi greinilega mikla stjórn á drengjunum og að líklegt sé að hún beiti þá ákveðnum aga og þeir hlýði henni. Í álitsgerð kemur einnig fram að við athugun hafi verið eftirtektarvert hversu órólegir drengirnir hafi verið með föður, bæði hjá matsmanni og á heimili föðurforeldra, sérstaklega B og C. Svo virtist sem faðir hefði litla stjórn á þeim og um leið nokkuð ljóst hversu litla virðingu þeir báru fyrir boðum og bönnum hans, en drengjunum virðist nokkuð eðlilegt að vera ærslafengnir. Því megi ætla að föður veitist erfitt með að setja þeim mörk. Í nálægð við föður hafi drengirnir verið glaðir og óþvingaðir.

Með hliðsjón af framburðum málsaðila og álitsgjafa fyrir dómi telur dómurinn að nokkru kunni að hafa ráðið um mismunandi hegðun drengjanna hjá foreldrum að drengirnir höfðu um nokkurt skeið búið á heimili móður þegar athugun álitsgjafa fór fram en faðir hafði einungis umgengni við drengina skamman tíma í senn og þá á heimili foreldra sinna. 

Af álitsgerðinni, öðrum gögnum málsins og framburði málsaðila þykir dóminum ljóst að uppeldisaðferðir málsaðila og framkoma við drengina er talsvert ólík. Stefndi er félagi drengjanna og virðist leita álits þeirra þegar teknar eru ákvarðanir. Hann virðist e.t.v. ekki setja hegðun drengjanna nægjanlega skýr mörk en bætir það upp með jafnaðargeði og hlýju. Stefnandi leggur aftur á móti áherslu á reglufestu og grípur til viðurlaga ef drengirnir virða ekki þessa reglur eða skemma hluti á heimilinu eða utan þess. Í álitsgerð kemur fram að stefnandi lýsir sér sem mjög óþolinmóðri og hún geti verið þrjósk og einþykk. Henni sé eiginlegt að nota boð og bönn í uppeldisaðferðum sínum, telji sig of óþolinmóða og stranga og telji sjálf eftirsóknarvert að breyta þessum háttum. Álitsgjafi telur hana hafa lítið áreitisþol.

Upplýst þykir með framburði námsráðgjafa við [...]skóla fyrir dómi, sem er í samræmi við framlagt bréf hennar, að A, annar tvíburanna, leitaði til hennar að eigin frumkvæði og lýsti harkalegum uppeldisaðferðum móður. Námsráðgjafinn gat þess að drengurinn hafi óskað eftir að hún kæmi þessum upplýsingum á framfæri við þá sem hefðu með að gera ákvörðun um forsjá þeirra bræðra.

Þá kemur fram í álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar að A hafi strax í upphafi viðtala verið mikið í mun að koma á framfæri ákveðnum skilaboðum til hans. Orðrétt segir í álitsgerðinni:

"Strax í byrjun viðtala er honum mikið í mun að koma á framfæri ákveðnum skilaboðum til matsmanns. Hann spyr: "Hvað eiga börn að gera ef þau eru barin"? "Hver er barinn"? "Ég til dæmis"! "Hvenær"? "Ég man það ekki alveg, jú, t.d. þegar ég var þriggja ára. B var laminn á hóteli í Reykjavík þegar hann var að fikta við ofn". Jafnframt kemur fram að móðir hafi lamið systur hans "frá því ég man eftir". Hann segir jafnframt að móðir hafi lamið C oft. Þegar gengið er á hann dregur hann í land og segir: "Hún hefur ekki barið litla bróðir minn, en togað hann á úlpunni og öskrað á hann". Um móður sína segir hann: "Ég held að hún geti ekki haft stjórn á skapi sínu og þess vegna vil ég búa hjá pabba mínum". "Ef við förum frá mömmu, hættir hún að berja börn". Aðspurður um hvort foreldrar hans hafi viljað að hann segði eitthvað sérstakt við matsmann kemur fram að faðir hafi viljað að hann segði frá barsmíðum móður."

Síðar í álitsgerðinni segir að A dragi ávallt úr fullyrðingum sínum þegar hann sé inntur nánar eftir atvikum. Álitsgjafi virðist ekki hafa gert tilraun til að grennslast nánar fyrir um hvað hæft væri í frásögn barnsins. Hann virðist hins vegar draga þá ályktun af svari drengsins að faðir hafi viljað að hann segi frá barsmíðum móður að því væri lítið mark takandi á frásögn hans. Dómendur telja hins vegar að allt eins megi draga þá ályktun að drengurinn hafi sagt föður sömu sögu og hann viljað að drengurinn greindi álitsgjafa frá, en slíkt yrði að telja eðlilega og ábyrga afstöðu.

Í álitsgerð segir að í viðtali við B hafi komið fram sömu upplýsingar og frá A um að móðir hafi lamið hann og A. Aðspurður nánar hafi hann sagt að móðir hafi lamið hann tvisvar og A einu sinni þegar hann var þriggja ára.

Fyrir dómi bar stefnandi, eins og fyrr er frá greint, að hún hefði eitt sinn sett annan tvíburanna á kné sér og rasskellt hann utan klæða og þá hefði hún tannburstað hvern drengjanna einu sinni með sápu vegna slæms orðbragðs en á þessa aðferð hefði henni verið bent á barnageðdeildinni.

Fram er komið í málinu að upplýsingar bárust frá námsráðgjafa [...]skóla til barnaverndaryfirvalda á S um frásögn A en eftir viðtal við stefnanda sáu barnaverndaryfirvöld ekki ástæðu til aðgerða. Hvorki virðist hafa farið fram formleg athugun vegna fram kominna upplýsinga né málið borið undir föður en foreldrar fóru á þessum tíma með forsjá drengjanna sameiginlega.

Í álitsgerð segir að ekki hafi komið fram í athugun um að móðir sýni drengnum harðlyndi en óþolinmæði og líklega bráðlyndi. Ummæli hennar sjálfrar styðja þau orð stefnda að stefnandi geti verið óþolinmóð við drengina, missi stjórn á sér, öskri á þá og beiti þá nokkuð ströngum viðurlögum ef þeir óhlýðnast þeim boðum og bönnum sem hún hefur sett.

Enda þótt vel sé þekkt að börn sem ganga í gegnum skilnaði foreldra eigi það til að taka afstöðu gegn því foreldri sem þau búa hjá en hafa samúð með hinu verður ekki litið fram hjá því að A lagði mikið á sig til að koma á framfæri sinni lýsingu á uppeldisaðferðum stefnanda.

Dómurinn tekur fram að útilokað er að staðreyna sannleiksgildi framburðar drengjanna og á það bæði við um meintar barsmíðar móður og um það hvað farið hafi á milli drengjanna og foreldranna. Skiptir því ekki sköpum í málinu hvað álitsgjafi leggur trúnað á í framburði þeirra og hvað ekki.

Dómurinn telur að þær kannanir og athuganir sem álitsgjafi framkvæmdi og annað það sem fram er komið í málinu styðji ekki þær ályktanir sem hann dregur um að framburður drengjanna og afstaða þeirra til móður sé til kominn vegna framkomu stefnda gagnvart drengjunum. Dómurinn telur því ekki traustan grundvöll undir þeim ummælum álitsgjafa að stefndi hafi ekki nægjanlega ríkan skilning á þeim aðstæðum sem drengirnir séu í.

Leitt hefur verið í ljós í viðurkenndum rannsóknum að mun meiri togstreita og samskiptaátök eru að jafnaði milli tvíbura en annarra systkina. Slík togstreita er auðsjáanlega til staðar í samskiptum tvíburadrengja málsaðila og er engin ástæða til annars en að ætla að hún muni halda áfram. Þegar virtir eru heildstætt þeir kostir og gallar málsaðila sem málsmeðferðin hefur leitt í ljós og greint er frá hér að framan, telur dómurinn að persónulegir eiginleikar stefnda sem uppalanda, m.a. umburðarlyndi, jafnaðargeð og sjálfstjórn muni reynast tvíburunum vænlegri til þroska en persónulegir eiginleikar stefnanda, m.a. óþolinmæði og sveiflukennt skap.

Tengsl drengjanna við málsaðila og afstaða þeirra til málsaðila

Drengirnir bjuggu á sameiginlegu heimili málsaðila fram í maí 1999 þegar tvíburarnir voru tæpra átta ára en C tæpra 4 ára. Þegar frá er talinn hálfur mánuður eftir heimkomuna frá Hawaii og sumarleyfi með föður hafa drengirnir dvalið hjá móður sinni frá samvistarslitum. Faðir hefur þó haft ríkulega umgengni eða um aðra hvora helgi og frá miðvikudagssíðdegi og fram á fimmtudagsmorgun í hverri viku. Ekki er annað fram komið en að hann hafi sinnt umgengninni vel.

Af því sem fram er komið í málinu er ljóst að stefnandi hefur verið heimavinnandi að mestu frá fæðingu drengjanna en faðir í skóla eða útivinnandi. Þessari verkaskiptingu var þó snúið við veturinn 1998-1999 á Hawaii. Sannað þykir að faðir sinnti uppeldishlutverki sínu vel og var duglegur við heimilisstörf. Af framburði beggja málsaðila má ráða að stefndi hafi sinnt drengjunum meira en stefnandi eftir að hann kom heim frá vinnu á daginn og um helgar. Ekki er annað fram komið en stefnandi hafi lagt alúð við uppeldi drengjanna.

Þó svo að stefnandi hafi þannig sannanlega sinnt drengjunum meira virðist sem faðir hafi tekið mjög ríkulegan þátt í umönnun þeirra og uppeldi og á það einnig við um tímabilið eftir að málsaðilar slitu samvistir.

Í álitsgerð Aðalsteins Sigfússonar kemur fram að hann álíti að málsaðilar séu mjög tengdir börnum sínum og gerir hann ekki greinarmun þar á milli. Þá telur hann drengina tengda báðum foreldrum sínum djúpstæðum og innilegum tengslum. Hann telur að forsjárdeila foreldra hafi hins vegar haft áhrif á það hvernig þeir láti í ljós tilfinningar gagnvart þeim en um yfirborðslegar breytingar sé að ræða sem hann rekur til þeirrar hegðunar föður að höfða til tryggðar og jafnvel samúðar drengjanna. Með þessum orðum er álitsgjafi væntanlega að vísa til niðurstöðu fjölskyldutengslaprófa og þeirra blendnu tilfinninga tvíburanna í garð móður sem fram komu í þeim. Samkvæmt fjölskyldutengslaprófunum sendu tvíburarnir föður mun fleiri jákvæð skilaboð en móður. Álitsgjafi skýrir það hins vegar með því að A álasi móður fyrir skilnað foreldranna og ljóst virðist að faðir gefi skilaboð til drengjanna um eigin vanlíðan og þörf hans fyrir drengina.

Dómurinn telur að þær kannanir sem álitsgjafi gerði og upplýsingar sem hann aflaði og fram koma í álitinu gefi ekki næga ástæðu til þeirra ályktana sem þar eru dregnar um framkomu stefnda gagnvart drengjunum og þar af leiðandi telur dómurinn álitsgjafa finna of einhliða skýringu á niðurstöðu tengslaprófanna. 

Dómurinn telur að ekki verði litið fram hjá niðurstöðum tengslaprófanna og hugsanleg áhrif föður á niðurstöður geti aðeins verið ein af skýringum á þeim. Dómurinn telur aðrar skýringar fullt eins nærtækar eins og t.d. mismunandi skapsmunir foreldranna, uppeldisaðferðir þeirra og viðmót gagnvart tvíburunum.

Í álitsgerðinni kemur fram að C er uppteknari af móður en föður en hann vilji eiga heima hjá þeim báðum. Álitsgjafi telur drenginn eðlilega tengdan báðum foreldrum en athugun bendi til þess að hann sé háðari móður en föður um frumþarfir.

Af þeim upplýsingum sem fram koma í álitsgerðinni telur dómurinn að tvíburarnir séu nokkru tengdari föður en móður en C sé hins vegar nokkru tengdari móður en föður.

Í 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 20/1992 er kveðið á um að veita skuli barni sem náð hefur tólf ára aldri kost á að tjá sig um forsjármál og rétt sé einnig að ræða við yngra barn eftir því sem við á miðað við aldur þess og þroska. Af ákvæðinu leiðir að við ákvörðun um forsjá er rétt að taka nokkuð tillit til afstöðu barna til þess hvoru foreldrinu þau vilji búa hjá ef aldur þeirra og þroski þykir gefa tilefni til þess. Vandlega verður þó að gæta þess að ýmislegt getur haft áhrif á afstöðu barna til forsjárinnar og getur hún verið hverful.

Í framlögðu bréfi námsráðgjafa [...]skóla og framburði hennar fyrir dómi kom fram að annar tvíburanna, A, hefði lýst því yfir í samtali sem fram fór að hans ósk að þeir bræður óskuðu eftir að faðir þeirra fengi forræði yfir þeim bræðrum. Í viðtali sem álitsgjafi átti við A kom það sama fram. Haft er eftir drengnum að mamma hans hafi skilið við pabba hans og haldi hann að pabbi hans vilji giftast mömmu hans aftur en mamman vilji ekki giftast honum. Pabbi hans sé leiður yfir skilnaðinum og sé það vegna þess að hann hafi ekki börnin sín á hverjum einasta degi. Aðspurður um hvort hann geti gert eitthvað fyrir pabba sinn hafi hann sagt: "Já búið hjá honum. Þá liði honum betur. Hann vinnur mikið því enginn er hjá honum".

Í álitsgerðinni er greint frá reiði drengsins í garð móður en matsmaður telur líklegt að sú reiði grundvallist fyrst og fremst á hugmyndum hans um að faðir hafi verið skilinn einn eftir, að móðir hans hafi átt sök á skilnaðinum og að faðir eigi erfitt með að takast á við þá sorg sem skilnaðinum fylgi. Álitsgjafi telur mjög líklegt að drengurinn hafi ekki mótað sér sjálfur þá yfirborðslegu neikvæðu mynd sem hann hafi af móður. Líklegra sé að faðir hafi með beinum eða óbeinum hætti höfðað til tryggðar hans og samstöðu við sig. 

Í álitsgerðinni er fjallað á svipaðan hátt um afstöðu B til forsjárinnar. Þar kemur m.a. fram að B segi föður leiðan vegna þess að móðir hans hafi skilið við föðurinn og vilji hann byrja að búa með móðurinni aftur. Drengurinn hafi sagst geta gert föður glaðan aftur með því að búa hjá honum, það hafi faðir sagt drengnum. Álitsgjafi telur líklegt að drengurinn sé nokkuð undir áhrifum þeirrar stöðu sem hann upplifi sig í gagnvart föður sínum.

Álitsgjafi telur stefnda fullyrðingakenndan um vilja drengjanna og telur það merki um nokkra grunnhyggni gagnvart stöðu þeirra og tilfinningalífi. Telur álitsgjafi stefnda frekar barnalegan að þessu leyti.

Dómurinn telur að álitsgjafi geri meira úr áhrifum föður á afstöðu drengjanna en athuganir hans gefa tilefni til og útiloki aðrar skýringar svo sem þau góðu tengsl milli feðganna sem m.a. fjölskyldutengslaprófið bendir til. Dómurinn telur að margt það sem fram er komið í málinu bendi til mjög eindregins og djúpstæðs vilja drengjanna til að koma á framfæri þeirri afstöðu sinni að faðir fái forsjá þeirra bræðra. Dómurinn telur rétt að taka nokkuð tillit til þessarar afstöðu drengjanna við úrlausn málsins.

Félagslegt tengslanet og stuðningur frá stórfjölskyldu

Í málinu er fram komið að faðir stefnanda var ættleiddur af barnlausum hjónum. Móðir stefnanda var aðeins 15 ára þegar hún eignaðist stefnanda, sem ólst upp hjá föðurforeldrum sínum en umgekkst þó alla tíð móður sína. Föðurforeldrar hennar eru nú báðir látnir en stefnandi hefur nokkur tengsl við foreldra sína. Í málinu hefur komið fram að stefnandi eigi 14 ára systur sem passi oft fyrir hana. Þá eigi hún mjög góða vini.

Foreldrar stefnda skildu er hann var ungur en móðir hans giftist aftur og eignaðist börn með stjúpföður stefnda. Fram er komið í málinu að stefndi hefur fremur lítil tengsl við kynföður en góð tengsl við móður, stjúpföður og systkini.

Í álitsgerð og framburði stefnanda fyrir dómi kom fram að stefnandi hefði hug á að fara aftur til náms til Hawaii fari svo að hún fengi ekki forsjá drengjanna en annars ekki. Í álitsgerðinni skýrir hún þessi framtíðaráform með því að það sé mikilvægt fyrir drengina að umgangast föður. Þá telji hún ekki sanngjarnt að vera að flækjast milli landa með drengina en þeir séu auk þess mjög tengdir föðurfjölskyldu. Með hliðsjón af því sem fram er komið í málinu virðast drengirnir hafa nokkru meiri og sterkari tengsl við föðurfjölskyldu en móðurfjölskyldu. Sérstaklega virðast góð tengsl við systkinabörn stefnda sem eru leikfélagar drengjanna.

Samskiptahæfni málsaðila

Í gögnum málsins kemur fram að stefnandi hafi átt erfið samskipti við skólastjóra og nokkra aðra starfsmenn [...]skóla vegna skólagöngu tvíburanna. Ekki verður lagður dómur á hvernig þau erfiðu samskipti eru komin til eða um hlut hvers og eins í því máli. Þó virðist sem stefnandi hafi átt erfitt með að stilla skap sitt í þeim samskiptum. Stefnandi hefur einnig sjálf lýst erfiðleikum í samskiptum við nágranna á [...] og að þessir samskiptaerfiðleikar hafi verið ein af ástæðum þess að hún flutti burt af Nesinu.

Stefnandi kennir stefnda að hluta til um þessi erfiðu samskipti og telur að hann hafi talað illa um hana við starfmenn skólans og foreldra vina drengjanna. Ekki verður séð að neinn fótur sé fyrir þessum ásökunum í garð stefnda. Dóminum virðist stefnandi ekki hafa sýnt sveigjanleika eða haft þarfir drengjanna að leiðarljósi í samskiptum við skólann og nágranna sína. Stefnandi virðist þó gera sér grein fyrir að samskiptahæfni hennar mætti vera betri þar sem í álitsgerð kemur fram að hún telji meðal veikra hliða sinna að hún beri ekki virðingu fyrir yfirvöldum en þó telur hún sig bera virðingu fyrir lögum og reglum.

Í álitsgerð er stefnda lýst þannig að hann eigi auðvelt með samskipti, hafi ágæta dómgreind og ágætan félagsþroska. Þá mátti ráða af framburði skólastjóra [...]skóla fyrir dómi og framlögðu bréfi hennar að skólinn hefði haft mun betri samskipti við stefnda en stefnanda vegna skólagöngu tvíburanna.

Í viðbótaráliti Aðalsteins Sigfússonar kom fram að hann telji ólíklegt að ætla að samskipti foreldra almennt við skóla segi ákveðið til um forsjárhæfni þeirra. Dómendur telja hins vegar að þetta atriði ásamt fjölmögum öðrum skipti máli við úrlausn málsins.

Heimilisaðstæður málsaðila

Stefnandi hefur nýlega flutt í um 400 fermetra einbýlishús í grónu hverfi í [...]. Ljóst er að hún getur því búið drengjum sínum rúmgott heimili. Drengirnir hófu nám í skóla og leikskóla í grenndinni nú í haust. Í álitsgerð var fyrra heimili hennar að [...] lýst sem vel búnu húsgögnum, smekklegu og heimilislegu. Ástæða er til að ætla að nýtt heimili stefnanda verði ekki verr búið en það eldra. Stefndi býr í þriggja herbergja leiguíbúð við [...] og er um nægjanlega rúmgott húsnæði að ræða fyrir hann og drengina þrjá. Stefndi hefur lýst því yfir að ef hann fái forsjá drengjanna muni hann festa kaup á rúmgóðu húsnæði á S og þar sem hann hyggi á búsetu þar hafi hann vilyrði fyrir að geta komið drengjunum strax í sama skóla og leikskóla og þeir voru í síðastliðinn vetur. Með hliðsjón af þeirri fjárhagsstöðu sem stefndi hefur upplýst réttinn um og ekki er ástæða til að draga í efa má ætla að hann hafi ráð á að kaupa húsnæði sem henti honum og drengjunum, flytjist þeir til hans. Þá er engin ástæða til að ætla annað en að stefnda muni fyrr en síðar takast að finna hæfilega íbúð í svo stóru sveitarfélagi sem S er.

Samkvæmt framansögðu býr stefnandi nú í mun rýmra og betra húsnæði en stefndi. Ekki er hins vegar ástæða til að ætla annað en að stefndi geti orðið sér úti um húsnæði sem henti vel uppeldi drengjanna fái hann forsjá þeirra. Mismunur á möguleikum málsaðila til að búa drengjunum heimili þykir því ekki geta haft nema óveruleg áhrif við samanburð á forsjárhæfni málsaðila.

Fjárhagur málsaðila

Ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar í málinu um eiginfjárstöðu málsaðila. Af þeim upplýsingum sem dómurinn hefur verður ráðið að stefnandi sé vel efnuð eftir að henni tæmdist arfur eftir föðurforeldra. Kveðst hún hafa um 3 milljónir króna á ári í fjármagnstekjur af þeim eignum. Stefndi aftur á móti kveðst eiga um 8 milljónir króna eftir skipti á búi málsaðila og er því nokkuð vel stæður.  Stefndi er iðnlærður og í vel launaðri vinnu. Stefnandi hefur ekki lokið formlegri menntun og vinnur enn sem komið er ekki utan heimilis. Ætla má því að stefndi muni hafa hærri launatekjur en stefnandi í nánustu framtíð. Ekki er ástæða til að ætla að efnahagur stefnda muni verða nein hindrun í að hann geti farið með forræði drengjanna og sinnt þörfum þeirra m.a. fyrir aðstoð sérfræðinga. Enda þótt ljóst sé samkvæmt framansögðu að stefnandi er mun efnaðri en stefndi þykir það ekki geta haft nema óveruleg áhrif við samanburð á forsjárhæfni málsaðila.

Sambýlismaður móður og dóttir hennar

Stefnandi tók upp sambúð við gamlan kærasta mjög skömmu eftir að málsaðilar slitu samvistir og fluttu heim frá Hawaii. Sambýlismaðurinn á tvö börn úr fyrri sambúð og er það yngra tæpra tveggja ára. Ekki er annað komið fram í málinu en að drengjunum líki vel við sambýlismann móður sinnar. Dóminum virðist að með nýrri sambúð án mikillar aðlögunar hafi móðir tekið talsverða áhættu hvað varðar hag og velferð drengjanna þar sem vitað er að mikið álag er fyrir börn að ganga í gegnum skilnað foreldra og aðlaga sig nýjum sambúðaraðila samtímis.

Stefnandi á dóttur frá fyrra hjónabandi. Fram er komið í málinu að hún hafi verið greind sem ofvirk, með athyglisbrest og geðræna erfiðleika. Stefnandi hefur lýst erfiðleikum í uppeldi hennar og slæmum áhrifum hennar á drengina. Fyrir milligöngu félagsmálayfirvalda á S var dóttirin send í fóstur norður í land þegar hún var 10 ára. Hún fór síðan með stefnanda til Hawaii en aftur í fóstur til sömu fósturforeldra og fyrr nokkrum dögum eftir heimkomuna. Stefnandi hefur forsjá dótturinnar og ber ábyrgð á uppeldi hennar.

Dómurinn telur að nýstofnuð sambúð við tveggja barna föður og ábyrgð á uppeldi dóttur með geðræn vandamál hljóti að reyna talsvert á stefnanda. Uppeldi þriggja fjörmikilla drengja kynni því að reynast henni nokkuð vandasamt og vera til þess fallið að valda henni miklu álagi.

Röskun á högum drengjanna

Fyrir liggur að stefnandi hefur nýlega flutt á milli skólahverfa á höfuðborgarsvæðinu og hafa tvíburarnir því þurft að skipta um skóla í þriðja sinn frá því að þeir hófu skólagöngu. Þá er C nýlega byrjaður í nýjum leikskóla. Fyrir liggur að ákvörðun um flutning drengjanna úr skóla á S tók stefnandi án samráðs við stefnda, þrátt fyrir sameiginlega forsjá þeirra, og án tillits til þess að forsjárdeilumál þetta var ekki til lykta leitt. Búferlaflutningurinn hefur vafalaust haft talsverða röskun í för með sér fyrir drengina, þ.á m., missi leikfélaga og aðlögun að nýju umhverfi.

Stefndi hefur aftur á móti lýst því yfir að fái hann forsjá drengjanna muni hann koma þeim aftur í sitt fyrra skólaumhverfi á Si og stefna að búsetu þar sem þeir eru hagvanir. Skammt er enn liðið á skólaárið og ekki ástæða til annars en að ætla að drengirnir aðlagist fljótlega fyrri aðstæðum í skóla og leikskóla, gangi fyrirætlanir föður eftir.

Innbyrðis tengsl drengja

Af álitsgerð og öðrum gögnum þykir dóminum ljóst að drengirnir þrír eru tengdir mjög nánum tilfinningaböndum og þá sérstaklega tvíburarnir, þótt samskipti þeirra séu oft stormasöm. Málsaðilar hafa báðir lýst því yfir að ekki komi til greina annað en að drengirnir lúti forsjá sama foreldris og álitsgjafi er á sömu skoðun. Þótt dómurinn telji margt það sem fram er komið í málinu benda til þess að heppilegt væri fyrir drengina að faðir fengi forsjá tvíburanna en móðir forsjá C, þykir einörð afstaða foreldranna koma í veg fyrir að sú ráðstöfun verði talin drengjunum fyrir bestu.

Afstaða málsaðila til umgengni

Móðir hefur stuðlað að mikilli umgengni drengjanna við föður og er líkleg til að gera það áfram fái hún forsjá þeirra. Af því sem fram er komið í málinu þykir ekki ástæða til annars en að ætla að stefndi muni stuðla að umgengni drengjanna við móður fái hann forsjána.

Reynsla sú sem komin er af umgengni föður við drengina bendir einnig til þess að faðir sé líklegur til að sinna vel umgengni við þá í framtíðinni. Stefnandi lýsti því hins vegar yfir fyrir dómi að ef hún fengi ekki forsjána hafi hún hug á að farar til Hawaii og ljúka námi. Sama fullyrðing er höfð eftir henni í álitsgerð.

Ljóst þykir að drengirnir hafa mikla þörf fyrir samvistir við báða foreldra sína eftir að forsjármálið er til lykta leitt eins og hingað til. Dómurinn telur að yfirlýsing móður um að hún hafi hug á að fara af landi brott til að ljúka námi bendi til þess að hún hafi ekki djúpstæðan skilning á þörfum drengjanna fyrir tengsl og umgengni við báða foreldra sína og bera vott um talsvert sjálflægan hugsanagang.

Niðurstaða um hvað dómurinn telur drengjum fyrir bestu

Málsaðilar eru svo sem fram hefur komið bæði ýmsum ágætum kostum búnir sem uppalendur. Stefnandi hefur betri fjárráð en stefndi og betra húsnæði. Fjármál og húsnæðismál stefnda eru hins vegar það góð að framangreindur mismunur hefur hverfandi áhrif á niðurstöðu málsins. Þá hefur stefnandi verið heimavinnandi lengst af frá því að drengirnir fæddust og þannig sinnt grunnþörfum þeirra meira en stefndi. Dómurinn telur í ljós leitt að stefndi hefur frá fyrstu tíð tekinn mikinn þátt í umönnun og uppeldi drengjanna.

Það sem dómurinn telur að skipti mestu máli fyrir niðurstöðu máls þessa eru persónulegir eiginleikar málsaðila sem uppalenda og hvernig tengslum drengjanna við foreldra þeirra er háttað. Af álitsgerð, öðrum gögnum og skýrslum fyrir dómi má ráða að eiginleikar stefnda svo sem umburðarlyndi, jafnaðargeð og sjálfstjórn og uppeldisaðferðir hans sem felast í því að hann er félagi drengjanna og leitar eftir áliti þeirra áður en ákvarðanir eru teknar, muni nýtast tvíburunum betur í nánustu framtíð en eiginleikar stefnanda sem að framan er lýst.

Þá metur dómurinn niðurstöður þeirra athugana sem álitsgjafi framkvæmdi ásamt öðrum þeim gögnum og framburðum sem liggja fyrir í málinu þannig að tengsl tvíburanna við föður sinn séu meiri og þroskavænlegri en við móður. Sem fyrr segir hafa samskipti drengjanna verið nokkuð átakamikil auk þess sem hegðun þeirra og námsárangur, sérstaklega B, hefur ekki verið viðunandi. Skilnaður foreldranna og forsjárdeilan hefur vafalítið aukið á þessa erfiðleika drengjanna. Hagsmunir tvíburanna vega því þungt við ákvörðun um forsjá drengjanna þriggja.

Yngsti sonur málsaðila er nú tæpra fimm ára. Í álitsgerð kemur fram að athugun bendi til að hann sé háðari móður en föður um frumþarfir sínar. Dómurinn telur að ekki sé óeðlilegt að svo sé þar sem tæpt ár var liðið frá sambúðarslitum foreldra drengsins þegar athugun sálfræðingsins fór fram. Drengurinn hefur þó frá fæðingu haft mikil og góð tengsl við föður sinn, t.d. þegar stefndi var heimavinnandi er þau dvöldu á Hawaii á fjórða aldursári drengsins. Þá er upplýst í málinu að stefndi hefur haft mjög ríkulega umgengni við drengina þannig að mikil tengsl hafa haldist milli feðganna eins og raunar er staðfest í framlagðri álitsgerð.

Eins og áður hefur komið fram leggja  foreldrar drengjanna á það ríka áherslu að öðru foreldrinu verði dæmd forsjá þeirra allra og álitsgjafi er sömu skoðunar. Með hliðsjón, af persónulegum eiginleikum málsaðila sem uppalenda og tengslum drengjanna við foreldranna en einnig að teknu tilliti til annarra þeirra atriða sem að framan er getið, telur dómurinn það þjóna samanlögðum hagsmunum drengjanna best að stefndi fái forsjá þeirra. Ber því með hliðsjón af 2. mgr. 34. gr. laga nr. 20/1992 og öllu framansögðu að dæma stefnda forsjá drengjanna A, B og C.

Rétt þykir að stefnandi greiði stefnda málskostnað, sem þykir hæfilega ákveðinn 400.000 krónur og er þá tekið tillit til skyldu stefnda til að greiða virðisaukaskatt af lögmannsþjónustu.

Valborg Snævarr hdl. flutti málið af hálfu stefnanda en Jóhannes Rúnar Jóhannsson hdl. af hálfu stefnda.

Dóm í málinu skipuðu þau Sigurður Tómas Magnússon héraðsdómari sem var dómsformaður og meðdómendurnir Guðfinna Eydal sálfræðingur og Þorgeir Magnússon sálfræðingur.

D ó m s o r ð

Stefndi, M, skal fara með forsjá sona sinna A, B og C.

Stefnandi, K, greiði stefnda 400.000 krónur í málskostnað.