Fimmtudaginn 24. maí 2012.
Nr. 326/2012.	PERI GmbH (Einar Baldvin Axelsson hrl.) gegn Glitni hf. (Marteinn Másson hrl.)

Kærumál. Slitameðferð. Frávísun frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þýska félagsins P á hendur G hf., um að viðurkennt yrði eignarhald P á tilteknum munum sem félagið seldi T ehf. með greiðslufresti og voru ógreiddir þegar bú þess félags var tekið til gjaldþrotaskipta. Hæstiréttur vísaði til þess að þrotabú T ehf. kallaði ekki til eignarréttar yfir áðurgreindum munum, sem umráðakrafa P beindist að, heldur hefði búið framselt þá til G hf. Samkvæmt því taldi rétturinn að málið yrði ekki rekið eftir reglum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og vísaði því frá héraðsdómi.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Ólafur Börkur Þorvaldsson hæstaréttardómari og Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson settir hæstaréttardómarar.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 3. maí 2012, sem barst héraðsdómi sama dag og Hæstarétti ásamt kærumálsgögnum 11. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2012, þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að viðurkennt yrði eignarhald hans á steypumótum og fylgihlutum sem hann seldi Tækjum, tólum og byggingavörum ehf., áður Mest ehf., með greiðslufresti og voru ógreidd þegar bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta 30. júlí 2008. Kæruheimild er í 1. mgr. 179. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Sóknaraðili krefst þess að viðurkennt verði eignarhald hans á fyrrgreindum munum í vörslum varnaraðila og að varnaraðila verði gert að afhenda sér hlutina. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar og kærumálskostnaðar.

I

Málavextir eru raktir í hinum kærða úrskurði. Svo sem þar greinir lýsti sóknaraðili með bréfi 3. október 2008 kröfu um afhendingu á steypumótum og fylgihlutum á grundvelli sértökuréttar samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991. Var krafan reist á því að munir þessir hefðu verið seldir með eignarréttarfyrirvara samkvæmt almennum viðskiptaskilmálum sóknaraðila. Þessa kröfu hafði sóknaraðili áður sett fram með bréfi til skiptastjóra búsins 5. ágúst sama ár. Þrátt fyrir þetta framseldi þrotabúið með bréfi 15. sama mánaðar steypumót í eigu eða vörslum búsins til varnaraðila og samþykkti að þessir munir yrðu síðan seldir áfram, enda yrði salan á ábyrgð varnaraðila. Þetta var gert á þeim grundvelli að munir þessir hefðu verið veðsettir varnaraðila. Í umræddu bréfi var tekið fram að munirnir væru framseldir gegn því að varnaraðili tæki á sig ábyrgð á hugsanlegum kröfum þeirra sem teldu sig eiga einhver réttindi yfir steypumótunum.

Með bréfi 22. október 2008 hafnaði skiptastjóri þrotabúsins kröfu sóknaraðila með þeim rökum að ekki væri fullnægt skilyrðum fyrir stofnun söluveðs samkvæmt lögum nr. 75/1997 um samningsveðs. Sóknaraðili andmælti þessari afstöðu skiptastjóra og var þeim ágreiningi vísað til héraðsdóms. Aðilar að því máli munu hafa verið sóknaraðili og þrotabúið, en það mál var fellt niður samkvæmt sameiginlegri ákvörðun aðila þar sem talið var að málið yrði ekki rekið án aðildar varnaraðila. Skiptastjóri vísaði málinu síðan aftur til héraðsdóms með bréfi 11. maí 2011 og tók fram að þrotabúið myndi ekki eiga aðild að málinu sem lyti að ágreiningi milli tveggja kröfuhafa búsins. Því máli lauk síðan með hinum kærða úrskurði.

II

            Með gjaldþrotaskiptum er eignum og réttindum sem falla til þrotabús ráðstafað til þeirra sem telja til réttar gagnvart búinu. Í kjölfar þess að úrskurður hefur gengið um töku bús til gjaldþrotaskipta gefur skiptastjóri út innköllun, en þar skal meðal annars koma fram áskorun til lánardrottna og annarra, sem telja sig eiga kröfur á hendur búinu eða til muna í vörslum þess, að lýsa kröfum sínum fyrir skiptastjóra innan kröfulýsingarfrests, sbr. 4. tölulið 1. mgr. 85. gr. laga nr. 21/1991. Um meðferð krafna á hendur þrotabúi er síðan fjallað í XVIII. kafla laganna. Þar segir meðal annars í 1. mgr. 117. gr. að sá sem vill halda uppi kröfu gegn búi skuli lýsa henni fyrir skiptastjóra. Að loknum kröfulýsingarfresti gerir skiptastjóri skrá yfir lýstar kröfur þar sem hann lætur í ljós sjálfstæða afstöðu sína til þess hvort og hvernig hann telji að viðurkenna eigi hverja kröfu fyrir sig. Í 119. og 120. gr. laganna eru nánari fyrirmæli um málsmeðferðina ef ágreiningur rís um lýsta kröfu í búið, en verði hann ekki jafnaður skal skiptastjóri beina málefninu til héraðsdóms eftir 171. gr. laganna. Fer héraðsdómur með slíkt ágreiningsmál eftir reglum XXIV. kafla laganna.

            Svo sem áður er rakið kallar þrotabú Tækja, tóla og byggingavara ehf. ekki til eignarréttar yfir þeim munum sem umráðakrafa sóknaraðila beinist að. Hefur búið látið munina af hendi og framselt þá til varnaraðila með bréfi 15. ágúst 2008. Þannig beinist umráðakrafa sóknaraðila ekki að búinu heldur að varnaraðila, en kröfugerð sóknaraðila gerir ráð fyrir að munirnir séu í vörslum varnaraðila og að honum verði gert að afhenda þá. Málið verður því ekki rekið eftir fyrrgreindum reglum laga nr. 21/1991 um meðferð krafna á hendur þrotabúi. Samkvæmt þessu verður málinu vísað frá héraðsdómi án kröfu.

            Rétt þykir að hvor aðili beri sinn kostnað af rekstri málsins í héraði og fyrir Hæstarétti.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Málskostnaður fyrir héraðsdómi og kærumálskostnaður fellur niður.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 20. apríl 2012.

Þetta mál, sem barst dóminum með bréfi skiptastjóra í þrotabúi Tækja, tóla og bygg­ingavara ehf., mótteknu 12. maí 2011, var þingfest 1. júlí það ár og tekið til úrskurðar 20. desember 2011 en endur­upptekið og dómtekið á ný 18. apríl 2012.

Sóknaraðili, PERI GmbH, Rudolf-Diesel-Straße 19, Weißenhorn, Þýskalandi, krefst þess að viðurkennt verði eignarhald hans á nánar til­greindum steypumótum og fylgi­hlutum og að varnaraðila verði gert að afhenda sóknar­aðila hlutina án tafar.

Þær vörur sem sóknaraðili krefst afhendingar á eru:

Nr.	Lýsing	Stykkjafjöldi
159100002	Trio TR 120 x 240	10
159100010	Trio TR 120x120	14
159100011	Trio TR 120x90	5
159100012	Trio TR 120x72	4
159100013	Trio TRM 120x72	14
159100014	Trio TR 120x60	40
159100015	Trio TR 120x30	30
159100017	Trio TR 60x90	20
159100018	Trio TR 60x72	8
159100019	Trio TR 60x60	5
159100021	Trio TE 60-2 innhorn 90°	16
159100022	Trio TR 120x24 endafleki 24sm	3
159100039	FBZ 240 milli stillans	30
159100041	FB 180-3/300 komplett	29
159100043	Vegghengi f.FB	112
159100047	RSSI skástífa 205-294sm	333
159100048	RSSII skástífa 291-380sm	61
159100049	RSS III skástífa 470-600sm	27
159100050	Stífufesting furir GT24	35
159100053	Fótur f.RS skástífu	101
159100054	AV þverstífa 108-140sm	178
159100064	Trio TR4 330x240	47
159100065	Trio TR4 330x120	32
159100066	Trio TR4 330x90	28
159100067	Trio TR4 330x72	5
159100068	Trio TRM/4 330x72	21
159100069	Trio TR4 330x60	36
159100070	Trio TR4 330x30	28
159100071	Trio TE4 330 innhorn 90°	14
159100072	Trio TGE4 330 breytilegt horn	2
159100120	Striking & Transport trolley	2
159100121	Úthorn sérsmiði 48 x 48cm	12
159100122	Úthorn sérsmiði 50 x 50cm	14
159101011	Trio TLS spenna f.gataborða	100
159101012	Gataborði 25mtr rúlla	6
159101016	Trio LA 120x36 fylling 60-360m	10
159101017	Trio WDA-2 120x5 fylling 50mm	20
159101025	Trio BFD klemma	1.240
159101026	Trio TAR 85 réttskeið	201
159101033	Trio DW 15/400 mótat.m.haki	5
159101034	Trio tengi f.ská	327
159101035	Trio TRG 80 vinnupallaknekti	199
159101037	Trio Hífi krókur 1500 kg	5
159101043	Alignment coupler 38	19
159101044	Trio WDA 120x10 fylling 10mm á	20
159101049	Ísteypt festing M24	600
159101050	Kónn f.026230	650
159101056	Ankeri	2.890
159101058	Push-Pull Prop RS 1000	10
159101062	DW 15 mótateinn 85sm	2.215
159101067	DW 15 mótaró vængur	933
159101072	DW 15 mótateinn 150sm	130
159101076	Trio tappi 20/24mm 250pk	65
159101079	DW 15 mótateinn 100sm	299
159101080	DW 15 mótateinn 120sm	129
159101085	Treated plate	6
159101088	Steypulím-2, 5kg, sett	27
159101091	Steypukónn UNI58/52	7.650
159101099	Trio lyftistroffa krókur/pinni	6
159101117	Trio LA4 330x36 fyll.60-360mm	21
159101122	Trio WDA4 330x10 fyll.100mm ál	25
159101131	Stykkjabox 80x120, málað	86
159101163	Fótur f.RS1000 skástífu	20
159101166	Stoðarekki RP-2 80x120, galv.	12
159101173	Element f.lyftistokk	4
159101177	Kicker av 210,compl.	18
159101210	Crosshead 20/24, galv.	49
159101217	Trio finply 18mm TR/4 330x120	24
159101218	Trio finply 18mm TR/4 330x60	6
159101219	Trio finply 18mm TE/4 330Right	23
159101220	Trio finply 18mm TE/4 330 Left	23
159101221	Trio finply 18mm TR+TRA 270x60	80
159101222	Trio finply 18mm TR+TRA 270x90	51
159101223	Trio finply 18mm TR 270x72	37
159101224	Trio finply 18mm TR+TRA 270x30	14
159101225	Trio finply 18mm TR/4 330x90	23
159101226	Trio finply 18mm TR/4 330x72	36
159101227	Trio finply 18mm TR/4 330x30	25
159101229	Trio finply 18mm TR/4 330x240	46
159101231	Trio Plastic Sleeve DW20	3.500
159110008	Þrífótur f/stoð	341
159110014	Tension Strap 16-25	240
159110069	PEP 20-300	124
159111004	PEP 10-400 A	270
159111005	PEP 10-300 A	257
159120004	SRS50 h/30	12
159120005	SRS 50 h=120	7
159120008	SRS 60/h=3,0m	2
159120021	Stigi 240-360	10
159121003	Rundflex element 8 85/300	6
159121004	Rundflex element I 72/300	6
159121008	Vinnupallur SRS	1
159121010	Stigi 180/6	1
159121011	Ladder safety cage	2
159121012	Ladder safety cage, Railing 75	2
159130003	Gul mótaborð 50x300cm	102
159130005	VT 20 Biti 2,65m	571
159130006	VT 20 Biti 2,15m	358
159130007	VT 20 Biti 2,45m	184
159130008	VT 20 Biti 2,9m	186
159130009	VT 20 Biti 3,3m	395
159130010	VT 20 Biti 3,6m	102
159130011	VT 20 Biti 3,9m	151
159130012	VT 20 Biti 4,5m	152
159130013	VT 20 Biti 4,9m	208
159130014	VT 20 Biti 5,9m	45
159130021	GT 24 Dregari 2,4m	120
159130022	GT 24 Dregari 2,7m	120
159130023	GT 24 Dregari 3,0m	130
159130024	GT 24 Dregari 3,3m	175
159130025	GT 24 Dregari 3,6m	120
159130026	GT 24 Dregari 3.9m	287
159130027	GT 24 Dregari 4,2m	220
159130028	GT 24 Dregari 4,5m	120
159130030	GT 24 Dregari 5,1m	200
159130031	GT 24 Dregari 5,4m	120
159130044	Stoðir, PEP 20-400, galv.	121
159130049	Peri-spruce 21mm 2500x1250	6
159130055	Loftaplata Rusply 21mm 150x300	110
159180001	Peri clean 20ltr brúsi	29
159180003	Peri clean 208ltr tunna	1
159180004	Peri Bio clean 20ltr brúsi	5
159180006	Mótaolíusprauta	2
159200004	Notuð Housing mót  Verkþing	1
159901001	Mótatengi TE-15K22	200
159901003	Mótatengi TE-18K22	1.400
159901006	Mótatengi TE-20K22	1.760
159901009	Mótatengi TE-20B	600
159901010	Mótatengi TE-25B	1.940
159901012	Zetur fyrirTE-Z1 Breiðfj.tengi	400
159901201	Rondo viðgerðasett	1

Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila.

Varnaraðili, Glitnir banki hf., kt. 550500-3530, Sóltúni 26, Reykjavík, krefst þess að hafnað verði þeirri kröfu sóknaraðila að viðurkennt verði eignarhald hans gagn­vart varnaraðila á tilgreindum steypumótum og fylgihlutum, svo og að varn­ar­aðila verði gert að afhenda honum hlutina án tafar.

Þá krefst varnaraðili hæfilegs málskostnaðar úr hendi sóknaraðila.

Málavextir

Með beiðni, móttekinni í Héraðsdómi Reykjavíkur 29. júlí 2008, óskaði stjórn Tækja, tóla og byggingavara ehf., kt. 620269-7439, Malarhöfða 10, Reykjavík, þess að bú félagsins yrði tekið til gjaldþrotaskipta. Það var gert með úrskurði 30. júlí og skipta­stjóri skipaður búinu. Með bréfi, mótteknu 12. maí 2011, sendi skiptastjóri ágrein­ings­efni þessa máls til dómsins. Þar kemur fram að á skipta­fundi, 24. ágúst 2009, hafi orðið ágreiningur um sértökukröfu sem PERI GmbH hafi lýst í búið með kröfu­lýsingu, 3. október 2008. Skiptastjóri hafi hafnað kröfunni þar sem ekki væru upp­fyllt skil­yrði fyrir söluveði í vörunum, samkvæmt lögum nr. 75/1997 um samn­ings­veð. Ágreiningurinn hafi verið lagður fyrir Héraðs­dóm Reykjavíkur og fengið máls­númerið X-19/2009. Síðan hafi aðilar þess máls sam­mælst um að fella það niður þar sem í ljós hafi komið að Glitnir hf. þyrfti að eiga aðild að málinu vegna þess að þær byggingarvörur, sem sóknaraðili telji sig eiga, hafi verið settar Glitni að ­veði og hefðu verið framseldar Glitni, sem hafi lýst veð­kröfu í búið samkvæmt 111. gr. laga nr. 21/1991.

Á skiptafundi, 10. maí 2011, hafi sóknaraðili ítrekað mótmæli við afstöðu skipta­stjóra og afstöðu Glitnis, sem báðir hafi hafnað sértökukröfu PERI. Þar sem skipta­stjóri hafi ekki talið sér fært að hverfa frá fyrri afstöðu sinni og kröfuhafarnir PERI og Glitnir hafi ekki náð sáttum væri nauðsynlegt að vísa þessum ágreiningi til héraðs­dóms til úrlausnar samkvæmt 2. mgr. 120. gr., sbr. 171. gr., laga um gjald­þrota­skipti nr. 21/1991.

Sóknaraðili er þýskt fyrirtæki sem framleiðir meðal annars steypumót og til­heyr­andi fylgihluti. Hann og íslenska fyrirtækið Mest ehf. gerðu, 12. júní 2007, við­skipta­­samning („Agency contract“) þess efnis að Mest ehf. yrði umboðs­­aðili sóknar­aðila hér á landi. Með samningnum tók Mest ehf. að sér að selja vörur sóknaraðila, leigja þær út og þjónusta viðskiptavini á Íslandi að öllu leyti.

Að sögn sóknaraðila fór sala á vörunum þannig fram að þær voru afhentar kaup­anda, Mest ehf., við verksmiðju sóknaraðila í Þýskalandi. Kostnaður við flutning var­anna til Íslands og ábyrgð á þeim fluttist yfir til kaupanda við afhendingu. Reikn­ingar voru gefnir út við afhendingu varanna, en greiðslufrestur á þeim var oftast 60 dagar. Vörurnar hafi verið seldar með eignarréttarfyrirvara samkvæmt almennum við­skipta­skil­málum sóknaraðila. Afhendingar- og efndastaður var Weissenhorn í Þýska­landi.

Í júní 2008 hafi fjármálaerfiðleikar blasað við umboðsaðilanum Mest ehf. en þá hafi hann meðal annars verið kominn í vanskil við sóknaraðila. Eftirtaldir 38 reikn­ingar séu ógreiddir:

Reikningsnr.	Dags.	1. vaxtadagur	Upphæð í €	Upphæð í kr.
41951460	4.12.2007	17.2.2008	4.964,50	756.689
41952683	11.12.2007	24.2.2008	28.285,80	4.311.322
41952684	11.12.2007	24.2.2008	8.835,75	1.346.745
41952685	11.12.2007	24.2.2008	2.672,34	407.318
41952686	11.12.2007	24.2.2008	1.737,67	264.856
41952687	11.12.2007	24.2.2008	92.761,31	14.138.679
41952688	11.12.2007	24.2.2008	41.332,50	6.299.900
41953707	17.12.2007	1.3.2008	53.754,49	8.193.259
41953708	17.12.2007	1.3.2008	18.344,17	2.796.018
41953709	17.12.2007	1.3.2008	3.530,54	538.125
42000057	7.1.2008	7.3.2008	9.110,40	1.388.607
42000058	7.1.2008	7.3.2008	83.445,14	12.718.708
42000059	7.1.2008	7.3.2008	6.149,52	937.310
42001642	21.1.2008	21.3.2008	9.820,15	1.496.787
42001643	21.1.2008	21.3.2008	73.146,00	11.148.913
42001644	21.1.2008	21.3.2008	8.199,36	1.249.746
42005586	13.2.2008	13.4.2008	2.049,84	312.437
42005587	13.2.2008	13.4.2008	31.939,08	4.868.155
42005588	13.2.2008	13.4.2008	349,23	53.230
42005589	13.2.2008	13.4.2008	30.643,20	4.670.637
42005585	13.2.2008	13.4.2008	15.119,76	2.304.554
42009962	11.3.2008	10.5.2008	40.095,44	6.111.347
42009963	11.3.2008	10.5.2008	2.234,40	340.567
42011258	18.3.2008	17.5.2008	196,16	29.899
42013188	31.3.2008	30.5.2008	3.779,94	576.138
42013189	31.3.2008	30.5.2008	12.320,00	1.877.814
42013190	31.3.2008	30.5.2008	9.728,24	1.482.778
42013191	31.3.2008	30.5.2008	129.859,35	19.793.162
42013192	31.3.2008	30.5.2008	15.811,18	2.409.940
42013193	31.3.2008	30.5.2008	2.351,58	358.428
42020693	16.5.2008	15.7.2008	40.460,00	6.166.913
42020694	16.5.2008	15.7.2008	1.245,86	189.894
42020695	16.5.2008	15.7.2008	7.904,82	1.204.853
42020696	16.5.2008	15.7.2008	6.498,00	990.425
42020697	16.5.2008	15.7.2008	5.029,39	766.580
42020698	16.5.2008	15.7.2008	73.298,19	11.172.110
42033356	21.7.2008	19.9.2008	56.520,00	8.614.778
42033357	21.7.2008	19.9.2008	29.640,00	4.517.729
		Samtals	963.163,3	146.805.350

Vegna þessara vanskila hafi sóknaraðili slitið öllum viðskiptatengslum við Mest ehf., með bréfi dags. 21. júlí 2008, og hafi sagt upp umboðs­samn­ingnum við félagið. Með bréfi sóknaraðila til Mest ehf., dags. 22. júlí 2008, hafi sóknaraðili rift öllum ógreid­dum kaupsamningum, gert tilkall til eign­ar­réttar á grund­velli eignar­rétt­ar­fyrir­varans og krafist afhendingar á öllum vörum í sinni eigu en í vörslu Mest ehf.

Sóknaraðili hafi jafnframt leitað til Landsréttarins í Memmingen í Þýskalandi og krafist afhendingar á öllum vörum úr hendi Mest ehf. vegna eignarréttar sóknar­aðila með beinni aðfarargerð. Með úrskurði, 28 júlí 2008, hafi krafan verið tekin til greina. Tveimur dögum síðar, 30. júlí 2008, hafi Mest ehf., sem þá hafi heitið Tæki, tól og byggingavörur ehf., verið úrskurðað gjald­þrota að beiðni stjórnar félagsins og búinu skipaður skiptastjóri.

Örfáum dögum síðar, 5. ágúst 2008, hafi lögmaður sóknaraðila tilkynnt skipta­stjóra skriflega um eignar­rétt sóknaraðila. Hafi lögmaður sóknaraðila ítrekað kröfu hans, með bréfi 19. ágúst 2008 til skiptastjóra og hafi svo lýst kröfu í þrotabúið innan kröfulýsingarfrests.

Með bréfi, dags. 22. október 2008, hafi skiptastjórinn tilkynnt lög­manni sókn­ar­aðila að hann tæki sértökukröfu hans ekki til greina. Þeirri afstöðu skipta­stjóra hafi sókn­ar­aðili mótmælt með bréfi, 28. október 2008. Í kjölfar þess hafi komið í ljós að umræd­dar vörur hefðu verið framseldar varnaraðila, 15. ágúst 2008, með yfir­lýs­ingu skipta­stjóra og samkvæmt beiðni varnaraðila, dags. 14. ágúst 2008. Þar komi meðal annars fram að vitað sé um kröfu sóknaraðila. Beiðn­inni hafi fylgt ítar­legur listi yfir þær vörur sem séu á staðnum og taki krafa sóknar­aðila til þeirra vara sem þar séu taldar upp.

Vegna þessara upplýsinga hafi sóknaraðili krafist þess að varnaraðili afhenti vör­ur­nar, en varnaraðili hafi ekki viðurkennt eignarhald sóknaraðila á þeim og hafi neitað að afhenda þær. Skiptastjóri hafi án árangurs reynt að jafna þennan ágreining milli aðila og því hafi málinu verið vísað til héraðsdóms og úrlausnar krafist með bréfi skipta­stjóra dags. 11. maí 2011.

Málsástæður sóknaraðila

Sóknaraðili styður kröfu sína þeim rökum að eignarréttur að vörunum hafi alla tíð verið hjá sóknaraðila og aldrei færst yfir til Mest ehf. (síðar Tæki, tól og bygg­inga­vörur ehf.). Þrotabúið hafi því ekki getað ráðstafað vörunum með bindandi hætti og því sé framsal þeirra til varnaraðila ekki gilt. Vörurnar hafi verið seldar með eign­ar­réttar­fyrir­vara samkvæmt þýskum réttarreglum sem feli í sér að seljandi eigi vörur­nar þar til kaupverðið sé að fullu greitt. Kaupverðið hafi verið í vanskilum, og því hafi sókn­ar­aðili rift samningnum. Með því hafi hann öðlast rétt til afhendingar varanna.

Krafan byggi á því að réttarsamband milli sóknaraðila og Mest ehf. ráðist af þýskum réttarreglum. Í fyrsta lagi hafi kaupin og afhendingin átt sér stað í Þýska­landi, og í öðru lagi hafi seljandi, sóknaraðili, og kaupandi, Mest ehf., gert með sér samn­ing um lagaval. Slíkir samningar séu almennt viðurkenndir í þýskum og ísl­enskum rétti.

Um lagaval hafi verið samið í 3. tölulið 19. gr. áðurnefnds viðskiptasamnings sókn­ar­aðila og Mest ehf., dags. 12. júní 2007. Þar segi að þýskar réttarreglur skuli gilda í viðskiptum milli aðila að öllu leyti. Viðskiptasamningurinn sjálfur hafi verið gerður og undirritaður af hálfu beggja samningsaðila í Weißenhorn í Þýskalandi. Um hann gildi því þýskar réttarreglur. Í 1. mgr. 27. gr. inngangslaga fyrir þýsku einka­mála­lögbókina (EGBGB) sé gert ráð fyrir lagavali og gildi lagaval í þessu tilviki því fyrir samn­ing­inn í heild. Formkröfur um samninginn samkvæmt 11. gr. EGBGB séu upp­fylltar, þar sem uppfylltar séu formkröfur sem gildi í öðru hvoru landinu. Þýsk lög geri almennt ráð fyrir formfrelsi og sé ákvæðið um lagaval því formlega gilt. Til frekari rök­stuðn­ings vísar sóknaraðili til 1. töluliðar C-liðar framlagðrar sér­fræði­álits­gerðar.

Samningurinn um lagaval hafi því verið gildur milli samningsaðila og þar af leið­andi hafi þýskar réttarreglur gilt í viðskiptasambandi þeirra.

Krafa sóknaraðila byggist á eignarréttarfyrirvara sem stofnast hafi yfir öllum seldum hlutum samkvæmt tölulið 8.1 í almennum viðskiptaskilmálum sóknar­aðila. Almennir viðskiptaskilmálar sóknaraðila teljist hluti samningsins milli sóknar­aðila og Mest ehf. samkvæmt 7. tölulið viðauka (Appendix) 2, sem sé undirritað fylgi­skjal með ofangreindum viðskiptasamningi, dags. 12. júní 2007.

Samkvæmt þýskum réttarreglum hafi eignarréttarfyrirvarinn stofnast með lög­legum hætti. Samningsaðilar hafi samið um eignarréttarfyrirvarann í almennum við­skipta­skilmálum sóknaraðila, en þeir hafi orðið hluti viðskiptasamningsins þar sem sér­stak­lega sé vísað til þeirra í 7. tölulið viðauka 2, en viðauki 2 sé hluti við­skipta­samn­ings­ins samkvæmt 8. gr. hans. Með því sé fullnægt ákvæðum 1. töluliðar 2. mgr. 305. gr. BGB. Um eignarréttarfyrirvara gildi svo 449., 929. og 158. gr. þýsku einka­málalögbókarinnar BGB.

Bannákvæði almennra viðskiptaskilmála í 307.-309. gr. BGB eigi ekki við, að mati sóknaraðila, þar sem eignarréttarfyrirvarinn geti hvorki talist skaða samn­ings­aðila óhæfilega, né sé hann ósamrýmanlegur grunnhugmyndum laga sem vikið kunni að vera frá. Þá verði hann ekki talinn takmarka mikilvæg réttindi og skyldur sam­kvæmt samningnum, en allt þrennt geti leitt til þess að eignarréttarfyrirvari verði ógildur samkvæmt ákvæðum BGB.

Milli aðila hafi verið samið um svokallaðan rýmkaðan eignarréttarfyrirvara, sem geri ráð fyrir að hluti af samkomulaginu séu allar kröfur og allar vörur sem séu til á lager á hverju tímamarki fyrir sig – óháð því hvort þær vörur sem til eru, séu greiddar eða ei. Samkvæmt þessu falli undir eignarréttarfyrirvarann allar vörur sem séu til á lager og samtals á því verði sem sé útistandandi á hverjum tíma. Ákvæði BGB heimili slíkan eignarréttarfyrirvara eins og BGHZ, Bundesgerichtshof für Zivil­sachen, einkamáladómstóll Sambandslýðveldisins Þýskalands, hafi komist að í dómum sínum nr. 94,105 og nr. 98,303. Hvorki þurfi að skilgreina nánar upphæð krafna á hverjum tíma fyrir sig né þá hluti sem séu settir að veði í hvert skipti. Það nægi að kröf­urnar og hlutirnir séu sérgreind eða sérgreinanleg og þessu skilyrði sé full­nægt í fyrir­liggj­andi til­viki, kröfur hafi stofnast vegna ógreiddra reikninga og hlutirnir hafi verið á lager hjá Mest ehf.

Verð þeirra vara, sem sóknaraðili geri tilkall til, nemi samtals 86.695.184 kr. og rúmist því vel innan þeirrar fjárhæðar sem sé ógreidd, að höfuðstól 146.805.350 kr. auk dráttarvaxta. Eignarréttarfyrirvarinn taki því til allra þeirra vara sem séu girtar af á lagersvæði að Malarhöfða 10, Reykjavík, þar sem starfsstöð Mest ehf. hafi verið.

Krafa sóknaraðila byggir jafnframt á því að ekki hafi orðið nein breyting á eign­ar­haldi varanna með flutningi þeirra til Íslands, en á því tímamarki hafi sóknar­aðili verið eig­andi varanna. Mest ehf. hafi fengið vörurnar afhentar til notkunar í leigu­rekstri sínum ásamt tilkallsrétti til að geta eignast vörurnar um leið og þær yrðu greiddar. Málið snerti ekki neinn þriðja aðila, tilvitnaðir lagavalsskilmálar séu í fullu gildi og eign­ar­rétt­ar­fyrirvarinn gildi áfram. Inntak réttinda breytist ekki með flutningi vara milli landa, það sé einungis beiting réttindanna sem geti verið takmörkuð sam­kvæmt 43. gr. inn­gangs­laga fyrir þýsku einkamálalögbókina (EGBGB), en þessi lög­bók fjalli sér­stak­lega um þýskan alþjóðlegan einkamálarétt.

Riftun samninganna, með bréfum dags. 21. og 22. júlí 2008, hafi verið rétt­mæt, enda kaupandinn, Mest ehf., í vanskilum með greiðslur og riftunin formlega gild. Sérstakt ákvæði um uppsögn viðskiptasamningsins vegna vanefnda sé í tölulið 12, 2 í við­skipta­samningnum.

Með riftun á ófrágengnum og ógreiddum kaupsamningum hafi sá tilkallsréttur, sem Mest ehf. átti gagnvart sóknaraðila, fallið niður, en í honum hafi falist að geta eignast hlutina um leið og greiðsla bærist sóknaraðila. Jafnframt hafi sóknaraðili aftur öðlast ráð­stöf­unar­rétt yfir hlutunum við riftunina.

Við gjaldþrot Tækja, tóla og byggingavara ehf. (áður Mest ehf.) hafi þrota­búið tekið við öllum skyldum og réttindum félagsins við upphaf skipta 30. júlí 2008. Skylda til að afhenda vörur í eigu sóknaraðila hafi stofnast fyrir þann tíma og hafi færst frá félag­inu til þrotabúsins.

Sóknaraðili, sem hafi fyrir gjaldþrot eignast ótakmarkaðan eignar- og ráð­stöf­unar­rétt yfir vörunum, hafi verið knúinn til að beina kröfu sinni um afhendingu að þeim aðila sem hafði umráð yfir vörunum, og hafi það verið gert með því að lýsa kröfu um afhend­ingu í þrotabúið samkvæmt ákvæðum laga um gjaldþrotaskipti.

Þar sem vörurnar séu hins vegar ekki lengur í vörslum þrotabúsins, hafi sókn­ar­aðili verið knúinn til að beina kröfu sinni að varnaraðila. Í beiðni varnaraðila, dags. 14. ágúst 2008, komi meðal annars fram að vitað sé um kröfu sóknaraðila og geti varn­ar­aðili því ekki borið grandleysi fyrir sig. Þar sem varnaraðili hafi hvorki viður­kennt eign­ar­hald sóknaraðila á vörunum né viljað afhenda þær, hafi skiptastjóri þurft að láta málið til sín taka og reynt árangurslaust að jafna ágreininginn.

Máli sínu til stuðnings vísar sóknaraðili til ákvæðis 72. gr. stjórnarskrár lýð­veld­is­ins Íslands nr. 33/1944, sbr. stjórnskipunarlög nr. 97/1995, sem mæli fyrir um frið­helgi eignarréttarins. Þá lagagrein verði að skýra með hliðsjón af 1. gr. samnings­viðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu nr. 62/1994.

Jafnframt vísar sóknaraðili til þýskra lagareglna: 11. gr. EGBGB um form samn­inga, 27. gr. EGBGB um lagaval, 43 gr. EGBGB um rétt að hlutum, 449. gr. og 158 gr. BGB um eignarréttarfyrirvara, 305., 307.-309. gr. BGB um almenna við­skipta­skil­mála, 323. gr. BGB um riftun og 929 gr., 932.-933. gr. BGB um yfirfærslu eignar­réttar. Einnig vísar hann til laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar, einkum 1. mgr. 3. gr. laganna. Sóknaraðili vísar til laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, einkum 41. gr. laganna, og til reglna samnings Sameinuðu þjóðanna frá 1980 um alþjóð­leg lausa­fjár­kaup sbr. 1. mgr. 88. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup. Varðandi yfir­færslu réttinda og skyldna frá félagi á þrotabú sitt vísar sóknaraðili til laga um gjald­þrota­skipti nr. 21/1991, einkum til 72. gr. laganna. Kröfu um máls­kostnað styður sókn­ar­aðili við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einka­mála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti.

Málsástæður varnaraðila

Til stuðnings kröfum sínum vísar varnaraðili til þess að fyrirtækið Mest ehf., hafi verið íslenskur lögaðili, með varnarþing, heimilisfesti og starfsemi hér á landi. Um gjaldþrotaskipti á búi þess gildi lög nr. 21/1991, um gjaldþrotaskipti o.fl. Hlutverk skipta­stjóra sé meðal annars að taka afstöðu til lýstra krafna í þrotabúið og beri honum í því sambandi að huga að hagsmunum kröfuhafa og sérstaklega að gæta þess að jafn­ræði ríki meðal þeirra. Varnaraðili telji að skiptastjóra beri í þeim efnum fyrst og fremst að beita íslenskum réttarreglum, hvort heldur sem er reglum laga um gjald­þrota­skipti um búskiptin eða lagaákvæðum er varði efnisrétt kröfu­haf­anna. Allar undan­tekn­ingar frá meginreglunni, um að íslenskum lögum og reglum verði beitt við ákvörðun um réttarstöðu kröfuhafa, beri að túlka þröngt.

Sóknaraðili byggi kröfur sínar í þrotabú Mest ehf. á 109. gr. nr. 21/1991 um gjald­þrota­skipti o.fl., en samkvæmt 1. mgr. þeirrar greinar skuli afhenda eign eða rétt­indi í vörslum þrotabús þriðja manni sanni hann eignarrétt sinn að þeim. Samkvæmt þessu ákvæði hvíli sönnunarbyrðin um hvort eign eða réttindi til­heyri þriðja manni ótvírætt á honum. Varnaraðili telji að hafna beri kröfum sóknaraðila, þar sem honum hafi ekki tekist að færa ótvíræðar sönnur á eignarrétt sinn að hinum umdeildu vörum.

Þá hafi sóknaraðila ekki tekist að sýna fram á að vörurnar hafi verið sér­greindar í vörslum þrotabúsins, þegar Mest ehf. hafi verið úrskurðað gjaldþrota. Varn­ar­aðili bendir í þessu sambandi á að vörurnar séu ekki auðkenndar með fram­leiðslu­númerum (serial-númerum) eða á annan sérgreinanlegan hátt. Engin leið sé því að átta sig á hvort umræddar vörur hafi verið afhentar samkvæmt þeim reikningum, sem fylgdu kröfu­lýs­ingu sóknaraðila í þrotabú Mest ehf. eða hvort þær séu hluti eldri eða yngri lagervara í vörslum Mest ehf. þegar félagið var úrskurðað gjaldþrota.

Krafa sóknaraðila, um viðurkenningu á eignarhaldi að hinum tilgreindu vörum, byggist á þeirri staðhæfingu að eignarréttur að vörunum hafi alla tíð verið hjá sér og að hann hafi aldrei færst yfir til þrotamannsins. Vörurnar hafi verið seldar með eignar­réttar­fyrir­vara samkvæmt þýskum réttarreglum, en það hafi falið í sér að seljandinn hafi verið eigandi varanna þar til kaupverðið væri að fullu greitt. Kaupverðið hafi hins vegar verið í vanskilum og þess vegna hefði sóknaraðili rift samningi sínum við varn­ar­aðila. Þannig hefði sóknaraðili öðlast rétt til þess að fá vörurnar afhentar. Þrotabúið hefði því ekki mátt ráðstafa vörunum með bindandi hætti og væri framsal þeirra til varnar­aðila ekki gilt.

Varnaraðili hafni þessum röksemdum sóknaraðila og telji hann sóknaraðila ekki hafa sýnt fram á að gildur eignarréttarfyrirvari hafi stofnast í lögskiptum sóknar­aðila og Mest ehf. Í þessu sambandi bendi varnaraðili á að ekki hafi verið gerður skrif­legur samn­ingur í síðasta lagi samtímis afhendingu söluhlutar til Mest ehf., en slíkt sé skil­yrði fyrir rétt­ar­vernd samnings um sölu­veð samkvæmt 1. mgr. 38. gr. laga um samn­ings­veð, nr. 75/1997. Varnaraðili telji almenna samningsskilmála, án þess að seldar vörur séu þar sér­stak­lega tilgreindar og auð­kenndar, ekki uppfylla þetta skilyrði 1. mgr. 38. gr. laganna, sbr. og 2. mgr. sömu greinar.

Varnaraðili heldur því fram, að þótt komist yrði að þeirri niðurstöðu að eignar­réttar­fyrir­vari að þýskum rétti hefði stofnast samkvæmt samningi sóknaraðila og Mest ehf., beri eftir sem áður að beita íslenskum réttarreglum við túlkun og afmörkun á inni­haldi slíks eignarréttarfyrirvara, þegar réttindi sóknaraðila og staða hans í kröfu­hafa­röð sé ákveðin af skiptastjóra við gjaldþrotaskipti á búi Mest ehf. Varnaraðili telji ákvæði 43. gr. inngangslaga fyrir þýsku einkamálalögbókina, Einführungsgesetz zum Bürg­er­lichen Gesetzbuche (BGBEG) leiða til slíkrar niðurstöðu.

Samkvæmt 1. mgr. 43. gr. BGBEG falli réttindi yfir hlutum undir lög þess lands, þar sem hlutirnir séu staðsettir. Þá komi fram í 2. mgr. 43. gr. að flytjist hlutur, sem réttindi hafa stofnast í, til annars lands, sé ekki unnt að beita þessum réttindum í and­stöðu við löggjöf þess lands. Samkvæmt þessu telji varnaraðili að beita beri íslenskum réttarreglum um söluveð, eignarréttarfyrirvara, þegar þær reglur eru ósam­rým­an­legar þýskum réttarreglum.

Varnaraðili telur ákvæði 2. mgr. 7. gr. laga nr. 43/2000, um lagaskil á sviði samn­ingaréttar, leiða til sömu niðurstöðu, en samkvæmt þeirri lagagrein sé ekkert í lögunum sem takmarki beitingu ófrávíkjanlegra reglna íslensks réttar, sé mál rekið hér á landi, óháð því lögum hvaða lands eigi annars að beita um samninginn.

Varnaraðili telji, með vísan til framangreinds, að gildur eignarréttarfyrirvari, öðru nafni söluveð, hafi ekki getað stofnast í vörum sem sóknaraðili seldi Mest ehf., þegar vörurnar hafi verið ætlaðar til endursölu á Íslandi, eins og sé raunin með þær vörur sem deilt sé um í þessu máli. Slíkt söluveð sé í andstöðu við 36. gr. laga nr. 75/1997 um samn­ings­veð, sem heimili ekki stofnun söluveðs í hlutum sem séu ætlaðir til endursölu.

Varnaraðili hafnar því að sóknaraðila hafi verið rétt að rifta samningi sínum við Mest ehf., á þeim tíma þegar það var reynt, skömmu fyrir gjaldþrot Mest ehf. Sóknar­aðili hafi á þann hátt reynt að skapa sér betri stöðu en aðrir kröfuhafar þrota­manns höfðu, örfáum dögum fyrir gjaldþrotið. Varnaraðili hafnar því að sóknaraðila hafi á þann hátt verið heimilt að skapa sér betri rétt á hendur þrotamanni með slíkri ein­hliða yfir­lýsingu sinni um riftun. Ekki hafi verið sýnt fram á að vanefnd Mest ehf. hafi verið svo veruleg að hún réttlætti riftun. Varnaraðili bendir í þessu sambandi einnig á tak­mark­anir á heimild seljanda vöru til að rifta kaupum, hafi kaupandi tekið við vörunni, sbr. 4. mgr. 54. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Varnaraðili hafnar því að svonefndur rýmkaður eignarréttarfyrirvari, sem sókn­ar­aðili haldi fram að hafi gilt í samningssambandi sínu og Mest ehf., hafi gildi að íslenskum rétti. Ekki verði annað séð en að með rýmkuðum eignarréttarfyrirvara, eins og hann sé útskýrður í greinargerð sóknaraðila, felist verulegar tilslakanir á kröfum um tilgreiningu verðmæta og kaupverðs, en slíkt verði að teljast í andstöðu við skil­yrði fyrir gildi söluveðs samkvæmt 2. mgr. 38. gr. laga nr. 75/1997.

Þá telji varnaraðili að rýmkaður eignarréttarfyrirvari, eins og sóknaraðili skil­greini hann, sé í eðli sínu ekki söluveð, heldur sé hann fremur almennt veð í vöru­birgðum. Slíkt veð öðlist ekki réttarvernd nema með þinglýsingu á blað veðsala í lausa­fjár­bók, sbr. 1. mgr. 34. gr. laganna. Samkvæmt þessu telji varnaraðili sóknar­aðila ekki njóta neinnar réttarverndar, að minnsta kosti ekki þannig að raski réttar­vernd varnaraðila og forgangs hans sem veð­hafa til hinna umdeildu vara.

Þá haldi varnaraðili því fram að ekki sé með neinu móti hægt að gera sér grein fyrir því hvort þeir munir, sem krafa sóknaraðila lýtur að, hafi staðið óhreyfðir á lager Mest ehf. síðustu mánuðina fyrir gjaldþrot félagsins. Nokkur sala virðist hafa farið fram til fyrirtækja, eins og Byggingarfélagsins Eyktar ehf., sem hafi skilað aftur að hluta til eða öllu leyti því sem keypt hafði verið. Hvað sem öðru líði hljóti eignar­rétt­ar­fyrir­vari sóknaraðila, verði hann á annað borð viðurkenndur af héraðsdómi, að hafa fallið niður við slíka sölu. Engin lagarök standi til þess að líta svo á að eignar­réttar­fyrir­vari hafi raknað við að nýju við endursendingu munanna til Mest ehf.

Varnaraðili hafnar staðhæfingu sóknaraðila um að hinar umdeildu vörur hafi verið ætlaðar til útleigu í starfsemi Mest ehf. Þær hafi allar verið ætlaðar til endursölu.

Varnaraðili styður kröfur sínar einkum við ákvæði 109. og 111. gr. gjald­þrota­skipta­laga nr. 21/1991, og ákvæði laga um samningsveð, nr. 75/1997, einkum 35., 36. og 38. gr. laganna. Kröfur varnaraðila styðjast enn fremur við ákvæði laga um lausa­fjár­kaup, nr. 50/2000, einkum 54. gr. Þá vísar varnaraðili til laga nr. 43/2000, um laga­skil á sviði samningaréttar, einkum 7. gr. þeirra laga. Loks vísar varn­ar­aðili til 43. gr. BGBEG og annarra viðeigandi ákvæða þýsku einka­mála­lög­bókar­innar. Krafa varnar­aðila um málskostnað úr hendi sóknaraðila styðst við ákvæði 21. kafla laga um með­ferð einkamála, nr. 91/1991.

Niðurstaða

Þetta mál berst dóminum sem ágreiningur við gjaldþrotaskipti á búi fyrir­tæk­is­ins Tæki, tól og byggingavörur ehf., sem skömmu fyrir gjaldþrotið hét Mest ehf. Um skiptin og meðferð ágreinings sem rís vegna þeirra gilda lög nr. 21/1991 um gjald­þrota­skipti o.fl. Samkvæmt 1. mgr. 109. gr. lag­anna skal afhenda eign eða réttindi í vörslum þrotabús þriðja manni sanni hann eign­ar­rétt sinn að þeim.

Sóknaraðili, þýska fyrirtækið PERI GmbH, og íslenska fyrirtækið Mest ehf. gerðu, 12. júní 2007, við­skipta­samn­ing þess efnis að Mest ehf. yrði umboðs­aðili sókn­ar­aðila hér á landi. Með samn­ing­num tók Mest ehf. að sér að selja vörur sóknar­aðila en mun einnig hafa leigt þær út. Mest ehf. tók jafnframt að sér að þjónusta við­skipta­vini á Íslandi að öllu leyti. Samkvæmt samn­ing­num giltu um hann lög Sam­bands­ríkis­ins Þýska­lands. Með samningnum er undir­ritaður viðauki (Appendix 2) sem er óað­skil­jan­legur hluti hans svo og við­skipta­skil­málar.

Í lið 8.1 í viðskiptaskilmálunum segir: Allir munir sem afhentir eru skulu áfram teljast eign PERI þar til allar viðskiptakröfur hafa verið greiddar, þ.m.t. síðari greiðslur sem leiða af viðskiptasambandi aðila.

Samkvæmt 3. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar skal um samn­inga beita þeim lögum sem samningsaðilar hafa valið berum orðum eða þeim lögum sem með vissu verða talin leidd af samningnum sjálfum eða öðrum atvikum. Samkvæmt þessu gilda þýsk lög um samninginn og eignarréttarfyrirvara sóknaraðila.

Það er fyrsta málsástæða sóknaraðila að hann hafi haldið eignarréttinum að þeim vörum sem hann seldi Mest frá desember 2007 til og með maí 2008 þar til þær hefðu verið greiddar að fullu. Áður en Mest ehf. var tekið til gjald­þrotaskipta hafði sókn­ar­aðili krafist þess skriflega að Mest ehf. skilaði sér öllum vörum sem enn væru ógreiddar. Í kröfu­lýsingu sinni, 3. október 2008, byggir sóknar­aðili á því að hann eigi beinan eign­ar­rétt að vörunum en ekki einungis veðrétt. Varnaraðili vefengir hins vegar að sókn­ar­aðili hafi sannað eignarrétt sinn að þeim vörum sem hann krefst afhendingar á úr búinu.

Ekki leikur vafi á því að eignarréttarfyrirvarinn var réttilega stofnaður sam­kvæmt þýskum rétti og að hann var í gildi milli seljanda varanna, sóknaraðila, PERI, og kaupanda varanna, Mest ehf. Það hefur ekki þýðingu í þessu máli þótt full­trúar Mest ehf. hafi ekki ritað stafi sína á sérhverja blað­síðu við­skipta­skil­málanna. Ekki þykir heldur hafa þýðingu þótt sóknaraðili hafi ekki sannað sér­stak­lega með vitna­leiðslum að fulltrúum Mest ehf. hafi verið kynntir við­skipta­skil­mál­ar­nir enda bar þeim að vita hvaða skilmála þeir gengust undir með því að undirrita samninginn 12. júní 2007. Því er ekki fallist á það með varn­ar­aðila að galli sé á stofnun eignar­réttar­fyrir­varans heldur verður þvert á móti talið að fyrirvari um eign­ar­rétt sókn­ar­aðila hafi rétti­lega hvílt á hverri vöru sem hann afhenti Mest ehf. með greiðslu­fresti. Flutn­ingur var­anna hingað til lands haggaði ekki gildi þessa eignar­rétt­ar­fyrir­vara milli seljanda og kaup­anda. Eignarréttarfyrirvarinn kom ekki heldur í veg fyrir endursölu varanna þar sem hann féll niður við söluna en sóknaraðili eignaðist í hans stað kröfu til endur­gjalds­ins. Hins vegar verður ekki litið svo á að eignarréttarfyrirvarinn hafi getað raknað við í þeim tilvikum þegar vörunum var skilað aftur til Mest ehf.

Fallist er á það með sóknaraðila að með því að fara ítarlega yfir reikninga frá PERI og reikninga og kreditreikninga frá Mest til viðskiptavina sinna sé unnt að komast að því hversu mikið af hverjum vöruflokki fyrir sig Mest hafði selt svo og hversu miklu viðskiptavinirnir höfðu skilað aftur þegar bú Mest var tekið til gjald­þrota­skipta og þannig finna út hversu mörg stykki í hverjum vöruflokki voru á því tíma­marki óhreyfð og óseld og því enn undir­orpin eignarréttarfyrirvara sóknaraðila gagn­vart seljandanum. Einnig er fallist á að vörurnar séu að öðru leyti nægjanlega sér­grein­an­legar enda þótt hvert stykki sé ekki merkt með framleiðslunúmeri.

Þegar umboðssölusamningurinn var gerður og í öll þau skipti sem sóknaraðili, PERI, seldi Mest steypumót og aðrar framleiðsluvörur sínar vissi hann að flytja ætti vör­urnar hingað til lands. Sóknaraðili rifti samningnum, 21. og 22. júlí 2008, áður en stjórn Tækja, tóla og byggingavara ehf. (áður Mest ehf.) óskaði gjaldþrotaskipta á búi sínu, 29. júlí 2008. Þar sem samningur sóknaraðila og Mest laut þýskum lögum réðst riftun hans einnig af þeim. Sóknaraðili náði hins vegar ekki að fá vörurnar afhentar úr vörslum Mest ehf. áður en fyrirtækið var tekið til gjald­þrota­skipta með úrskurði héraðs­dóms 30. júlí 2008.

Með þremur tryggingarbréfum, útgefnum í mars 2007, eignaðist varnaraðili veð í öllum vörubirgðum Mest ehf. Í tryggingarbréfunum segir að varnaraðila séu settar að veði: Allar vörubirgðir, hverju nafni sem nefnast, sem útgefandi/veðsali á nú eða eign­ast síðar í atvinnurekstri sínum á hverjum tíma, eða hefur til endursölu – allt í sam­ræmi við 33. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð.

Hinn 15. ágúst 2008 framseldi þrotabú Tækja, tóla og byggingavara ehf. varn­ar­aðila steypumót og aðrar framleiðsluvörur sóknaraðila í vörslum þrotabúsins og þannig var krafa varnaraðila á hendur þrotabúinu gerð upp að hluta. Vegna þessa fram­sals beinir sókn­ar­aðili kröfu sinni að varnaraðila en ekki að þrotabúinu. Þarf þá að taka afstöðu til þess hvort veðréttur varnaraðila í vörubirgðum Mest ehf. hafi einnig tekið til þeirra vara sem sókn­ar­aðili seldi Mest ehf. og lutu eignar­réttar­fyrir­vara hans við gjald­þrota­skipti Tækja, tóla og byggingavara ehf.

Í dönskum og norskum lagaskilarétti hefur verið miðað við að þegar vara, sem seljandi hefur áskilið sér eignar­rétt yfir, er seld úr landi með samþykki hans ráðist það hvort upp­fyllt séu sérstök skilyrði fyrir gildi eignar­réttar­fyrir­var­ans gagnvart kröfu­höfum kaup­and­ans af lögum þess lands sem varan er flutt til og þar sem hún er þegar bú kaup­and­ans er tekið til gjald­þrota­skipta. Þykir mega ganga út frá því að hér á landi gildi sömu megin­reglur alþjóðlegs einka­mála­réttar og í Danmörku og Noregi. Gildi eign­ar­réttar­fyrir­varans gagnvart varnaraðila ræðst því af íslenskum rétti.

Sam­kvæmt 36. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð er ekki unnt að stofna sölu­veð eða eign­ar­réttarfyrirvara í munum sem eru ætlaðir til endur­sölu enda þótt kaup­verðið hafi ekki verið greitt. Þrátt fyrir að Mest ehf. hafi ekki ætlað sér að selja allar þær vörur sem félagið keypti af PERI, heldur einungis sumar þeirra, verður að líta til þess að í sendingunum voru ekki greindar frá þeim vörum sem færu til endur­sölu þær sem yrðu leigðar út. Auk þess virðist sem PERI hafi gengið út frá því að Mest ehf. myndi selja allar vörurnar, sbr. 2. mgr. 1. gr. umboðssölusamningsins. Því verður litið svo á að sérhver sú vara sem PERI afhenti Mest hafi verið ætluð til endur­sölu. Eignar­réttar­fyrir­varinn sem PERI áskildi sér var því ekki gildur að íslenskum rétti í neinni vöru sem fyrirtækið afhenti Mest. Sóknaraðili getur því ekki byggt rétt á eign­ar­réttar­fyrir­var­anum gagn­vart kröfuhöfum kaup­and­ans, Mest ehf., enda þótt eign­ar­réttar­fyrir­varinn hafi verið í fullu gildi milli selj­anda og kaup­anda þar sem það rétt­ar­samband réðist af þýskum rétti. Eignarréttarfyrirvari sókn­ar­aðila gat því ekki komið í veg fyrir að varnaraðili fengi, á grundvelli veðréttar síns í öllum vörubirgðum Mest ehf., vörurnar afhentar úr búinu.

Af þessum sökum verður að hafna þeirri kröfu sóknaraðila, PERI GmbH, að viður­kenndur verði eignarréttur hans að nánar til­greindum steypumótum og fylgi­hlutum og að varnaraðila verði gert að afhenda sóknar­aðila hlutina án tafar.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., verður sókn­ar­aðili dæmdur til að greiða varnaraðila 600.000 krónur í málskostnað. Við ákvörðun hans hefur verið tekið tillit til skyldu varnaraðila til að greiða virðis­auka­skatt af málflutningsþóknun.

Ingiríður Lúðvíksdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Hafnað er þeirri kröfu sóknaraðila, PERI GmbH, að viðurkennt verði eignar­hald hans á steypumótum og fylgi­hlutum sem hann seldi Mest ehf. með greiðslu­fresti og voru ógreidd þegar bú Tækja, tóla og byggingavara ehf., áður Mest ehf., var tekið til gjald­þrota­skipta 30. júlí 2008.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, Glitni banka hf., 600.000 kr. í málskostnað.