Miðvikudaginn 11. júní 2014.
Nr. 382/2014.	A (Oddgeir Einarsson hrl.) gegn Félagsmálanefnd B (Ívar Pálsson hrl.)

Kærumál. Barnavernd. Vistun barns. Gjafsókn.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu F um að barn sem laut forsjá A yrði vistað utan heimilis hennar í sex mánuði.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Benedikt Bogason og Þorgeir Örlygsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. maí 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 3. júní sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 14. maí 2014, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um að sonur sóknaraðila, C, verði vistaður utan heimilis hennar í sex mánuði frá 14. maí 2014 að telja. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að vistun utan heimilis verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún kærumálskostnaðar án tillits til gjafsóknar sem henni hefur verið veitt.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer samkvæmt því sem greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 250.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 14. maí 2014.

                Mál þetta var móttekið hjá Héraðsdómi Reykjaness 28. mars 2014 og tekið til úrskurðar 28. apríl 2014. Sóknaraðili er félagsmálanefnd B en varnaraðili er A, [...], [...].

                Sóknaraðili krefst þess að Héraðsdómur Reykjaness úrskurði að barnið C, kt. [...], skuli vera kyrrt á þeim stað þar sem það nú dvelst, utan heimilis á heimili á vegum félagsmálanefndar B, í sex mánuði frá og með uppkvaðningu úrskurðar dómsins.

                Varnaraðili krefst þess að kröfum sóknaraðila verði hafnað og að sóknaraðila verði dæmdur málskostnaður úr hendi varnaraðila eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

I

Varnaraðili er tveggja barna móðir, fædd [...] 1993, og verður því 22 ára á þessu ári. Eldri sonur hennar, D, er fæddur [...] árið 2010 og er þriggja ára. Hann býr hjá varnaraðila. Yngri sonur sóknaraðila, sem mál þetta varðar, C, er fæddur [...] 2013. Með úrskurði 28. janúar 2014 var hann vistaður utan heimilis á vegum sóknaraðila í tvo mánuði en til þess tíma hafði hann verið vistaður utan heimilis frá 1. nóvember 2013, að mestu leyti með samþykki varnaraðila.

Barnaverndaryfirvöld hafa haft afskipti af varnaraðila frá fæðingu eldri sonar hennar. Í sálfræðilegri matsgerð, dags. 4. nóvember 2010, komst álitsgjafi að þeirri niðurstöðu að ekki væri óhætt að varnaraðili færi með forsjá eldri sonar varnaraðila. Í greinargerð ári síðar komst sálfræðingur að þeirri niðurstöðu að varnaraðili væri hæf til að fara með forsjá eldri drengsins. Í mati geðlæknis 2011 var komist að þeirri niðurstöðu að allt stefni í þá átt að varnaraðili geti annast son sinn með stuðningi en nauðsynlegt sé að barnaverndaryfirvöld fylgist vel með málinu. Sóknaraðili tekur fram að hann sé með opið barnaverndarmál á hendur varnaraðila vegna eldri sonar hennar.             

 Hvað varðar yngri son varnaraðila, sem mál þetta snýr að, er málavöxtum fram að 28. janúar 2014 ítarlega lýst í úrskurði sóknaraðila frá þeim degi. Kemur þar m.a. frama að barnaverndarnefnd B hafi hinn 2. september 2013 borist tilkynning í síma frá ljósmóður á Heilbrigðisstofnun [...] vegna barnsins C. Í tilkynningunni komu fram verulegar áhyggjur af geðheilsu móður og getu hennar til að tengjast og annast um barnið. Ákvörðun barnaverndarnefndar um að hefja könnun máls var tilkynnt móður barnsins með símtali hinn 6. september 2013. Niðurstaða könnunar var sú að áhyggjur tilkynnanda af aðbúnaði barns og umönnun voru staðfestar og að nauðsynlegt væri að grípa til stuðningsúrræða. Móðir ritaði undir áætlun er gilti frá 18. september til 2. október 1013. Markmið áætlunarinnar voru að tryggja öryggi barns og tryggja móður nauðsynlega geðheilbrigðisþjónustu. Hlutverk móður samkvæmt áætluninni var að þiggja geðheilbrigðisþjónustu samkvæmt ráðleggingum geðteymis heilbrigðisstofnunarinnar og að samþykkja daglegt eftirlit sérfræðings á vegum barnaverndarnefndar. Hlutverk nefndarinnar var að afla gagna um aðbúnað og döfnun barnsins sem og leggja mat á það hvaða úrræða væri þörf við lok áætlunarinnar. Á gildistíma áætlunarinnar vitjaði hjúkrunarfræðingur í ungbarnaeftirliti móður í fjögur skipti, veitti henni leiðsögn og vigtaði barnið. Jafnframt sinnti hjúkrunarfræðingur á vegum nefndarinnar daglegu innliti til móður á tímabilinu. Þá vitjuðu starfsfólk geðteymis móður í þrjú skipti á tímabili áætlunarinnar. Þrátt fyrir mikinn utanaðkomandi stuðning þyngdist barnið ekki sem skildi hjá móður og var það lagt inn á Landspítalann 3. október 2013. Í læknabréfi kemur fram að barnið hafi legið inni á spítalanum í tvo sólarhringa og þyngdist þar vel á meðan innlögn stóð. Við innlögn vó barnið 3.205 grömm en við útskrift 3.556 grömm, enda var því gefið á þriggja klukkustunda fresti. Móðir fór ekki með barnið á spítalann og heimsótti barnið aldrei á innlagnartímanum. Bar hún ýmist við veikindum eða hæðarfælni.

Móðir ritaði undir nýja áætlun er gilti frá 7. til 21. október 2013. Markmið áætlunarinnar voru að barnið myndi þyngjast eðlilega og að efla móður í umönnunarhlutverki sínu. Hlutverk móður samkvæmt áætluninni var að samþykkja daglegt innlit starfsmanns barnaverndarnefndar, þiggja geðheilbrigðisþjónustu samkvæmt ráðleggingum geðteymis, að fara með drenginn í ungbarnaeftirlit á heilsugæslu tvisvar sinnum í viku, að gefa barninu pela á þriggja klukkustunda fresti allan sólarhringinn og skrá nákvæmlega hvað barnið drekkur í hvert skipti. Hlutverk nefndarinnar var að afla áfram gagna um aðbúnað og döfnun barnsins sem og að leggja mat á það hvaða úrræða væri þörf við lok áætlunar. Hjúkrunarfræðingur geðteymis kom einu sinni í viku í heimavitjun, auk vikulegra símtala frá hjúkrunarfræðingi og lækni. Í greinargerð geðteymis, dags. 21. október 2013, kemur fram að móðir búi við takmarkanir sem rýri innsæi og foreldrahæfni hennar. Starfsfólk varð ekki vart við tengsl móður og barns, nánd, hlýju og gælur. Samkvæmt læknabréfi, dags. 19. október 2013, kemur fram að amma barnsins hafi komið með það á barnaspítalann vegna uppkasta að hennar sögn. Barnið drakk 50 ml á klukkustunda fresti og hélt öllu niðri.

Starfsmenn barnaverndarnefndar lögðu mat á árangur beggja áætlana og þau gögn sem féllu til á gildistíma þeirra. Niðurstaða þess mats var að þau stuðningsúrræði, sem lögð höfðu verið til, hefðu ekki skilað tilætluðum árangri. Verulegar áhyggjur væru fyrir hendi af tengslamyndun barns og móður, getu móður til að sinna næringarþörf barnsins, auk þess sem aðstæður á heimilinu væru óviðunandi. Því var ákveðið að koma því til leiðar í samvinnu við Landspítalann að móðir fengi þjónustu sérhæfs úrræðis (FMB) á vegum spítalans. Um er að ræða innlagnarmeðferð fyrir mæður með langvinnan og margþættan geðrænan vanda þar sem áhyggjur eru fyrir hendi af tengslamyndun móður við barn. Hinn 25. október 2013 bárust nefndinni þær upplýsingar að barnið hefði á ný lagst inn á Landspítalann vegna þess að það var ekki að þyngjast.

Á fundi barnaverndarnefndar B hinn 1. nóvember 2013 var lögð fram einhliða áætlun í máli barnsins með þeirri tillögu að nefndin úrskurðaði að barnið yrði tekið af heimili sínu og vistað á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði. Ekki kom til þess að nefndin kvæði upp úrskurð þar sem samkomulag náðist við móður á fundinum um áætlun í málinu.

Gildistími áætlunarinnar var frá 1. nóvember 2013 til 31. desember 2013. Markmið áætlunarinnar var þríþætt, þ.e. að tryggja öryggi barnsins, að tryggja að barnið myndi nærast og þyngjast eðlilega og að skapa móður og barni aðstæður til að mynda tilfinningatengsl. Hlutverk móður samkvæmt áætluninni var að samþykkja vistun barnsins á heimili á vegum nefndarinnar, þiggja innlagnarþjónustu á vegum FMB-teymis Landspítalans þegar það byðist og að rækja umgengni við barn sitt undir eftirliti.

Um miðjan nóvember bárust þær upplýsingar frá Landspítalanum að móður stæði ekki til boða þjónusta FMB-teymis spítalans. Starfsmenn nefndarinnar brugðust við með því að hlutast til um að þjónusta forvarnar- og meðferðarteymis barna hjá Heilbrigðisstofnun [...] yrði veitt til handa móður til að styðja hana við að skapa tilfinningatengsl við barnið. E, fjölskyldumeðferðarfræðingur á vegum teymisins, vitjaði mæðginanna í tvígang á meðan umgengni fór fram. Í greinargerð hennar kemur fram að tengsl mæðginanna séu slök og til að ná bættum tengslum þurfi langtímameðferðarvinnu. Í tengslum við hátíðarhald jólanna hafði móðir óskað eftir því að barnið myndi dvelja næturlangt í umsjá hennar. Mat fjölskyldumeðferðarfræðings á því var að slík heimsókn væri ekki tímabær. Segir í skýrslu hans að nú sé um að ræða tveggja tíma samveru, þrisvar sinnum í viku. Sé sú samvera undir eftirliti þriðja aðila og virðist varnaraðili ekki nýta sér þann tíma vel til að sýna barninu áhuga og umhyggju. Hagsmunir drengsins séu ekki hafðir í fyrirrúmi verði af sólarhringssamveru. Móðir hafi takmarkaða getu til að viðhalda sambandi við drenginn þá tvo tíma sem samverustundir þeirra fara fram á heimili þriðja aðila. Umgengni móður og barns á tímabili áætlunarinnar var ákveðin í samráði við móður þrjá virka daga vikunnar, þ.e. mánudaga, miðvikudaga og föstudaga frá kl. 10:00 - 12:00. Umgengni hefur farið fram undir eftirliti á heimili eftirlitsaðila. Umgengni hefur fallið niður 9 sinnum á tímabilinu frá 1. nóvember 2013 til 22. janúar 2014, tvisvar vegna veikinda eftirlitsaðila, þrisvar vegna veikinda móður, tvisvar vegna veikinda barnsins og tvisvar vegna veðurs.

Um framkvæmd umgengninnar að öðru leyti er fjallað í dagálum eftirlitsaðila en þar kemur m.a. fram að móðir hefur aldrei mætt á réttum tíma til að rækja umgengni sína. Að jafnaði sé móðir að mæta 15 - 20 mínútum of seint og í tvígang hafi hún mætt 40 mínútum of seint. Þá gefa dagálar til kynna að móðir sýni barninu lítinn áhuga og hafi lítið innsæi í þarfir barnsins.

Í framangreindum úrskurði sóknaraðila 28. janúar 2014, sem hér hefur verið rakinn, segir að það sé mat sóknaraðila að með vistun barnsins utan heimilis á heimili á vegum nefndarinnar frá 1. nóvember sl. hafi þeim markmiðum verið náð að tryggja öryggi barnsins og að tryggja að barnið nærist og þyngist samkvæmt stöðlum. Með hliðsjón af vaxtalínuriti frá ungabarnaeftirliti komi fram að frá því að barnið var vistað utan heimilis hafi það þyngst með eðlilegum hætti en á þeim tíma er barnið var í umsjá móður sinnar hafi það þyngst óreglulega og jafnvel lést. Snarpar þyngdaraukningar hjá barninu, áður en það var vistað utan heimilis, megi rekja til innlagnar þess á spítala.

Í ljósi þess að áætlun í málinu rann út 31. desember sl. var gerð tilraun af hálfu starfsmanna nefndarinnar til að gera nýja áætlun í málinu. Sú tilraun bar ekki árangur en það varð hins vegar að samkomulagi á milli aðila að gera tveggja vikna áætlun með gildistíma til 14. janúar 2014. Samhliða skrifaði móður undir yfirlýsingu um vistun barnsins utan heimilis til sama tíma. Á tímabili hinnar knöppu áætlunar var stefnt að því að ná samkomulagi við móður um næstu skref í málinu. Hinn 14. janúar sl. var lögmanni móður send ný áætlun í málinu ásamt gögnum. Áætluninni var ætlaður gildistími til 14. mars nk. eða til tveggja mánaða. Samhliða var móður boðin aukin umgengni frá því sem var. Lögmaður móður náði ekki sambandi við hana þann dag til að kynna henni efni áætlunarinnar og sá starfsmaður barnaverndarnefndar þann kost einan í stöðunni að vinda bráðan bug að kyrrsetningu barnsins og grípa til neyðarráðstöfunar á grundvelli 31. gr. barnaverndarlaga. Í kjölfar yfirlýsingarinnar var barnið kyrrsett á heimili vistunaraðila. Umgengni móður og barns á tímabili neyðarráðstöfunarinnar var hins vegar ætlað að verða óbreytt.

Með tölvupósti, dags. 21. janúar sl., var kallað eftir afstöðu móður til þeirrar áætlunar sem lá frammi í málinu. Viðbrögð móður voru á þá leið að hún væri reiðubúin til samstarfs á grundvelli áætlunarinnar að öðru leyti en því að hún samþykkti ekki vistun utan heimilis. Í kjölfarið var lögð fyrir nefndina einhliða áætlun um beitingu þvingunarúrræða með þeirri tillögu að nefndin kyrrsetti barnið á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði.

Einhliða áætlun um beitingu þvingunarúrræða með þeirri tillögu að nefndin kyrrsetti barnið á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði var tekin til umfjöllunar á fundi sóknaraðila 28. janúar 2014. Á fundinum mótmælti lögmaður varnaraðila fyrirhugaðri kyrrsetningu barnsins utan heimilis. Þrátt fyrir mótmæli varnaraðila var með úrskurði nefndarinnar þann 28. janúar 2014 tekin ákvörðun um að kyrrsetja barnið áfram á heimili á vegum nefndarinnar í tvo mánuði frá uppkvaðningu úrskurðarins. Ekki var fallist á aukinn umgengnisrétt varnaraðila með þeim fyrirvara að rækti varnaraðili umgengnisrétt sinn betur en hingað til væri nefndin tilbúin til að endurskoða umfang umgengnisréttarins. Vistun barnsins samkvæmt framangreindum úrskurði nær til 28. mars 2014. Fram kemur í gögnum málsins að sóknaraðila telur nauðsynlegt að vista barnið í sex mánuði utan heimilis á meðan forsjárhæfismat fer fram. Í síðasta þinghaldi var upplýst að í samvinnu við varnaraðila hafi geðlæknir hafið vinnu við slíkt mat.

II.

                Sóknaraðili byggir á því að samkvæmt 1. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 eigi börn rétt á vernd og ummönnun. Þá skuli við uppeldi barna sýna þeim virðingu og umhyggju en óheimilt sé að beita börn hvers konar ofbeldi. Samkvæmt 2. gr. laganna sé markmið þeirra að tryggja að börn sem búa við óviðunandi aðstæður eða börn sem stofna heilsu sinni og þroska í hættu fái nauðsynlega aðstoð. Þá skuli í barnaverndarstarfi leitast við að ná markmiðum laganna með því að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki þeirra en beita úrræðum til verndar einstökum börnum þegar það eigi við.

Í 4. gr. laganna séu tilgreindar ákveðnar meginreglur sem hafa skuli í heiðri í barnaverndarstarfi. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. skuli í barnaverndarstarfi beita þeim ráðstöfunum sem ætla megi að barni séu fyrir bestu. Hagsmunir barna skuli ávallt hafðir í fyrirrúmi í starfsemi barnaverndaryfirvalda. Í 3. mgr. sömu greinar komi fram að barnaverndarstarf skuli stuðla að stöðugleika í uppvexti barna. Samkvæmt 4. mgr. 4. gr. skuli barnaverndaryfirvöld í starfi sínu leitast við að eiga góða samvinnu við börn og foreldra sem þau hafa afskipti af og ávallt sýna þeim fyllstu nærgætni og virðingu. Samkvæmt 7. mgr. 4. gr. skuli barnaverndaryfirvöld eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið sé til annarra úrræða. Þau skuli jafnframt ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt. Því aðeins skuli gert ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Í 12. gr. laga um barnavernd sé fjallað um hlutverk barnaverndarnefnda. Í 2. tl. 1. mgr. 12 gr. segi að barnaverndarnefndir skulu beita þeim úrræðum samkvæmt lögum þessum til verndar börnum sem best eiga við hverju sinni og heppilegust þykja til að tryggja hagsmuni og velferð þeirra. Í 2. mgr. sömu greinar sé tekið fram að barnaverndarnefnd sé skylt að aðstoða foreldra við að gegna forsjárskyldum sínum og grípa til viðeigandi úrræða samkvæmt ákvæðum þessara laga ef nauðsyn beri til.

Eins og fram komi í fyrirliggjandi gögnum hafi vaknað efasemdir um hæfni varnaraðila til að annast barn við fæðingu eldri sonar hennar. Eldri sonur varnaraðila dvelji þó hjá henni. Sóknaraðili sé með opið barnaverndarmál vegna hans en hafi ekki talið næga ástæðu til að vista hann utan heimilis. Hann hafi ekki verið talinn í beinni hættu en vegna aldurs sé hann ekki jafn háður ummönnun varnaraðila og því síður hætta búinn. Mál eldri sonar varnaraðila sé hins vegar til skoðunar og hafi m.a. verið óskað eftir samstarfi um forsjármat vegna hans.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi mál varnaraðila vegna yngri sonar hennar, C, verið til meðferðar hjá sóknaraðila frá fæðingu hans. Verulegar áhyggjur hafi vaknað hjá heilbrigðisstarfsfólki um öryggi og velferð barnsins. Sýni gögn málsins að þrátt fyrir umfangsmikinn stuðning fagfólks frá heilbrigðisþjónustu og sóknaraðila á grundvelli áætlana nefndarinnar hafi varnaraðili ekki getað veitt yngri syni sínum þá umönnun og öryggi sem nauðsynlegt sé. Í því sambandi hafi þurft að leggja barnið í tvígang inn á spítala þar sem það þreifst ekki í umsjá móður þrátt fyrir stuðning sóknaraðila. Á fyrri stigum málsins hafi verið leitast við að ná samstarfi við varnaraðila um sérhæfða þjónustu af hálfu heilbrigðisyfirvalda til að styrkja móður í að takast á við móðurhlutverk sitt og efla tengsl hennar við barnið. Um hafi verið að ræða meðferð á vegum göngudeildar geðdeildar LSH sem kallist „Foreldrar–meðganga–barn“ (FMB). Varnaraðili hafi ekki nýtti sér það úrræði en það hafi staðið til boða í tvígang fyrir 1. nóvember sl.

Með vistun barns varnaraðila utan heimilis frá 1. nóvember sl. hafi því markmiði verið náð að tryggja öryggi barnsins og að tryggja að barnið nærðist og þyngdist samkvæmt stöðlum. Í vaxtalínuriti frá ungabarnaeftirliti Heilbrigðisstofnun [...] komi fram að frá því að barnið var vistað utan heimilis hafi það þyngst með eðlilegum hætti. Á þeim tíma er barnið var í umsjá varnaraðila hafi það þyngist óreglulega og jafnvel lést. Athugasemdir varnaraðila um að litla þyngdaraukningu barnsins, á þeim tíma sem það var í umsjá hennar, megi rekja til bakflæðis, styðjist ekki við nein læknisfræðileg gögn og hafi enga þýðingu, enda hafi barnið þyngst eðlilega í umsjá vistunaraðila. Þá gefi dagálar eftirlitsaðila, þar sem fram komi að varnaraðili telji að barninu sé gefið of mikið að drekka, tilefni til þess að ætla að varnaraðila skorti hæfni til að meta þarfir barnsins að þessu leyti. Í bréfi Heilbrigðisstofnunar [...] frá 21. október 2013, þar sem nefndin óskaði eftir skýrslu um aðkomu stofnunarinnar að málinu og mati á foreldrahæfni varnaraðila, komi fram að varnaraðili búi við takmarkanir sem rýri innsæi og foreldrahæfni hennar, hæfni til að nema og skilja og bregðast við þörfum sona sinna og láta velferð þeirra njóta forgangs. Það birtist í vanrækslu á líkamlegum og tilfinningalegum þörfum yngri sonar þrátt fyrir úrræði með þéttri eftirfylgd félagsþjónustu og heilbrigðisstofnunar á sjö vikna langri ævi barnsins. Starfsmenn stofnunarinnar verði ekki varir við tengsl móður og barns, nánd, hlýju eða gælur. Þá telja starfsmenn að varnaraðila vanti skilning á svörun við þörfum barnsins og hafi miklar áhyggjur af því hve varnaraðili tekur illa tilsögn, sem þeir telja að undirstriki visst getuleysi. Í bréfi Heilbrigðisstofnunar [...], mótteknu 23. desember 2013, komi fram að tengsl varnaraðila við börn hennar séu slök. Til að ná betri tengslum þurfi langtímameðferðarvinnu. Varnaraðili telji sig tilbúna að vinna með tengslin en getan til þess sé takmörkuð að mati Heilbrigðisstofnunar [...]. Varnaraðili sé ósammála því að tengslin séu slök en það kunni að vera ástæða þess að hún sýni barninu ekki meiri athygli en raun ber vitni.

Í bréfi Heilbrigðisstofnunar [...] frá 28. janúar 2014 komi fram samróma álit meðferðaraðila Heilbrigðisstofnunar [...] að varnaraðili sé ekki hæf til að veita barninu tilfinningalegt og líkamlegt öryggi. Hagsmunum barns sé best borgið í öruggu umhverfi aðila sem næmir séu fyrir þörfum þess og líðan. Í bréfinu komi jafnframt fram það álit að til að langtímameðferð geti skilað árangri þurfi varnaraðili að geta uppfyllt ákveðin skilyrði. Til að meta hvort langtímameðferð geti skilað árangri sé nauðsynlegt að fram fari forsjárhæfnismat á varnaraðila.

Dagálar eftirlitsaðila með umgengni varnaraðila og barns, fram að úrskurði sóknaraðila 28. janúar sl., hafi ekki gefið tilefni til að ætla að hæfni varnaraðila til umönnunar barnsins og tengslamyndunar hafi batnað. Þá hafi varnaraðili aldrei mætt á réttum tíma til að rækja umgengni við yngri son sinn og virðist áhugalaus um hann. Frá því úrskurður nefndarinnar var kveðin upp þann 28. janúar sl. hafi varnaraðili átt kost á umgengni við barnið í 26 skipti. Eins og fram komi í meðfylgjandi gögnum hafi hún afboðað komu sína í 12 skipti, mætt seint í 10 skipti en í fjórum tilvikum hafi áætluð umgegni fallið niður vegna veikinda varnaraðila, barnsins eða umsjónaraðila.

Eins og fram komi í úrskurði sóknaraðila frá 28. janúar sl. hafi gögn ekki gefið tilefni til að ætla að hæfni varnaraðila, til að sinna grunnþörfum barnsins og tryggja öryggi þess, hafi breyst til hins betra frá því málsmeðferð þess hófst hjá sóknaraðila. Mat sóknaraðila hafi verið að öryggi barnsins og velferð væri ekki tryggt með því að fela varnaraðila umsjá drengsins þvert á móti væri hagsmunum barnsins best varið með því að vista það áfram á heimili á vegum nefndarinnar á meðan leitað væri eftir samstarfi við varnaraðila um að fram fari ítarlegt mat á forsjárhæfni hennar til að ákveða mætti framhald málsins, m.a. hvort langtímameðferð með varnaraðila gæti hjálpa. Til þess að tryggja öryggi barns varnaraðila á meðan enn sé verið að leita eftir samstarfi við varnaraðila um mat á hæfni hennar til að annast son sinn, til að hægt sé að taka ákvörðun um framhald málsins, telur sóknaraðili nauðsynlegt að sonur varnaraðila, C, verði áfram vistaður utan heimilis á heimili á vegum sóknaraðila.

Með vísan til þess sem rakið er að framan um hæfni sóknaraðila til að annast yngri son sinn og með vísan til 1., 2., 4., og 12. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 sé framangreind krafa sett fram með vísan til 1. mgr. 28. gr. sömu laga. Sóknaraðili telur engin önnur vægari úrræði koma til greina til að tryggja öryggi barnsins, enda hafi sýnt sig að jafnvel með umfangsmiklu eftirliti hafi barnið lést og ekki fengið þá ummönnun sem nauðsynleg sé.

III.

                Varnaraðili telur að lagaskilyrði 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/ 2002 bresti til þess að unnt sé að vista son hennar áfram utan heimilis í sex mánuði til viðbótar. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins séu skilyrði í fyrsta lagi þau að nauðsyn sé á vistun barns lengur en í tvo mánuði utan heimilis, í öðru lagi að brýnir hagsmunir barns mæli með því, sbr. 1. mgr. 27. gr., og loks í þriðja lagi að stuðningsúrræði samkvæmt 24. og 25. gr. barnaverndarlaga hafi ekki skilað árangri eða séu ófullnægjandi, sbr. 1. mgr. 26. gr. Varnaraðili telur ekkert þessara þriggja skilyrða vera uppfyllt í málinu.

                Varnaraðili telur að ástand á heimili varnaraðila sé ekki eins slæmt og sóknaraðili heldur fram. Fyrir hendi séu úrræði til að aðstoða fólk við þrif á heimilum ef óhreinindi eru í meira mæli á heimili varnaraðila en sóknaraðili telur æskilegt. Sé slíkum úrræðum iðulega beitt án þess að til vistunar barns utan heimilis komi.

                Varnaraðili mótmælir því að hún tengist ekki barni sínu nægilega vel og bendir á að mun betri leið til þess að styrkja tengslin séu að móðir og barn séu saman og eftir atvikum komi aðstoð inn á heimilið og fræðsla til að styrkja tengslin. Varnaraðili bendir á að hún sinni uppeldi eldri sonar síns með ágætum og að sóknaraðili hafi ekki metið hana óhæfa til að annast hann. Mæting í leikskóla hafi ekkert með hæfni foreldra að gera þar sem ekki sé skólaskylda í leikskóla og foreldrum frjálst að vera með börnum sínum á daginn ef þau eiga þess kost.

                Gera verði verulegar athugasemdir við framgang þessa barnaverndarmáls. Barnið hafi ítrekað verið vistað utan heimilis en ekki sé að sjá að gripið hafi verið til virkra úrræða með það að markmiði að styrkja móður í foreldrahlutverkinu eða tengsl hennar og barnsins. Telur varnaraðili að vistun utan heimilis feli í sér brot gegn meðalhófsreglu sem m.a. sé lögfest í 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

                Varnaraðili telur að ekki hafi verið nægilega gætt að andmælarétti hennar þegar ákvörðun um að krefjast vistunar utan heimilis var tekin. Hringt hafi verið í lögmann hennar að loknum skrifstofutíma daginn fyrir meðferðarfund og honum tjáð að til stæði að fara fram á vistun utan heimilis á fundi sóknaraðila kl. 14:00 daginn eftir. Sá fyrirvari hafi reynst of stuttur og ekki verið unnt að nýta hann. Greinargerð barnaverndar fyrir tillögunni að vistun hafi borist með tölvupósti kl. 10:00 en áður hafi verið sendur póstur þar sem vantað hafi síðari blaðsíðu skjalsins. Hafi þá verið fjórar klukkustundir í fund sóknaraðila. Að mati varnaraðila hafi henni með þessu verið gert afar erfitt fyrir að nýta sér andmælarétt sinn sem lögfestur sé í 47. gr. barnaverndarlaga og 13. gr. stjórnsýslulaga.

                Verði talið að vistun utan heimilis komi til greina verði að telja að sex mánuðir séu mun lengri tími en nauðsynlegt sé. Varnaraðili hafi lýst því yfir að hún sé reiðubúin til samstarfs um forsjárhæfnismat og ættu þrír mánuðir að nægja til að ljúka forsjárhæfnismati.

IV

                Varnaraðili er 22 ára og tveggja barna móðir. Hún á þriggja ára son sem býr hjá henni svo og C, sem mál þetta varðar, sem er fæddur 13. ágúst 2013. Með úrskurði 28. janúar 2014 var C vistaður utan heimilis á vegum sóknaraðila í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 en til þess tíma hafði hann verið vistað utan heimilis með samþykki varnaraðila frá 1. nóvember 2013 til 14. janúar 2014 en þá var gripið til neyðarvistunar samkvæmt 31. gr. barnaverndarlaga. C hefur því verið vistaður utan heimilis samfleytt frá 1. nóvember sl.

Samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laganna getur barnaverndarnefnd, ef hún telur nauðsynlegt, óskað eftir að ráðstöfun samkvæmt a og b lið 1. mgr. 27. gr. standi lengur en í tvo mánuði með kröfu þar um til héraðsdóms. Getur dómstóll heimilað vistun barns allt að 12 mánuði frá uppkvaðningu úrskurðar.

                Afskipti barnaverndaryfirvalda af málefnum varnaraðila hafa staðið í nokkurn tíma varðandi eldri son varnaraðila. Liggja fyrir í málinu tvær skýrslur sálfræðinga og ein skýrsla geðlæknis varðandi áhyggjur yfirvalda af velferð eldri drengsins.

                Afskipti barnaverndarnefndar af varnaraðila varðandi C hófust þegar tilkynning barst 2. september 2013 frá ljósmóður á Heilbrigðisstofnun [...] um verulegar áhyggjur af geðheilsu varnaraðila og getu hennar til þess að annast um C. Barnaverndarnefnd ákvað að hefja könnun málsins. Eins og fram kemur í málavaxtalýsingu hér að framan var varnaraðila veittur víðtækur stuðningur og haft eftirlit með heimili hennar. Þrátt fyrir mikinn stuðning og eftirlit þyngdist barnið ekki og vegna þess var það tvisvar sinnum lagt inn á spítala. Á fundi barnaverndarnefndar B 1. nóvember 2013 var lagt til að barnið yrði vistað utan heimilis í tvo mánuði til þess að tryggja öryggi þess.

                Gögn málsins sýna að þrátt fyrir umfangsmikinn stuðning fagfólks frá heilbrigðisþjónustu og starfsmönnum sóknaraðila, á grundvelli áætlana nefndarinnar, gat varnaraðili ekki veitt yngri syni sínum þá umönnun og öryggi sem nauðsynlegt er.

                Með vistun barnsins utan heimilis frá 1. nóvember 2013 hefur því markmiði verið náð að tryggja öryggi barnsins og að tryggja að barnið nærist og þyngist samkvæmt stöðlum. Í vaxtalínuriti frá ungbarnaeftirliti Heilbrigðisstofnunar [...] kemur fram að frá því að barnið fór í vistun utan heimilis hefur það þyngst með eðlilegum hætti. Á þeim tíma er barnið var í umsjá varnaraðila þyngdist það óreglulega og léttist jafnvel. Athugasemdir varnaraðila um að litla þyngdaraukningu barnsins á þeim tíma, sem það var í umsjá hennar, megi rekja til bakflæðis styðjast ekki við nein læknisfræðileg gögn.

                Í gögnum málsins kemur jafnframt fram að varnaraðili búi við takmarkanir sem rýra innsæi og foreldrahæfni hennar, hæfni til að nema og skilja og bregðast við þörfum sonar síns og láta velferð hans njóta forgangs. Það birtist í vanrækslu á líkamlegum og tilfinningalegum þörfum barnsins þrátt fyrir úrræði með eftirfylgd félagsþjónustu og heilbrigðisstofnunar. Starfsmenn stofnunarinnar urðu ekki varir við tengsl móður og barns, nánd, hlýju eða gælur. Þá töldu starfsmenn að varnaraðila vanti skilning á þörfum barnsins og hafa miklar áhyggjur af því hve varnaraðili tekur illa tilsögn sem þeir telja að undirstriki visst getuleysi.

                Þá kemur fram í bréfi Heilbrigðisstofnunar [...] 28. janúar 2014 að það sé samróma álit meðferðaraðila heilbrigðisstofnunarinnar að varnaraðili sé ekki hæf til að veita barninu tilfinningalegt og líkamlegt öryggi. Hagsmunum barnsins sé best borgið í öruggu umhverfi aðila sem séu næmir fyrir þörfum þess og líðan. Í bréfinu kemur jafnframt fram það álit að til að langtímameðferð geti skilað árangri þurfi varnaraðili að geta uppfyllt ákveðin skilyrði. Til að meta hvort að langtímameðferð geti skilað árangri sé nauðsynlegt að fram fari forsjárhæfnismat á varnaraðila. Undir rekstri málsins hér fyrir dómi samþykkti varnaraðili að forsjárhæfnismat verði unnið.

                Í málinu hefur sóknaraðili leitast við að aðstoða varnaraðila og styðja en án árangurs. Bráðan bug varð að vinda á því ástandi sem skapast hafði og stefndi heilsu barns varnaraðila í hættu. Sóknaraðili hefur gætt meðalhófs í málinu og ekki verður fallist á með varnaraðila að andmælaréttur hafi verið brotinn gagnvart henni.

                Með vísan til alls framangreinds gefa gögn í málinu ekki tilefni til að ætla að hæfni varnaraðila til að sinna grunnþörfum barnsins og tryggja öryggi þess hafi breyst til hins betra. Af þessu virtu, og einnig því að vinna við forsjárhæfismat er hafin, verður fallist á kröfu sóknaraðila um að barnið C skuli vera kyrrt á þeim stað þar sem það nú dvelst utan heimilis á heimili á vegum félagsmálanefndar B í sex mánuði frá og með uppkvaðningu úrskurðar þessa.

                Af hálfu sóknaraðila er ekki krafist málskostnaðar. Málskostnaður fellur niður milli aðila. Varnaraðili hefur gjafsókn í málinu. Gjafsóknarkostnaður hans, sem er þóknun lögmanns hans, Oddgeirs Einarssonar hrl., 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.

                Gunnar Aðalsteinsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð

                Fallist er á kröfu sóknaraðila, félagsmálanefndar B, að barnið C, verði vistaður utan heimilis síns í sex mánuði frá deginum í dag að telja.  

Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, sem er þóknun lögmanns hennar, Oddgeirs Einarssonar hrl., 400.000 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti, greiðist úr ríkissjóði.