Föstudaginn 7. mars 2014.
Nr. 162/2014.	Ákæruvaldið (Ólafur Helgi Kjartansson, sýslumaður) gegn X (enginn)

 

Kærumál. Gæsluvarðhald. C. liður 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Á um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að rökstuddur grunur léki á að X hefði framið fjölda brota frá því í desember 2012 er varðað gætu fangelsi. Þá yrði að telja hann líklegan til að halda uppteknum hætti áður en dómur yrði kveðinn upp í þeim sakamálum, sem þegar hafi verið höfðuð gegn honum, og þau mál sem til rannsóknar eru, yrðu til lykta leidd. Þá stæði 3. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 því ekki í vegi að fallist yrði á kröfu Á. Taldi Hæstiréttur því skilyrðum c. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála vera fullnægt. Með vísan til 1. mgr. 171. gr. og 2. mgr. 53. gr. laganna taldi Hæstiréttur brýnt að meðferð og rannsókn mála sem beindust að X yrði hraðað eins og kostur væri.

 

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Eiríkur Tómasson, Helgi I. Jónsson og Þorgeir Örlygsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 5. mars 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum degi síðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 5. mars 2014 þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að varnaraðila yrði gert að sæta gæsluvarðhaldi. Kæruheimild er í l. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 2. apríl 2014 klukkan 13.

Varnaraðili hefur ekki látið málið til sín taka fyrir Hæstarétti.

I

Hinn 13. október 2013 var gefin út ákæra á hendur varnaraðila þar sem honum er gefið að sök að hafa 2. desember 2012 veist að A, barnsmóður sinni og fyrrverandi sambýliskonu, og slegið í höfuð hennar og síðar sama dag ruðst heimildarlaust inn í íbúð í tilteknu fjöleignarhúsi á [...] með því að brjóta gler í útidyrahurð þar sem hann hafi veist að henni og slegið undir höku hennar. Er þessi háttsemi talin varða við 1. mgr. 217. gr., 231. gr. og 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og geta þessi brot hvert um sig varðað fangelsi.

Þá var 4. mars 2014 gefin út önnur ákæra á hendur varnaraðila þar sem hann er sakaður um fjölda brota. Í fyrsta lagi er hann ákærður fyrir gripdeild 16. og 24. maí 2013, sbr. 245. gr. almennra hegningarlaga. Í öðru lagi fyrir hótanir í garð A í september 2013, sbr. 233. gr. sömu laga. Í þriðja lagi fyrir líkamsárás á A og B 16. janúar 2014, sbr. 1. mgr. 217. gr. laganna. Í fjórða lagi fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum fíkniefna, sbr. 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a. umferðarlaga nr. 50/1987, sbr. 1. mgr. 100. gr. þeirra laga. Loks eru varnaraðila gefin að sök í ákærunni margendurtekin brot á nálgunarbanni gagnvart A, sem ákveðið hafði verið af lögreglustjóra, á tímabilinu frá 19. janúar til 6. febrúar 2014, sbr. 1. mgr. 232. gr. almennra hegningarlaga. Fangelsisrefsing getur legið við öllum þessum brotum, þar á meðal getur brot samkvæmt síðastnefnda ákvæðinu varðað fangelsi allt að einu ári eða tveimur árum ef um ítrekað eða stórfellt brot er að ræða.

Með úrskurði héraðsdóms 23. febrúar 2014, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 25. sama mánaðar í máli nr. 135/2014 var varnaraðila gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 til 5. mars sama ár þar sem hann væri undir rökstuddum grun um að hafa lagt eld að íbúð A aðfaranótt 22. febrúar 2014 og þar með gerst sekur um brot á 164. gr. almennra hegningarlaga. Samkvæmt 1. mgr. þeirrar lagagreinar varðar slíkt brot fangelsi ekki skemur en sex mánuði, en minnst tveggja ára fangelsi hafi sá, sem verkið vann, séð fram á að mönnum mundi vera af því bersýnilegur lífsháski búinn, sbr. 2. mgr. hennar.

Sóknaraðili krefst þess að varnaraðila verði gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c. og d. liða 1. mgr. og 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Í kröfugerð hans kemur einnig fram að til viðbótar því, sem að framan greinir, séu til rannsóknar hjá lögreglu fleiri brot hans, þar á meðal brot gegn valdstjórninni, sbr. 106. gr. almennra hegningarlaga, fjársvik, sbr. 248. gr. sömu laga, og frekari brot gegn nálgunarbanni gagnvart A á tímabilinu 14. til 22. febrúar 2014, sbr. 232. gr. laganna. Með hinum kærða úrskurði var kröfu sóknaraðila um áframhaldandi gæsluvarðhald varnaraðila hafnað.

II

Samkvæmt c. lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 verður sakborningur úrskurðaður í gæsluvarðhald ef ætla má að hann muni halda áfram brotum meðan máli hans er ekki lokið, enda sé kominn fram rökstuddur grunur um að hann hafi gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við. Með skírskotun til þess, sem að framan greinir, leikur rökstuddur grunur á að varnaraðili hafi framið fjölda brota sem varðað geta fangelsi. Af því sem rakið hefur verið verður að telja hann líklegan til að halda áfram uppteknum hætti áður en dómur verður kveðinn upp í þeim sakamálum, sem þegar hafa verið höfðuð gegn honum, og þau mál, sem til rannsóknar eru, verða til lykta leidd. Samkvæmt því er fullnægt skilyrðum umrædds lagaákvæðis til að taka kröfu sóknaraðila til greina. Ef varnaraðili verður sakfelldur fyrir þau brot, sem hann er sakaður um, er sennilegt að hann verði dæmdur í óskilorðsbundið fangelsi. Af þeim sökum stendur 3. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 því ekki í vegi að fallist verði á kröfuna. Með vísan til þessa verður hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og varnaraðila gert að sæta gæsluvarðhaldi allt til 2. apríl 2014 eins og nánar greinir í dómsorði.

Í gögnum málsins kemur fram að 21. mars 2014 sé fyrirhuguð aðalmeðferð í máli því sem höfðað var gegn varnaraðila með ákærunni 13. október 2013. Samkvæmt 1. mgr. 171. gr. laga nr. 88/2008 ber að hraða meðferð þess máls og málsins sem höfðað var með ákærunni 4. mars 2014. Eftir 2. mgr. 53. gr. sömu laga er ennfremur skylt að ljúka svo skjótt sem kostur er rannsókn á öðrum sakargiftum sem beinast að varnaraðila. Er þetta sérstaklega brýnt á meðan hann sætir gæsluvarðhaldi.

Dómsorð:

Varnaraðili, X, skal sæta gæsluvarðhaldi allt til miðvikudagsins 2. apríl 2014 klukkan 13.

 

Úrskurður Héraðsdóms Suðurlands 5. febrúar 2014.

Lögreglustjórinn á Selfossi hefur gert þá kröfu að X, kennitala [...], til heimilis að [...] á [...], verði úrskurðaður í gæsluvarðhald allt til klukkan 13:00 miðvikudaginn 2. apríl nk.

Kærði krefst þess að kröfu lögreglustjóra verði hafnað en til vara krefst hann þess að gæsluvarðhaldi verði markaður styttri tími.

Í greinargerð lögreglunnar á Selfossi kemur fram að klukkan 06:14 aðfaranótt 22. febrúar sl., hafi verið tilkynnt um eld á neðri hæð hússins nr. [...] við [...] á [...]. Hafi íbúi vaknað við sprengingu og sagt eld loga út um glugga á neðri hæðinni. Eldurinn hafi verið slökktur, engin slys hafi orðið á fólki en mikið tjón á neðri hæðinni. Um sé að ræða tvíbýlishús og búi A, kt. [...] á neðri hæðinni, en hún mun vera fyrrverandi sambýliskona og barnsmóðir kærða.

Lögregla telur að fyrsta aðkoma á vettvangi bendi til þess að um íkveikju hafi verið að ræða og hafi rannsókn lögreglu leitt í ljós að um íkveikju af mannavöldum hafi verið að ræða sem haft hefði í för með sér almannahættu í skilningi 164. gr. almennra hegningarlaga. Hafi algjör hending ráðið því að ekki hafi hlotist stórtjón eða jafnvel mannsbani af. Varnaraðili hafi verið handtekinn seinna um morguninn grunaður um íkveikjuna og mun hann hafa verið úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli a- liðar 1. mgr. 95. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008  og rennur það út kl. 13:00 í dag.

Í greinargerð lögreglustjóra kemur fram að um langa hríð hafi mikið gengið á í samskiptum kærða og fyrrverandi sambýliskonu hans og barnsmóður. Til meðferðar hjá Héraðsdómi Suðurlands sé nú ákæra á hendur kærða fyrir ætluð brot gegn 217., 231. og 1. mgr. 257. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en undir rannsókn þess máls hafi kærði sætt nálgunarbanni í tvo mánuði á árinu 2012. Aðalmeðferð þess máls sé fyrirhuguð þann 21. mars nk. Þá séu nú til rannsóknar hjá lögreglu kærur á hendur kærða fyrir líkamsárásir þann 16. janúar sl., m.a. gegn fyrrverandi sambýliskonu kærða. Í framhaldi af því máli hafi Héraðsdómur Suðurlands, þann 24. janúar sl., staðfest ákvörðun lögreglustjóra um tólf mánaða nálgunarbann kærða gagnvart konunni. Þá hafi lögreglustjóri í gær gefið út aðra ákæru á hendur kærða en um sé að ræða fjölmörg brot sem m.a. séu talin varða við 1. mgr. 217. gr., 233. gr. og 232. gr. almennra hegningarlaga auk ætlaðs brots gegn umferðarlögum. Kærði hafi ítrekað brotið gegn nálgunarbanninu og verði ekki annað séð en ásetningur hans til brota á því sé óvenju sterkur og staðfastur og virðist hann virða nálgunarbannið og skilyrði þess algerlega að vettugi. Teljist brot hans gegn 232. gr. almennra hegningarlaga því stórfelld, en nokkur tilfellanna sæti nú dómsmeðferð.

Í greinargerðinni kemur fram að til rannsóknar hjá lögreglu séu 6 mál þar sem kærði njóti stöðu sakbornings, en þau varði fjársvik, þ.e. óheimilar úttektir á matvörum í reikning sambýliskonu sinnar, dreifingu á [...], ærumeiðingar gagnvart henni á [...] þann 14. febrúar sl., ætluð brot gegn nálgunarbanninu á tímabilinu 18.-22. febrúar sl., grunur um áðurgreinda brennu og jafnframt grunur um brot gegn 106. gr. almennra hegningarlaga með því að hrækja á lögreglumann þann 22. febrúar sl.

Lögreglustjóri segir kærða hafa neitað sök að því er hina ætluðu íkveikju varðar. Atriði í framburði hans stangist í veigamiklum atriðum á við framburð annarra og rannsóknargögn. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum sé hægt að sannreyna vitnisburði um staðsetningu kærða umrædda nótt. Framburður hans sé ómarkviss og reikull um tímasetningar og staðsetningar. Þá varpi rannsóknarniðurstöður ennfremur sterkum grun á kærða en hann hafi tjáð lögreglu að muni ekki tjá sig frekar meðan hann sé í gæsluvarðhaldi. Lögreglustjóri telur sýnt miðað við þá háttsemi sem kærði hafi sýnt af sér í garð A sl. vikur og reyndar um lengri tíma að raunveruleg hætta sé á að hann vinni henni mein. Brotavilji hans og ásetningur til að valda henni tjóni og miska virðist mjög skýr og einbeittur. Aðilar sem standi honum nærri taki undir mat lögreglu að þessu leyti. Verði því ekki séð að nein önnur úrræði geti verndað A fyrir árásum kærða en að svipta hann frelsi sínu. Hún sé mjög hrædd við kærða, sérstaklega eftir líflátshótanir sem hún hafi ítrekað fengið frá honum auk nýlegra líkamsmeiðinga sem hafi orðið til þess að nálgunarbann hafi verið lagt á að nýju. Hún hafi verið undir miklu andlegu álagi síðastliðið ár og sérstaklega síðustu vikur, ekki síst eftir að kveikt hafi verið í á heimili hennar.

Lögreglustjóri bendir á að fjöldi mála sé nú til rannsóknar á hendur kærða vegna brota hans. Rannsókn málanna sé í góðum farvegi, ýmist langt komin eða lokið og hafi tvær ákærur verið gefnar út á hendur kærða í fjölmörgum liðum. Hann sé undir rökstuddum grun um að hafa framið fjölda afbrota, m.a. gegn ákvæðum 164. gr., 217.gr. gr., 233. gr., 232. gr og 106. gr. almennra hegningarlaga sem geta varðað hann óskilorðsbundinni fangelsisrefsingu. Með hliðsjón af háttsemi kærða að undanförnu telur lögreglan að augljóst sé að kærði komi til með að halda áfram brotum sínum verði hann ekki látinn sæta gæsluvarðhaldi á meðan málum hans verði lokið í réttarvörslukerfinu. Þá verði að telja að ætlað brot hans gegn 164. gr. almennra hegningarlaga sé þess eðlis að gæsluvarðhald sé nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Með vísan til alls ofanritaðs, rannsóknarhagsmuna, svo og með vísan til c- og d- liða 1. mgr. 95. gr., sem og 2. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 sé þess krafist að ofangreind krafa um gæsluvarðhald nái fram að ganga.

Í frumskýrslu lögreglu kemur fram að íbúarnir á efri hæð hússins nr. [...] við [...] hafi verið í fasta svefni þegar eldurinn kom upp. Annar íbúinn hafi vaknað við sprengingu og í framhaldi af því fundið brunalykt, en gluggi á svefnherbergi þar sem viðkomandi svaf hafi verið opinn. Þá hafi eldtungu lagt út um svefnherbergisglugga á neðri hæðinni og náð upp að glugga á annarri hæð. Umrædd íbúð á neðri hæð hússins var mannlaus þegar að var komið og liggur fyrir í gögnum málsins að fyrrverandi sambýliskona kærða yfirgaf heimili sitt fyrr umrædda nótt í kjölfar þess að kærði setti sig í samband við hana, en barnið hafi dvalið hjá skyldfólki umrædda helgi. Í skýrslu tæknideildar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu kemur fram að eldsupptök séu af mannavöldum, eldurinn hafi komið upp í rúmi í svefnherbergi og bendi líkur til þess að settur hafi verið logandi hlutur inn um glugga. Ekki séu upplýsingar um að á vettvangi hafi verið í notkun eða fundist efni sem hafi þá eiginleika að geta kveikt í sér sjálf. Ekki muni hafa verið reykt í herberginu og ekki logandi kerti eða annar opinn eldur og engin ummerki um það. Þá segir í skýrslunni að útiloka megi eldsupptök af völdum rafmagns. Við rannsókn á skóm í eigu kærða kom í ljós að á þeim greindist blanda efna af sömu samsetningu og eru í terpentínu, en þessi efni megi einnig finna í m.a. ýmsum þynnum, grillvökvum og olíuhreinsiefnum. Engin eldhvetjandi efni hafi fundist í fötum kærða. Kærði neitar sök og fyrir dómi kom fram að hann vinni á gröfu og hafi nýlega hreinsað bifreið með olíuhreinsi. Kærði hefur kannast við að hafa verið á ferli í bænum um það leyti sem eldurinn kom upp.

Samkvæmt c- lið 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála má því aðeins úrskurða sakborning í gæsluvarðhald að fram sé kominn rökstuddur grunur um að hann hafi gerst sekur um háttsemi sem fangelsisrefsing er lögð við og ætla megi að hann muni halda áfram brotum meðan máli hans er ekki lokið eða rökstuddur grunur leiki á að hann hafi rofið í verulegum atriðum skilyrði sem honum hafa verið sett í skilorðsbundnum dómi. Samkvæmt d-lið sama lagaákvæðis má beita gæsluvarðhaldi ef telja megi það nauðsynlegt til að verja aðra fyrir árásum sakbornings ellegar hann sjálfan fyrir árásum eða áhrifum annarra manna. Samkvæmt 3. mgr. 95. gr. sömu laga er ekki heimilt að úrskurða sakborning í gæsluvarðhald ef sýnt þykir að brot, sem hann er sakaður um, muni aðeins hafa í för með sér sektir eða skilorðsbundna fangelsisrefsingu miðað við aðstæður. Það er mat dómsins að ætluð brot kærða sem nú sæta meðferð fyrir dóminum séu ekki þess eðlis að refsing sem hann kunni að hafa unnið til muni fara fram úr skilorðsbundnu fangelsi. Þá hefur ekki verið sýnt fram á að gæsluvarðhald kærða sé nauðsynlegt til að verja aðra fyrir árásum hans. Verður kærða því ekki gert að sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli c- og d- liða 1. mgr. 95. gr. sömu laga.

Samkvæmt 2. mgr. 95. gr. sömu laga má úrskurða sakborning í gæsluvarðhald þótt skilyrði a-d- liðar 1. mgr. séu ekki fyrir hendi ef sterkur grunur leikur á að hann hafi framið afbrot sem að lögum getur varðað 10 ára fangelsi, enda sé brotið þess eðlis að ætla megi varðhald nauðsynlegt með tilliti til almannahagsmuna. Kærði sætir nú gæsluvarðhaldi á grundvelli a-liðar 1. mgr. 95. gr. sömu laga og var fallist á að kærði væri undir rökstuddum grun um brot gegn 164. gr. almennra hegningarlaga. Til þess að fallist verði á gæsluvarðhald á grundvelli 2. mgr. 95. gr. laganna þarf í fyrsta lagi að uppfylla það skilyrði að kærði sé undir sterkum grun um að hafa valdið umræddri íkveikju. Kærði neitar sök eindregið og hið eina sem gæti bendlað kærða við verknaðinn er að á skóm í eigu hans kom í ljós að á þeim greindist blanda efna af sömu samsetningu og eru í terpentínu og öðrum eldfimum efnum. Fram hefur komið að hann hafi nýlega hreinsað bifreið með olíuhreinsi. Kærði hefur kannast við að hafa verið á ferli í bænum umrædda nótt en ekki hafa verið lögð fram gögn sem benda til þess að hann hafi verið nálægt brunavettvangi á þeim tíma sem hér skiptir máli. Að mati dómsins hefur lögreglustjóra því ekki tekist að sýna fram á að uppfyllt sé það skilyrði lagaákvæðisins að kærði sé undir sterkum grun um framangreint brot og ber því þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu um gæsluvarðhald á þessum grundvelli.

Hjörtur O. Aðalsteinsson dómstjóri kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð:

      Kröfu lögreglustjórans á Selfossi þess efnis að kærði, X, skuli sæta gæsluvarðhaldi, er hafnað.