Fimmtudaginn 8. desember 2011.
Nr. 619/2011.	Metrostav a.s. (Þórarinn V. Þórarinsson hrl.) gegn Háfelli ehf. (Sveinn Sveinsson hrl.)

Kærumál. Dómkvaðning matsmanns.

M, sem mun vera tékkneskur lögaðili, kærði úrskurð héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa H ehf. um dómkvaðningu matsmanns vegna tjóns sem H ehf. taldi sig hafa orðið fyrir við gerð Héðinsfjarðarganga. Bar M því við að ekki hefði verið heimilt að höfða málið fyrir íslenskum dómstól. Þá hefði H ehf. ekki lögvarða hagsmuni af öflun matsgerðar auk þess sem framsetning matsbeiðni fyrirtækisins samræmdist ekki 2. mgr. 61. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar sagði að með vísan til 1. mgr. 5. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, sem veitt hefði verið lagagildi með lögum nr. 7/2011 og Tékkland ætti aðild að, en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar yrði staðfest sú niðurstaða hans að heimilt hefði verið að leggja matsbeiðnina fyrir íslenska dómstóla. Þá sagði í dómi réttarins að samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna hefði aðili rétt á að afla og leggja fram í einkamáli sönnunargögn sem hann teldi málstað sínum til framdráttar. Væri að meginreglu hvorki á valdi gagnaðila né dómara að takmarka þann rétt, umfram það sem leiddi af ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar. Ýmsar röksemdir sem sóknaraðili færði fram til stuðnings þeirri kröfu að matsbeiðni varnaraðila skyldi synjað vörðuðu efnisatriði í lögskiptum aðilanna. Gætu þær engu breytt um hvort varnaraðila yrði heimilað að afla á eigin kostnað og áhættu matsgerðar á þeim forsendum sem hann hefði kosið að leggja til grundvallar í beiðni sinni. Þó mætti fallast á það með sóknaraðila að sumar matsspurningar sem settar væru fram í beiðninni mættu vera skýrari. Að virtri þeirri meginreglu sem að framan greindi um forræði aðila á sönnunarfærslu og því að spurningunum væri ætlað að leggja grunn að kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila í væntanlegu dómsmáli yrði talið að þær fullnægðu þeim kröfum sem gerðar væru í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, enda yrði ekki litið svo á að með þeim væri verið leita eftir áliti matsmanns á lagalegum atriðum. Var því fallist á að umbeðin dómkvaðning færi fram.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson og Eiríkur Tómasson og Helgi I. Jónsson settur hæstaréttardómari.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 10. nóvember 2011 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 21. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. október 2011, þar sem tekin var til greina krafa varnaraðila um dómkvaðningu matsmanns. Kæruheimild er í c. lið 1. mgr. 143. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sóknaraðili krefst þess aðallega „að málinu verði vísað frá héraðsdómi en til vara að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og beiðni varnaraðila um dómkvaðningu matsmanna synjað.“ Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar, málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Varnaraðili hefur ekki kært úrskurð héraðsdóms fyrir sitt leyti. Þegar af þeirri ástæðu kemur krafa hans um málskostnað í héraði ekki til álita fyrir Hæstarétti.

Með matsbeiðni 9. júní 2011 fór varnaraðili fram á samkvæmt XII. kafla laga nr. 91/1991 að dómkvaddur yrði maður til að meta ýmis atriði sökum tjóns sem varnaraðili telur sig hafa orðið fyrir við gerð Héðinsfjarðarganga vegna vanefnda sóknaraðila. Í hinum kærða úrskurði er gerð ítarleg grein fyrir spurningum í matsbeiðni varnaraðila og málsástæðum aðila fyrir kröfum sínum.

Eins og þar greinir gerðu aðilar máls þessa upphaflega með sér samning árið 2005 um sameiginlega aðkomu að gerð Héðinsfjarðarganga og telur varnaraðili sóknaraðila, sem mun vera tékkneskur lögaðili, hafa sem fyrr segir vanefnt umrætt samkomulag þeirra í ýmsum nánar greindum atriðum. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. Lúganósamningsins um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum, sem veitt var lagagildi með lögum sama efnis nr. 7/2011 og Tékkland á aðild að, er heimilt að höfða mál, sem varða samninga, fyrir dómstóli þess staðar þar sem skuldbindinguna átti að efna. Af gögnum málsins verður ráðið að samkomulag aðila hafi falið í sér skuldbindingar sem efna átti á Íslandi. Að því virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður staðfest sú niðurstaða hans að heimilt hafi verið að leggja matsbeiðni þá sem deilt er um í málinu fyrir íslenska dómstóla og þar með Héraðsdóm Reykjavíkur á grundvelli samkomulags aðila þess efnis, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga nr. 91/1991.

Auk ágreinings um lögsögu greinir aðila á um hvort varnaraðili hafi lögvarða hagsmuni af öflun matsgerðar og hvort framsetning matsbeiðni hans samrýmist 2. mgr. 60. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Samkvæmt 1. mgr. 46. gr. laganna hefur aðili rétt á að afla og leggja fram í einkamáli sönnunargögn sem hann telur málstað sínum til framdráttar. Er að meginreglu hvorki á valdi gagnaðila né dómara að takmarka þann rétt, umfram það sem leiðir af ákvæði 3. mgr. sömu lagagreinar.

Ýmsar röksemdir sem sóknaraðili færir fram til stuðnings þeirri kröfu að matsbeiðni varnaraðila skuli synjað varða efnisatriði í lögskiptum aðilanna. Geta þær engu breytt um hvort varnaraðila verði heimilað að afla á eigin kostnað og áhættu matsgerðar á þeim forsendum sem hann hefur kosið að leggja til grundvallar í beiðni sinni. Þó má fallast á það með sóknaraðila að sumar matsspurningar sem settar eru fram í beiðninni mættu vera skýrari. Að virtri þeirri meginreglu sem að framan greinir um forræði aðila á sönnunarfærslu og því að spurningunum er ætlað að leggja grunn að kröfum varnaraðila á hendur sóknaraðila í væntanlegu dómsmáli verður talið að þær fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, enda verður ekki litið svo á að með þeim sé verið leita eftir áliti matsmanns á lagalegum atriðum. Samkvæmt 5. mgr. 61. gr. laganna ber matsmanni að vinna verk sitt af bestu vitund og samviskusemi. Að því leyti sem dómkvaðning matsmanns leiðir ekki til annars hefur hann frjálsar hendur um hvaða sjónarmið hann leggur til grundvallar og eftir atvikum hvaða gagna hann aflar sér til afnota við matið, en matsþoli á þess kost á matsfundi að koma að athugasemdum sínum og ábendingum um framkvæmd mats, sbr. 2. mgr. 62. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 kveður dómari einn eða tvo matsmenn til að framkvæma mat eftir beiðni aðila. Í matsbeiðni varnaraðila er þess farið á leit að dómkvaddur verði maður til að framkvæma hið umbeðna mat. Þar sem ekki verður ráðið af hinum kærða úrskurði að varnaraðili hafi farið fram á að matsmenn yrðu tveir var ekki ástæða fyrir héraðsdómara að fjalla á þessu stigi máls um fjölda  matsmanna með þeim hætti sem gert var, þar á meðal í úrskurðarorði.

Verður hinn kærði úrskurður staðfestur á þann hátt sem í dómsorði segir.

Sóknaraðili verður dæmdur til að greiða varnaraðila kærumálskostnað eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Umbeðin dómkvaðning skal fram fara.

Sóknaraðili, Metrostav a.s., greiði varnaraðila, Háfelli ehf., 250.000 krónur í  kærumálskostnað.

                                                                 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 28. október 2011.

Með matsbeiðni, sem barst héraðsdómi 8. júlí sl., hefur matsbeiðandi, Háfell ehf., kt. 690186-1609, Skeifunni 11, Reykjavík, óskað þess, með vísan til XII. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, að dómkvaddur verði hæfur og óvilhallur mats­­maður til að meta ýmsan aukakostnað, tjón og nauðsyn úrbóta sem matsbeiðandi hafi orðið fyrir, við gerð Héðinsfjarðarganga, vegna vanefnda matsþola.

Matsþoli, Metrostav a. s., Kozeluzka 2246, Prag, Tékklandi, mótmælti því, á dóm­þingi, 14. júlí sl., að dómkvaðn­ing­in næði fram að ganga.

 Málið var tekið til úrskurðar 27. september sl. að afloknum munnlegum málflutningi.

Málavextir

Málsaðilar greina nokkuð ólíkt frá málavöxtum. Að sögn matsbeiðanda tóku hann og matsþoli að sér gerð Héðinsfjarðar­ganga fyrir Vega­gerð­ina vorið 2006. Hafi þeir skipt þeir með sér verkum í samræmi við samn­inga sín í milli og við Vega­gerð­ina. Matþoli hafi ekki staðið við sinn hluta sam­komu­lagsins. Í ýmsum tilvikum hafi hann ekki sinnt starfskyldu sinni og hafi mats­beiðandi neyðst til þess að ganga í hans störf, þrátt fyrir að matsþoli hafi fengið greitt fyrir þá vinnu. Í öðrum tilvikum hafi matsþoli neitað að greiða fyrir kostnað sem honum bar að greiða, til dæmis fyrir afnot af aðstöðu. Í enn öðrum tilvikum hafi mats­þoli valdið matsbeiðanda beinu tjóni.

Að sögn matsþola gerðu hann og matsbeiðandi með sér í Prag, 2. desember 2005, samstarfssamning (e. joint venture agreement) um samstarf um gerð Héðins­fjarð­ar­ganga. Samningum sem síðar hafi verið breytt með 1. viðauka, 20. maí 2006, og 2. viðauka, fyllingarsamningi (e. specifying agreement), 20. mars 2006, og samn­ingi milli Metrostav a.s. og Háfells ehf., 12. maí 2006, um útbúnað vinnu­búða.

 Hinn 20. maí 2006 hafi málsaðilar, sem verktakar, gert verksamning við Vega­gerðina um framkvæmd verkefnisins af hálfu aðila.

 Hinn 24. september 2009 hafi málsaðilar gert með sér samkomulag, í formi 2. viðauka, þar sem þeir hafi gert með sér endanlega sátt um uppgjör fjárhagsagslegra samskipta sín í milli fram til 24. september 2009. Að því gerðu hafi hvorugur átt kröfu á hinn. Samkvæmt þessum samningi hafi matsþoli greitt matsbeiðanda tiltekna fjár­hæð til lúkningar á öllum ágreiningsefnum, hverju nafni sem nefndust, sem áttu rót að rekja til framkvæmda aðila fram að samningsdegi. Að þessu gerðu hafi því hvorugur átt kröfur á hinn um nokkuð það er varðaði framkvæmdirnar fyrir þann tíma, sbr. m.a. skýr ákvæði í gr. 4.3. í samningnum.

 Vinna við Héðinsfjarðargöng skyldi hefjast í september 2006. Þá þegar hafi orðið tafir á upphafi framkvæmdanna þar sem matsbeiðandi hafi ekki uppfyllt samn­ings­bundnar skyldur sínar um undirbúning vinnusvæðis og vinnubúða. Hafi það meðal annars leitt til þess að nauðsynlegt hafi reynst að fresta komu starfsmanna mats­þola á vinnu­svæðið. Matsbeiðanda hafi einnig borið að hreinsa bergstál þar sem gangna­munnar skyldu grafnir. Það verk hafi dregist og hafi að auki verið verulega ábóta­vant, svo mats­þoli þurfti að bæta úr til þess að hefja mætti gangnagerðina með viðun­andi öryggi. Allt þetta hafi leitt til tafa á upphafi gangnagerðar sem hafi verið mats­beiðanda einum um að kenna. Aðrar tafir - í Ólafsfjarðargöngunum - hafi stafað af ófyrir­séðum jarðfræðilegum aðstæðum og vatnsaga. Hafi verkkaupi, Vegagerðin, fallist á að tafirnar væru af þessum aðstæðum og hafi af þeim sökum sam­þykkt fram­leng­ingu á verktíma og viðbótargreiðslur og hafi bæði matsbeiðandi og matsþoli staðfest sam­komu­lag þar um. Matsbeiðandi hafi notið hluta greiðslnanna í samræmi við ákvæði sam­starfs­samn­ings aðila þar um.

 Ófyrirséðar jarðfræðilegar aðstæður hafi kallað á nokkrar breytingar á fram­kvæmda­áætlun­inni, þar sem verktakar hafi orðið að laga sig að framvindu verksins. Því miður hafi mats­beiðanda reynst ókleift að bregðast við breyttum aðstæðum eins og þörf var á og hafi verk­framvinda í verkþáttum sem hann skyldi annast verið langt undir því sem verkáætlun miðaði við. Þetta hafi meðal annars skýrst af örum breyt­ingum í hópi lykil­starfs­manna og mátt­lítilli stjórn á vinnusvæðinu. Hafi matsbeiðandi af þessum sökum sætt ítrekuðum aðfinnslum af hálfu eftirlitsaðila verkkaupa.

 Auk þeirra tæknilegu og skipulagslegu annmarka sem hafi verið á verk­fram­kvæmd mats­beiðanda hafi óábyrg framkoma hans gagnvart undirverkökum og þjón­ustu­aðilum með ítrekuðum drætti á umsömdum greiðslum valdið töfum á verkinu. Þess hafi verið dæmi að þeir neituðu að halda verkum áfram fyrr en eldri reikningar væru greiddir. Svo rammt hafi kveðið að, að matsþoli hafi iðulega þurft að gangast í ábyrgð fyrir greiðslu­skuld­bind­ingar matsbeiðanda til þess að þjónustuaðilar fengjust til að sinna verkum fyrir mats­beiðanda. Þessar aðstæður hafi valdið töfum á verk­fram­vindu matsbeiðanda og hafi matsþoli einnig liðið fyrir það.

 Eftir að greftri gangnanna hafi lokið, sem hafi tekist innan tímamarka sam­þykktrar verk­áætl­unar, hafi vinna við uppsetningu vatns- og frostvarna verið sett í hendur undirverktaka, nýstofnaðs félags, VK ehf, sem eigendur Háfells hafi átt meiri­hluta í. Allir aðilar hafi samþykkt tímaáætlanir án nokkurra fyrirvara og hafi því verki einnig lokið innan ramma samþykktrar verkáætlunar.

 Þá hafi síðast staðið eftir verkþáttur á hendi matsbeiðanda sem varðaði upp­setn­ingu rafkerfa og vél­búnaðar. Sérstaklega hafi verið samið um ný og hækkuð ein­inga­verð fyrir þennan verkþátt og aukinn búnað. Matsbeiðandi hafi sjálfur metið það svo að uppsetning þessa kallaði á 6.000 mannstundir til viðbótar við það sem leiddi af upp­haflegum samningi, sbr. samning dags. 28. apríl 2010. Samningurinn hafi verið mats­beiðanda mjög til hags­bóta og hafi hann sjálfur samið um tímamörk fyrir afhend­ingu af sinni hálfu.

II

 Matsbeiðandi óskar þess að matsmaður láti í té skriflegt og rökstutt álit á eftir­töldum atriðum:

1.                       Loftræsting jarðganga

 Samkvæmt samkomulagi aðila hafi matsþoli sett upp loftræstikerfi og annast rekstur og viðhald á því framan af framkvæmdatíma. Hafi matsþola borið að sjá um loft­ræstingu ganganna út framkvæmdatímann. Í apríl 2009 hafi matsþoli hins vegar tekið niður það loftræstikerfi sem hann hafði sett upp. Einnig hafi hann tekið niður dreifi­kerfið, það er að segja slöngur sem loftinu var blásið inn með. Matsbeiðandi hafi mót­mælt því að matsþoli tæki niður loftræstikerfið. Eftir það hafi matsþoli sett upp lausa blásara til þess að loftræsta göngin. Þeir blásarar hafi verið teknir niður í byrjun janúar 2010. Matsbeiðandi hafi einnig mótmælt því.

 Í janúar 2010 hafi matsbeiðandi átt talsvert eftir af sínum verkliðum og hafi því séð sig því knúinn til þess að sjá um loftræstinguna frá þeim tíma til að halda tjóni af völdum þessarar vanefndar matsþola í lágmarki. Ekki hafi gefist tími til að sinna kröfugerð vegna þessa á þeim tíma enda aðilar sammála um að leggja allt kapp á að klára verkið og gera síðar upp deilumál sín á milli.

 Matsbeiðandi hafi því orðið að koma sér upp loftræstibúnaði til að óhætt væri að halda áfram vinnu í göngunum. Þrjár stórar viftur, ásamt viðeigandi rafstöðvum, hafi verið leigðar af Skútabergi ehf. Hlutverk loftræstibúnaðarins hafi verið að halda loft­inu í göngunum á hreyfingu og ræsta út mengun og ryk sem safnast gat fyrir í göng­unum. Nauðsynlegt hafi svo verið að færa vifturnar til eftir því hvar vinnuálagið var í göngunum.

 Kostnaður matsbeiðanda er varði loftræstingu hafi fyrst og fremst falist í því að hann greiddi leigu á tækjum og búnaði ásamt því að greiða rafmagns- og olíu­kostnað við að halda loftræstikerfinu gangandi. Lokafrágangur matsbeiðanda hafi verið malbiksvinna, sem hófst 2. júlí 2010, og augljóst að nauðsynlegt sé að loftræsta við og eftir slíka vinnu. Hafi því þurft að loftræsta göngin allt fram til 30. september 2010 en þá hafi matsbeiðandi lokið vinnu í göngunum. Endanlegt loftræstikerfi, sam­kvæmt útboðs­gögnum, hafi verið sett í gang fyrir opnun ganganna 30. september 2010.

 Spurningar matsbeiðanda tengdar loftræstingu:

a.                       Var matsbeiðanda nauðsynlegt að loftræsta göngin frá 1. janúar 2010 til loka verksins? Ef svo í hvaða mæli?

 Við svar spurningarinnar skuli meðal annars taka mið af íslenskum kröfum og reglu­gerðum er varða kunni aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skrif­legri áætlun um öryggi á vinnusvæðinu og hverju öðru sem matsmaður telji að miða þurfi við svo að vinnuskilyrði gangnanna hafi verið með eðlilegum hætti.

b.                       Hver er áætlaður heildarkostnaður við loftræstingu í göngunum á ofangreindu tímabili?

2.                       Lýsing í göngum

 Samkvæmt verklýsingu hafi matsþola borið að sjá um lýsingu í göngunum á verk­tímanum. Það hafi hann gert framan af verktíma en eftir 1. janúar 2010 hafi hann ekki sinnt þessum samningsbundnu skyldum sínum. Vanefnd matsþola hafi falist í því að hann greiddi ekki reikninga til að halda kerfinu gangandi og sinnti ekki venjulegu við­haldi lýsingarinnar.

 Lýsing í jarðgöngum sé eðli málsins samkvæmt nauðsynleg við alla vinnu í þeim og því ljóst að matsbeiðandi hafi orðið að bæta úr vanefnd matsþola til að halda vinnu sinni áfram. Lýsing ganganna hafi verið þannig að lampar hafi verið hengdir upp á gangavegginn að ofanverðu og tengdir í seríu með gúmmíkapli. Kostnaður mats­beiðanda hafi falist í því að greiða rafmagnsreikninga ásamt að því halda við ljósi og köplum sem og annast almennt viðhald ljósabúnaðarins.

 Spurningar matsbeiðanda tengdar lýsingu:

a.                       Var matsbeiðanda nauðsynlegt að lýsa göngin frá 1. janúar 2010 til 30. september 2011? Ef svo í hvaða mæli?

 Við svar spurningarinnar skuli meðal annars taka mið af íslenskum kröfum og reglugerðum er varða kunni aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, skrif­legri áætlun um öryggi á vinnusvæðinu og hverju öðru sem matsmaður telji að miða þurfi við svo að vinnuskilyrði gangnanna hafi verið með eðlilegum hætti.

b.                       Hver er áætlaður heildarkostnaður við lýsingu í göngunum á ofangreindu tímabili?

3.                       Ráðstafanir gegn vatnsaga

 Ráðstafanir gegn vatnsaga í jarðgöngunum hafi verið verkefni matsþola og hafi honum borið að annast vatnsvarnir í göngunum frá upphafi til loka verks. Við gerð jarðganga megi búast við vatnsaga þegar borað sé í gegnum vatnsrík jarðlög. Með tilliti til þess hafi matsþoli tekið að sér sjá um ráðstafanir vegna vatnsaga. Eftir að matsþoli hafi lokið við lokastyrkingu ganganna, 18. júní 2009, hafi hann ekki sinnt þeirri skyldu sinni að gera nauðsynlegar ráðstafanir gegn vatnsaga. Fyrir verk­liðina ráð­staf­anir gegn vatnsaga hafi verið greitt með 5 jöfnum greiðslum. Greiðslurnar hafi fallið í gjalddaga við ákveðna áfanga í verkinu og hafi tvær þær síðustu fallið í gjald­daga eftir að matsþoli hætti að sinna vatnsvörnum þ.e. þegar vatns­klæðn­ingum var lokið og við verklok í göngunum.

 Sinnuleysi matsþola vegna þessa hafi orðið til þess að matsbeiðandi hafi þurft að sinna þeim verkþáttum sem matsþoli hafi átt að sinna samkvæmt samningi, til þess að lágmarka tjón allra aðila af brotthvarfi matsþola.

 Á umræddu tímabili hafi lekar verið víða í göngunum þannig að vatn hafi lekið úr gangaveggjum og þaki. Hafi vatnsmagnið mælst allt að 500 l/sek. Hafi þurft að safna þessu vatni í farvegi og veita því út úr göngunum. Matsbeiðandi hafi gert athuga­semdir við að matsþoli hafi ekki sinnt þessum verklið sínum.

 Á meðan matsþoli hafi ekki sinnt samningsskyldu sinni og ekki hirt um ráð­staf­anir gegn vatnsaga hafi matsbeiðanda verið nauðsynlegt að sjá um að veita út úr göng­unum öllu því vatni sem inn kom og tryggja að olíu og setskiljur virkuðu. Eins hafi þurft að tryggja að skemmdir yrðu ekki vegna flóða. Þetta hafi verið gert með því að við­halda rennslisleiðum vatns og fylgjast með skiljum og hreinsa þær eftir þörfum.

 Greiðslur vegna þessa verkþáttar séu áfangaskiptar en þeim sé skipt í 5 skil­greind tímabil og 1/5 tilboðsupphæðar greiddur fyrir hvert tímabil en matsbeiðandi hafi annast verkið í tvö tímabil af fimm, þ.e. tímabil nr. 4 og 5.

 Spurningar matsbeiðanda tengdar vatnsaga:

a.Var matsbeiðanda nauðsynlegt að vatnsræsa göngin frá 1. júní 2009 til verk­loka? Ef svo í hvaða mæli?

4.                       Fleygun vegna brunna og þverana utan hönnunarmarka

 Gröftur (sprengt eða fleygað) utan hönnunarmarka taki til þess sem ekki sé hag­kvæmt eða mögulegt að sprengja í hinum venjulega jarðgangagreftri.

 Verkþáttur 77, Gröftur utan hönnunarmarka, hafi verið á ábyrgð matsþola en hann hafi ekki unnið verkþáttinn að fullu. Umræddur verkþáttur matsbeiðanda hafi falist í því að fleyga fyrir brunnum og þverunum lagna. Brunnarnir hafi verið 69 og hafi skipst í 20 sandfangsbrunna og 49 veitubrunna. Þveranir hafi verið 182 og sé hver þeirra 12 metra löng. Til að koma fyrir brunnum, drenlögnum, raflögnum og köplum hafi þurft að fleyga víða. Kostnaður matsbeiðanda vegna verksins nemi 5.420.960 kr.  

 Spurningar matsbeiðanda tengdar fleygun vegna brunna og þveranna:

a.                       Hver er áætlaður kostnaður við að fleyga fyrir brunnum og þverunum í göng­unum samkvæmt teikningum?

5.                       Þvottur á burðarlagsefni til vinnslu í efsta burðarlag

 Til að uppfylla kröfur verklýsingar um samsetning brotinna (malaðra) fyll­ing­ar­efna hafi reynst nauðsynlegt að þvo fínefni úr efninu fyrir brot. Flokkun efnis sé hluti af verklið 76 og sé þar lögð mikil áhersla á flokkun efnis til að nota meðal annars í efra og neðra burðarlag en í sérverklýsingunni segi:

 Einnig skal útmokstur, flutningur og ráðstöfun grafins efnis á viðurkenndum los­un­ar­stöðum, í haugum, í vegfyllingu, eða á annan hátt eins og umsjónarmaður verk­kaupa samþykkir, vera innfalið í viðkomandi verkþáttum.

 Þá segi þar einnig:

 Grafið efni, sem nota á í verkinu, skal flokkað og haugsett á samþykkta losun­ar­staði eða lagersvæði við gangamunna eins og sýnt er á teikningum og mælt er fyrir um. Ef þörf krefur skal hreinsa undirlag losunarstaðar af ónothæfum yfir­borðs­efnum til að koma í veg fyrir blöndun þeirra saman við haugsett efni. Gröfnu efni úr jarð­göng­unum, sem ekki nýtist í verkinu, skal koma fyrir og haugsetja, til síðari tíma notkunar, á losunarsvæðum eins og sýnt er á teikningum. Losunarsvæði skal jafna og móta þannig að vatn renni af yfirborði þess og útlit og yfirbragð sé áferðarfallegt og falli vel að landslagi umhverfis svæðin.

 Útgröfnu efni hafi, samkvæmt útboðslýsingu kafla 7.2, átt að koma fyrir á losunar­svæðum sem kölluð séu Náma-1 sem var Siglufjarðarmegin og Náma-2 sem var Ólafsfjarðarmegin en þessi svæði séu sýnd á teikningum Z035 og Z036. Á teikn­ing­unum komi fram stærð, staðsetning og umfang losunarsvæðanna. Á losunar­svæðum hafi matsbeiðandi merkt sérstaklega losunarstaði þar sem hann hafi óskað eftir skipu­lagðri losun á mismunandi efnisgæðum. Til að mynda hafi matsbeiðandi sent matsþola tölvupóst, 24. mars 2009, þar sem ítrekað hafi verið að flokkunin væri ekki fullnægjandi. Þeim pósti hafi fylgt skýringarmynd.

 Reyndin hafi hins vegar verið sú að flokkun matsþola hafi í öllum tilvikum verið ófullnægjandi en þó sérstaklega á Siglufirði og í Héðinsfirði. Þar hafi til dæmis verið nauðsynlegt að þvo allt burðarlagsefni vegna lélegrar flokkunar eins og fram komi til að mynda í tölvupósti matsbeiðanda til eftirlitsaðila verksins, 17. júlí 2009.

 Spurningar matsbeiðanda tengdar þvotti á efni:

a.                       Hver er áætlaður kostnaður við að þvo hvern rúmmetra af unnu efni?

6.                       Innlímdir boltar vegna kapalstiga (strengstiga)

 Eftir endilöngum göngunum liggi kapalstigi (raflagnarenna). Kapalstiginn sé festur í gangaloftið með innlímdum boltum. Bora þurfi fyrir boltunum og síðan þurfi að líma þá fasta með þar til gerðu festiefni.

 Við tilboðsgerð hafi verið ákveðið að matsþoli boraði fyrir boltunum og límdi þá fasta en matsbeiðandi skildi leggja til boltana. Matsþoli hafi ekki unnið verkið og hafi matsbeiðandi því þurft að bora upp alla bolta fyrir kapalstiga á svo­köll­uðum „þurrum“ svæðum. Á „blautum“ svæðum, þar sem vatnsklæðningar voru fyrir, hafi mats­beiðandi fengið leyfi verkkaupa til þess að nota bolta sem hafi verið hluti af burð­ar­kerfi vatnsklæðninga, til að festa kapalstiga.

a.                       Hver er áætlaður kostnaður við að staðsetja, bora upp og líma inn, með tveggja þátta lími, hvern bolta?

7.                       Fjarlæging á pípum

 Með símbréfi til matsbeiðanda, 27. maí 2010, hafi verkeftirlitið farið fram á að bráða­birgðalagnir, sem matsþoli hafði lagt í gangagólfið, yrðu fjarlægðar. Matsþoli hafi sett þessar lagnir niður til þess að flytja vatn á milli hliða í göngunum. Mats­beið­andi hafi látið matsþola vita af þessari beiðni eftirlits en fjarlægt þær síðan sjálfur, enda matsþoli með afar takmarkaðan mannskap á svæðinu á þeim tíma.

a.                       Hver er áætlaður kostnaður við að fjarlægja lagnir á 17 stöðum samkvæmt lista eftirlitsins úr gangagólfinu?

8.                       Fjarlæging á raflögnum

 Vegna vinnu sinnar hafi matsþoli komið raflögnum fyrir í jarðgöngunum, bæði háspennu og- lágspennulögnum. Við vinnu matsþola hafi lagnirnar orðið fyrir ýmis­konar hnjaski.

 Á 18. samræmingarfundi aðila, 26. nóvember 2009, hafi verkefnisstjóri mats­beið­anda lagt ríka áherslu á að matsþoli sinnti raflögnum allt til verkloka. Sú ástæða hafi verið gefin upp að undirverktaki matsþola, Vatnsklæðningar ehf., hygðust ekki nota rafstöðvar við sína vinnu og hefði því engin not fyrir rafdreifikerfi vinnu­raf­magns í göngunum. Raflögnin hafi annarsvegar verið háspennukapall, sem hafi legið um endi­löng göngin milli spennistöðva, og hinsvegar lágspenntir kaplar, sem lágu frá spenni­stöðvum um allt vinnusvæðið. Fjarlægja hafi þurft alla kapla og annan búnað og ganga frá honum. Við verkið hafi unnið rafvirkjar ásamt vélamanni og verkamönnum.

 Matsþoli hafi ekki sinnt viðhaldi raflagnanna eftir áramótin 2009/2010 en raf­lagn­irnar hafi þá þegar verið orðnar mjög lúnar. Hafi meðal annars skapast hætta af raf­kerf­inu. Mats­beiðandi byrjaði að taka niður rafkerfi matsþola í byrjun apríl 2010. Eðli­lega sé það hluti af verkskyldu matsþola að taka niður þann búnað sem hann hafi sett upp.

 Spurningar matsbeiðanda er tengjast fjarlægingu á raflögnum:

a.                       Hver er áætlaður heildarkostnaður við að fjarlægja þær raflagnir sem matsþoli hafði sett upp en skyldi eftir?

9.                       Vinnubúðir

 Fyrir að setja upp og taka niður starfsmannabúðir hafi matsbeiðandi fengið greitt sem hluta af einingarverði verkliða 1 og 2 Uppsetning aðstöðu. En mats­beið­andi hafi síðan rekið starfsmannabúðirnar allan verktímann.

 Búðirnar hafi verið þannig að á Siglufirði hafi matsbeiðandi keypt Hótel Höfn, Lækjargötu 10, Siglufirði, með fastanúmerið 213-0760. Eignin sé, samkvæmt yfirliti Fast­eignamats ríkisins, 904 m² að stærð. Húsinu hafi verið breytt nokkuð m.a. komið fyrir geymslum, búnings- og skiptiaðstöðu ásamt bað- og þvottaaðstöðu fyrir starfs­menn á fyrstu hæð hússins. Eins hafi verið reist og innréttuð gistiherbergi á fyrstu hæð til að upp­fylla viðbótaróskir Metrostav.

 Þegar breytingum hafi verið lokið var aðstaða fyrir 36 í gistingu, fullbúið eld­hús, sem gat þjónustað að minnsta kosti 200 manns í mat, borðsalur fyrir um 100 manns, búnings- og baðaðstaða fyrir 50 manns og setustofur fyrir íbúa hússins. Á Ólafs­firði hafi upp­bygg­ing búðanna verið þannig að settar hafi verið upp tvær svefn­álmur úr Moelven-timbur­einingum hvor fyrir um 14 gesti.

 Hvor svefnálma hafi verið hugsuð fyrir sína vakt, dag- og næturvakt. Svefn­álmurnar hafi verið tengdar einingu þar sem voru eldhús, borðsalur og setustofu. Alls hafi þetta verið 24 einingar sem séu um 360m² að stærð. Auk þeirra hafi verið byggð tengi­bygging sem tengdi svefndeildir við borðsal og eldhús ásamt tengingu við skipti- og baðaðstöðu en þar hafi einnig verið gistiaðstaða fyrir 8. Fullbúnar hafi vinnu­búðirnar rúmað svefnaðstöðu fyrir 35 manns, eldhús, sem gat þjónustað að minnsta kosti 100 manns í mat, borðsal fyrir um 40 manns, búnings- og baðaðstöðu fyrir 50 manns, og rúmgóða setustofu. Í heild hafi búðirnar verið 540 m².

 Spurningar tengdar vinnubúðum:

a.                       Hver er áætlaður mánaðarlegur kostnaður við að reka þær vinnubúðir sem mats­beiðandi og matsþoli nýttu sér á verktíma?

10.                    Skemmur og skrifstofur

 Fyrir að setja upp og taka niður skemmur og skrifstofur hafi matsbeiðandi fengið greitt sem hluta af einingarverði verkliða 1 og 2 Uppsetning aðstöðu. Mats­beið­andi hafi hins vegar einnig annast alfarið rekstur á skrifstofum og skemmum allan verk­tímann sé frá talinn orkukostnaður sem matsþoli greiddi.

 Á Siglufirði hafi verið reist 183 m² fullbúin skrifstofa sem hafi verið notuð af mats­þola og verkkaupa, Vegagerðinni, en matsbeiðandi hafi leigt gömlu flugstöðina á Siglu­firði og notað hana sem skrifstofu og aðstöðu fyrir starfsmenn sína. Hið leigða rými í Flugstöðinni teljist 119 m². Á Ólafsfirði hafi verið reist 221 m² fullbúin skrif­stofa, sem hafi að mestu verið notuð af matsþola og verkkaupa, en matsbeiðandi hafi haft eina skrifstofu til afnota í húsinu fyrir sameiginlegan verkefnisstjóra aðila.

 Reistar hafi verið tvær skemmur á hvorum stað, þ.e. tvær á Ólafsfirði og tvær á Siglufirði, þær stærri 600 m² og þær minni 300m² og hafi skemmurnar verið alfarið notaðar af matsþola.

 Vegna þessara tveggja rekstrarþátta hafi matsbeiðandi gert kröfu um greiðslu úr hendi matsþola, samtals að fjárhæð 77.153.811 kr.

 Spurningar matsbeiðanda tengdar skemmum og skrifstofum:

a.                       Hver er áætlaður kostnaður við mánaðarlegan rekstur á þeim skrifstofum sem mats­beiðandi og matsþoli nýttu sér ásamt verkkaupa?

b.                       Hver er áætlaður mánaðarlegur kostnaður matsbeiðanda við að reka þær skemmur sem matsþoli nýtti sér á verktímanum?

11.                    Hliðarfyllingar umfram hönnunarmörk

 Samkvæmt teikningu nr. J203 hafi göngin átt að vera af ákveðinni stærð með ákveðnum vikmörkum vegna ófyrirsjáanlegra aðstæðna og atvika. Matsþoli hafi hins vegar sprengt göngin of vítt og hafi þau því verið á endanum stærri en útboðs­gögnin, verk­kaupar og aðrir hafi gert ráð fyrir. Þrátt fyrir að vera kunnugt um þetta frávik hafi mats­þoli ekki gert matsbeiðanda grein fyrir því.

 Frávik í stærð ganganna hafi hins vegar haft afdrifarík neikvæð áhrif á mats­beið­anda. Þar sem göngin hafi verið sprengd of vítt hafi meira efni farið í fyllingar aftur inn í göngunum heldur en eðlilegt sé og gert hafi verið ráð fyrir í upphafi. Gröftur ganganna hafi hins vegar verið greiddur samkvæmt skilgreindum hönnunar­mörkum graftrar, þ.e. rétta hæð og rétta breidd, samanber teikningu nr. J-203.

 Á fylgiskjali nr. 20 komi fram hvert sprengt þver­sniða ganganna sé, en þessar mælingar séu um 700 talsins.

 Á matsbeiðanda hafi fallið verulegur kostnaður vegna aukinnar fyllingar á umræddu svæði þ.e. utan við skilgreind hönnunarmörk. Matsbeiðandi fái kostnað sinn við fyllingarefni í skurðum og á hliðarsvæðum greiddan sem hluta af einingarverði lagna­vinnu sem séu verkliðir frá og með 180 til og með 187 og sé greitt fyrir hvern lengdar­metra.

 Verðlagning þessara verkliða byggi meðal annars á því að magn og gerð þeirra fyll­ingar­efna sem nota eigi séu skilgreind á teikningum Z-271 til og með Z-279 og sé ávallt miðað við hönnunarmörk graftrar, sjá einnig  verklýsingu ofangreindra greiðslu­liða. Vegna þessa standi einingarverð matsbeiðanda engan veginn undir þessum við­bótarkostnaði vegna yfirbrots „overbreak“.

 Matsbeiðandi hafi vegna þessa gert kröfu um að fá greitt fyrir þennan viðbótar­kostnað (sjá fskj. nr. 18.).

 Spurningar matsbeiðanda er tengjast hliðarfyllingu umfram hönnunarmörk

a.                       Hver eru eðlileg vikmörk hönnunarlína við gerð jarðganga eins og þau sem um ræðir, m.v. þá graftraraðferð sem matsþoli notaði?

b.                       Hvert er sanngjarnt einingarverð í rúmmetrum, á grunnverði samnings aðila, fyrir að fylla til hliðar utan hönnunarmarka?

 Taka skal mið af því að þar sem drenlagnir þurfa að liggja upp við bergið þurfa umframfyllingar að vera gerðar með sömu steinefnum og gert er ráð fyrir í ofan­greindum verkþáttum þ.e. brotnu steinefni 10 til 32 mm og efstu 50 mm skulu vera úr Durasplit eða sambærilegu ljósu steinefni drenefni.

12.                    Óhagræðisbætur/ Krafa um greiðslu á tekjutapi vegna vanefnda matsþola

 Í fylgiskjali nr. 2 með viðauka nr. 1 við Joint-Venture-samkomulag aðila komi fram að matsþoli eigi að hefja vinnu við gangagröft í Siglufjarðargöngum 13 vikum eftir töku tilboðs og ljúka þeim á 10 mánuðum. Þannig hafi göngin átt að vera full­grafin 20. júní 2007. Gegnumbrot hafi verið í Siglufjarðargöngum 21. mars 2008 eða 224 dögum síðar en reiknað var með.

 Samkvæmt Joint-Venture-samkomulaginu hafi vinna við Ólafsfjarðargöng átt að hefjast 17 vikum eftir töku tilboðs og ljúka átti greftri þeirra á 19 mánuðum. Þannig hafi göngin átt að vera fullgrafin 17. maí 2008. Gegnumbrot hafi verið í Ólafsjarðar­göngum 8. apríl 2009 eða réttum 325 dögum síðar en áætlað var.

 Vegagerðin hafi fallist á að 219 dagar væru af völdum óviðráðanlegra aðstæðna. Samþykktir tafadagar skiptust þannig samkvæmt bréfi verktaka Ae 127 og sam­komulagi aðila, dagsettu 5. nóvember 2008, að vegna Siglufjarðarganga hafi tafa­dagar verið 100 og vegna Ólafsfjarðarganga hafi þeir verið 119. 

 Þannig hafi tafir af völdum matsþola verið 330 dagar. Þessar tafir hafi haft þau áhrif á heildarframvindu verksins að það tafðist um 325 daga. Þar af hafi 119 dagar verið samþykktir af verkkaupa og því 206 dagar af völdum matsþola. Þegar að því kom að mögulegt hafi verið að setja upp frost og vatnsklæðningar, sem hafi verið lykil­atriði fyrir alla framvindu vinnu matsbeiðanda, hafi matsþoli dregið lappirnar svo mánuðum skipti og ekki hafið vinnu við þær fyrr en í desember 2009 en hefði getað hafið vinnu í byrjun september 2007. Hafi matsþoli með því tafið alla vinnu mats­beið­anda við verkið.

 Vegna þessa hafi matsbeiðandi orðið fyrir verulegu tjóni þar sem tekjur, sem reiknað hafði verið með í áætlun aðila, skiluðu sér ekki. Matsbeiðandi hafi í upphafi verks fjárfest í þeim tækjum og búnaði, sem hafi þurft til verksins, og ráðið til starfa þann mannafla, sem á þurfti að halda, en vegna vanefnda matsþola hafi framleiðsla mats­beiðanda verið verulega minni en reiknað hafi verið með og tekjur þar af leiðandi veru­lega lægri.

 Samkvæmt grein IV.11 í viðauka 1 við Joint-Venture-samning aðila, dag­settan 20. maí 2006, skuli sá aðili, sem valdi hinum fjárhagstjóni, með því að upp­fylla ekki samningsskyldur sínar, bæta hinum aðilanum tjónið.

 Spurningar matsbeiðanda er tengjast óhagræðisbótum vegna tafa:

a)                      Hvað áætlar matsmaður að tekjutap matsbeiðanda hafi verið mikið vegna tafa í verkinu til og með september 2009?

 Við mat á spurningunni skal taka mið af því að matsbeiðandi hafði gert ráð fyrir afköstum í samræmi við samning aðila og fjárflæði frá verkkaupa í samræmi við það. Matsþoli lofaði ætíð betrumbótum. Matsbeiðandi varð að vera með fullmannað verk­efnið og vera tilbúinn til þess að skila hámarks afköstum. Vegna vanefnda mats­þola náði matsbeiðandi hins vegar aldrei upp hámarksafkastagetu starfsmanna og vinnu­tækja fyrr en eftir september 2009.

13.                    Krafa um greiðslu á auknum launakostnaði matsbeiðanda frá september 2009 til verkloka, vegna vanefnda matsþola.

 Með þeim töfum, sem hafi orðið á greftri jarðganganna, og þeirri ákvörðun mats­þola að sinna ekki uppsetningu vatns- og frostvarna hafi matsþoli sett mats­beið­anda í ákveðna pattstöðu. Á meðan hafi matsbeiðandi ekki getað sinnt, með eðlilegum hætti, þeim verkum sem hann átti að framkvæma. Þetta hafi orðið til þess að verkin hafi dregist á langinn þannig að í september 2009, þegar matsþoli féllst á að hefja vinnu aftur, hafi verið rétt um eitt ár eftir af verktímanum og matsbeiðandi hafi átt eftir að framkvæma fyrir um 1.000 milljónir á grunnverðum samnings en hluti mats­beið­anda í verksamningnum hafi verið 1.869 milljónir.

 Vegna þessara vanefnda matsþola þurfti matsbeiðandi, til að efna samning aðila við verkkaupa og forðast dagsektir, að vinna þennan hluta verksins á mjög skömmum tíma. Hafi verið um að ræða nær fimmföldun á meðalafköstum þeim sem verið höfðu í verkinu. Leitað hafi verið allra leiða til að ljúka verkinu á tilsettum tíma og hafi því þurft að fórna hagkvæmustu leiðinni og velja þá sem skilaði verkinu á til­settum tíma enda ásetningur matsbeiðanda að standa við verksamning og skila verkinu til verkkaupa á tilsettum tíma. Því hafi þurft að yfirmanna verkið og lengja vinnu­tíma starfs­manna. Unnið hafi verið á tímabili allan sólarhringinn og 7 daga vikunnar.

 Niðurstaðan hafi orsakað mun verri afköst á tímaeiningu en reiknað hafi verið með og aukningu launakostnaður á tímaeiningu. Með öðrum orðum þá hafi allar for­sendur einingarverðs verktaka brostið. Launakostnaður fyrirtækisins sem við eðlilegar aðstæður hafi verið um 30% hafi farið við þetta í 48% á þessu tímabili, sem svari til við­bótarlaunakostnaðar sem nemi 129.664.340 kr. án vsk.

 Spurningar matsbeiðanda er tengjast óhagræðisbótum vegna tímaþröngvr:

a.                       Hvað áætlar matsmaður að aukinn kostnaður matsbeiðanda hafi verið mikill vegna þess að hann var neyddur til að framkvæma hluta verksins á mun skemmri tíma en áætlað hafði verið?

 Í öllum framanskráðum liðum skuli kostnaðarmati, í krónum talið, skipt upp í efni, vinnu og annað (vélar, tæki o.fl.) og virðisaukaskattur sérstaklega tilgreindur. Miða skuli við grunnverð samnings aðila, þ.e. byggingarvísitöluna 316,7 stig, þar sem það sé unnt, en að öðrum kosti skuli gera grein fyrir tímasetningu verðlags. Skipta skuli kostnaði niður á tímabil þar sem það sé unnt.

III

 Matsþoli mótmælir sem röngum öllum staðhæfingum matsbeiðanda um van­efndir matsþola á skyldum sínum enda hafi Metrostav a.s. í senn verið drif­kraftur verks­ins og meginstoð og hafi matsþoli sannanlega lokið sínum verk­þáttum innan umsam­inna tímamarka. Það sama hafi ekki átt við um frammistöðu matsbeiðanda. Sé öllum staðhæfingum hans um meint tjón af völdum tafa í verkinu sem hafi verið mats­þola að kenna mótmælt sem tilhæfulausum og röngum.

 Í flóknu og tímafreku verki samstarfsaðila komi jafnan upp álitamál um það, hvort á annan halli í samstarfinu og þá einnig eftir atvikum, hvort reynslan gefi tilefni til breytinga á samningum aðila. Metrostav a.s. og Háfell ehf. hafi síð­sumars 2009 ákveðið að þörf væri á slíku uppgjöri útistandandi mála þeirra í milli og hafi því gert með sér uppgjörssamning, 24. september 2009, í formi 2. viðauka við samstarfs­samn­ing aðila. Samningurinn hafi falið í sér skýr ákvæði um uppgjör á öllum úti­standandi málum milli aðila fram til samningsdags og jafnframt breytingar á nokkrum ákvæðum sam­stafssamningsins sem reynslan hafði sýnt að nauðsynlegt hafi verið að breyta. Hafi ákvæðunum meðal annars verið ætlað að vera skýrari um það að hvor verk­takinn um sig ætti einn tilkall til umsamins endurgjalds fyrir þá verkliði sem honum tilheyrðu sam­kvæmt umsaminni skiptingu verkliða. 

 Samkvæmt þessum samningi hafi matsþoli greitt matsbeiðanda tiltekna fjár­hæð til lúkningar á öllum ágreiningsefnum, hverju nafni sem nefnist, sem hafi átt rætur að rekja til framkvæmda aðila fram að samningsdegi. Að þessu gerðu hafi því hvorugur átt kröfur á hinn um nokkuð það er varðaði framkvæmdirnar fyrir þann tíma, eins og skýrt komi fram í samningnum.

 Um þetta segi nánar í 2. gr. samningsins: „Í því skyni að leysa öll mál, við­skipta­kröfur og deilumál milli aðila hafa aðilar komist að samkomulagi um eftir­far­andi uppgjör“. Í grein 4.3 í segi: „Háfell lýsir yfir að Háfell eigi engar kröfur á hendur Metrostav skv. samstarfssamningnum í útgáfu 1. viðauka, fyllingar­samn­ingum og/eða í tengslum við neinn þeirra og/eða í tengslum við vinnu verkefnisins, sem risið hafa fram til samningsdags samnings þessa, að undanteknum viðskiptakröfu um greiðslu fjárhæðinnar skv. grein 2.1 í samningi þessum, og fellur frá öllum hugsan­legum kröfum af því tagi. … ”.

 Telur matsþoli ótvírætt að matsbeiðandi hafi með gerð og fullnustu þessa samnings um uppgjör aðila fallið frá öllum öðrum hugsanlegum kröfum af hans hálfu sem hann ella kynni að hafa átt og rót hefðu átt að rekja til framkvæmdar verksins fyrir 24. september 2009.

 Í samningum hafi jafnframt verið kveðið á um tiltekin verkefni, sem mats­beið­andi skyldi leysa af hendi fyrir matsþola fyrir fast umsamið verð, sbr. gr. 4.4. í nefndum samningi. Þá hafi matsbeiðandi tekist á hendur framkvæmd á tilteknum litlum verkþætti, skv. gr. 4.5. í samningum, gegn því að matsþoli sæi matsbeiðanda fyrir tiltekinni aðstöðu fyrir festingar sem matsbeiðanda var þörf á í nánar tilteknum hluta gangnanna. Óumdeilt sé að matsþoli hafi að fullu innt af hendi allar greiðslur sem téður samningur kvað á um og hafi séð matsbeiðanda fyrir hagkvæmari lausn á téðum festingum en hann hafði vænst, og hafi þá ekkert staðið óuppgert milli aðila, hvorki vegna tímabilsins fyrir gildistöku uppgjörssamningsins, 24. september 2009, eða fyrir það sem eftir lifði verktímans.

 Í samningi við verkkaupa, Vegagerðina, gerðum 24. september 2009, þar sem bæði var samið um framlengingu verktíma og viðbótargreiðslur vegna gengis­breyt­inga, hafi verið fylgt ákvæðum 2. viðauka um skiptingu greiðslna eftir því hvorum aðilanum við­kom­andi verkliðir tilheyrðu. Staðfesti það enn efni samningsins og gildi.

 Matsþoli bendir á að fyrir liggi samningar sem beri skýrt með sér að öll ágrein­ingsmál aðila sem eigi rót í samstarfi og framkvæmd verkefnis frá haustinu 2009 séu leyst með samningi. Matsbeiðandi hafi ekki í neinu leitt líkur að því að hann eigi, þvert á fortaks­laus ákvæði þessa samnings, kröfur á hendur matsþola, slíkar sem geti skoðast sem lögvarðir hagsmunir í skilningi 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 sem rót eigi í framkvæmdum eða samstarfi aðila fyrir gerð samnings þessa.

 Veik fjárhagsstaða Háfells ehf. hafi frá upphafi haft áhrif á efndir félagsins, með verulega neikvæðum afleiðingum fyrir verkið í heild. Metrostav hafi ítrekað komið til bjargar við slíkar aðstæður til þess að halda uppi framkvæmdum á svæðinu. Nú sé sú tekjulind þurrausin og sú virðist vera ástæðan fyrir matsbeiðninni.

 Matsþoli mótmælir því að Héraðsdómur Reykjavíkur eigi lögsögu um ágrein­ings­mál sem rísa kunni á réttarsambandi matsbeiðanda og matsþola. Skýrist það af því, að staða aðila og réttindi byggi á samstarfssamningnum frá 2. febrúar 2005 með síðari breytingum. Samstarfssamningurinn var undirritaður í Prag í Tékklandi, 2. des­em­ber 2005, og sé þar skýrt tiltekið, í grein IV.1, að hið formbundna samstarf aðila með samstarfssamningum eigi aðsetur sitt í Prag, Tékklandi, í höfuðstöðvum Metrostav a.s., sem leiðandi aðila samstarfsins. Samningurinn kveði að öðru leyti ekki sér­stak­lega á það hvaða lög skuli gilda um túlkun hans né hvar ágreiningsmál sem af honum kunni að rísa skuli fara fyrir dóm. Matsþoli lítur svo á, að þar sem einungis sé til­tekið í samningum að aðsetur samstarfsins sé í Prag þá leiði af því að um sam­starfs­samn­ing­inn gildi tékknesk lög og að allar deilur aðila sem kunni að rísa vegna sam­starfs­samningsins með áorðnum breytingum, heyri undir lögsögu dómstóla í Tékk­landi.

 Samkvæmt 22. gr. samnings um dómsvald og um viðurkenningu og fullnustu dóma í einkamálum (Lúganó-samningurinn II) gildi eftirfarandi: „í málum um gildi stofn­skrár félaga, ógildi þeirra eða slit eða annarra lögpersóna eða samtaka manna eða lögpersóna eða um gildi ákvarðana fyrirsvarsaðila þeirra, dómstólar í því ríki sem er bundið af þessum samningi og þar sem félagið, lögpersónan eða samtökin hafa aðsetur. Við ákvörðun á aðsetri skal dómstóllinn beita þeim lagaskilareglum sem við hann gilda“.

 Samningnum hafi verið veitt lagagildi með lögum nr. 7/2011. Matsþoli byggir á því að lögskipti málsaðila byggi á samstarfssamningi þeirra, Joint-Venture Agree­ment, en úrlausn um gildi hans eigi samkvæmt tilvitnuðu ákvæði Lúganó-samningsins undir dómstól í því ríki þar sem félagsskapur þeirra eigi heimili. Af þeim sökum beri að vísa beiðni Háfells ehf. frá Héraðsdómi Reykjavíkur.

 Fari svo, að dómurinn telji allt að einu tilefni til skipunar manna eftir beiðni matsbeiðanda hafi matsþoli verulegar athugasemdir við einstakar matsspurningar og telji enga þeirra fullnægja með öllu skilyrðum 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 um með­ferð einkamála (hér eftir „eml“) sbr. 2. mgr. 46. gr., 2. mgr. 60. gr. og 1. mgr. 61. gr. sömu laga.

 Matsþoli telur að með matsspurningunum sé leitað eftir mati á kostnaði við til­tekin verkefni eftir almennum viðmiðum en ekki eftir því, hvernig raunverulega var staðið að viðkomandi verkþáttum. Telur matsþoli augljóst að slík almenn umfjöllun geti ekki lagt grunn að kröfugerð á hendur honum, enda hljóti hver slík krafa að felast í endurkröfu útlagðs, sannanlegs og réttmæts kostnaðar ætti hún á annað borð að koma til álita og matsbeiðanda tækist að sanna greiðsluskyldu. Almenn umfjöllun á borð við það sem matsbeiðandi leiti hafi því enga þýðingu sem sönnun í dómsmáli en felli aftur verulegan kostnað á matsþola við að gæta hagsmuna sinna við slíkt mat. 

 Matsþoli vísar til kröfu 2. mgr. 61. laga 91/1991, um skýra tilgreiningu þess sem meta skuli og áskilnað um að ljóst sé hvað matsbeiðandi hyggist sanna, sem stað­fest­ingu þess að löggjafinn veiti matsþolum tiltekna lágmarksvernd fyrir því að þurfa að kosta til hagsmunagæslu í matsmálum að tilefnislausu. Þetta sjónarmið sé raunar áréttað í 1. mgr. 77. gr. eml. sem matsbeiðnin hljóti að byggja á, þótt ekki sé það til­tekið. Þar sé það gert að skilyrði dómkvaðningar án tengsla við kröfugerð í dóms­máli, að matsbeiðandi hafi lögvarinna hagsmuna að gæta. Telur matsþoli að mjög skorti á að mats­beiðandi hafi fært rök að því að hann eigi lögvarinna hagsmuna að gæta að því er varði þær spurningar sem hann beiðist að lagðar verði fyrir matsmenn, einkum þar sem þorri spurninga hans lúti að atvikum sem aðilarnir hafi sannanlega og óum­deilan­lega samið um sín í milli. Veki furðu að matsbeiðandi hafi í matsbeiðni í engu vikið að þeim samningi eða þaðan af síður freistað þess að skýra hvernig hann gæti átt lögvarða hags­muni á mati á þeim úrlausnarefnum sem þar hafi þegar verið samið um.

 Að því er varði einstakar spurningar matsbeiðanda vill matsþoli koma eftir­far­andi mótmælum og athugasemdum á framfæri:

1. spurning (Loftræsting jarðgangna):

a.Var matsbeiðanda nauðsynlegt að loftræsta göngin frá 1. janúar 2010 til loka verksins? Ef svo í hvaða mæli?

b.Hver er áætlaður heildarkostnaður við loftræstingu í göngunum á ofangreindu tímabili?

 Matsbeiðandi andmælir því, að framangreindar spurningar verði lagðar fyrir mats­menn með þeim rökum að framsetning þeirra uppfylli ekki lágmarksskilyrði um skýr­leika og sönnunargildi, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Einnig með vísan til þess að spurningin feli í sér kröfu um svar við lagalegu álitaefni, sem sé andstætt 2. mgr. 60. gr. eml. Þá skorti á rökstuðning fyrir því að matsbeiðandi hafi lögmætara hags­muna að gæta sem varða spurninguna, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga 91/1991.

 Um loftræstingu vinnusvæða í jarðgöngum fari eftir stöðlum og reglum sem settir hafi verið um heilbrigði og öryggismál. Ábyrgð á þessum umhverfisþáttum beri sá er verkið vinni en kostnaður til dæmis af orkunotkun skyldi innifalin í hverjum verk­þætti. Loft­ræsting við gangnagerðina sjálfa hafi þannig verið, sem dæmi, hluti af verðum fyrir 76. lið í einingaverðskrá verksins. Matsspurningin lúti að því hvort mats­beið­anda hafi verið nauðsynlegt að loftræsta vinnusvæði þegar hann var þar við störf. Það sé af þeim sökum hreint lögfræðilegt viðfangsefni að greina hvort á honum hafi hvílt skylda til að  loft­ræsta göngin við framkvæmd starfa sinna en um það efni fjalli dómari einn sbr. 2. mgr. 60. gr. laga 91/1991 og verði mati á því ekki skotið til mats­manna.

 Þá telur matsþoli að spurningin sé efnislega óljós að því er varði hvort meta skuli fræðilegt umfang loftræstingar ganganna í heild sinni, samkvæmt reglugerð, eða hvort meta hafi átt umfang þeirrar loftræstingar sem matsþoli viðhafði við framkvæmd starfa sinna og hann sjálfur mat fullnægjandi. Afmörkun þess sem meta eigi fullnægi því ekki lágmarksskilyrðum 2. mgr. 61. gr. laga 91/1991.

 Síðari matsspurningin sé haldin áþekkum ágöllum. Ógerlegt sé að ráða af henni hvort leitað sé svars við kostnaði af loftræstingu gangnanna í heild án tillits til þess hversu vinnu og mengun hafi verið háttað þar á einstökum svæðum á tímabilinu, eða hvort spurningunni sé ætlað að varpa ljósi á raunverulegan og réttlætanlegan kostnað mats­beiðanda af þeirri loftræstingu sem hann sjálfur viðhafði. Fullnægi spurn­ingin því engan vegin skilyrðum 1. mgr. 61. gr. eml. Óljóst umfang og inntak spurn­ing­ar­innar valdi því, að ekki verði séð hvaða sönnunargildi svar við henni gæti hafi í eftir­farandi dóms­máli og hafi matsbeiðandi í engu varpað ljósi á það hvað hann hyggst með svörum í þessu efni. Verði því trauðla séð að matsbeiðandi hafi tilskilda lög­varða hags­muni af því að fá dómkvaðningu vegna þessara spurninga sbr. 1. mgr. 77. gr. eml.

 Matsbeiðandi bendi í þessu samhengi einnig á að verkefninu hefði átt að vera lokið árið 2009 af hálfu matsbeiðanda. Hafi honum af þeim ástæðum verið enn brýnna að sýna fram á að hann hafi lögvarinna hagsmuna að gæta gagnvart matsþola hvað þetta atriði varði.

2. spurning (Lýsing í göngum):

a.Var matsbeiðanda (Háfelli ehf.) nauðsynlegt að lýsa göngin frá 1. janúar 2010 til 30. september 2011? Ef svo í hvaða mæli?

b.Hver er áætlaður heildarkostnaður við lýsingu í göngunum á ofangreindu tímabili?

 Matsþoli mótmælir því að spurningar 2.a. og 2.b. verði lagðar fyrir mats­menn með þeim rökum að framsetning þeirra uppfylli ekki lágmarksskilyrði um skýr­leika og til­greiningu markmiðs með sönnunarfærslu sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Einnig með vísan til þess að spurningin feli í sér kröfu um svar við lagalegu álita­efni sem sé andstætt 2. mgr. 60. gr. Þá skorti á rökstuðning fyrir því að mats­beiðandi hafi lög­mætra hagsmuna að gæta sem varði spurninguna, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga 91/1991.

 Um lýsingu vinnusvæða gildi reglur og leiðbeiningar sem settar séu samkvæmt ákvæðum laga um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum nr. 46/1980. Aug­ljóst sé að lýsa verði göng meðan vinna standi yfir, oftast á þeim stað þar sem vinnan fari fram nema í tilviki öryggislýsingar sem krafist sé samkvæmt viðeigandi stöðlum. Þannig sé það lögfræðilegt úrlausnarefni, hvort lýsa þurfi vinnusvæði í jarðgöngum og að ákvarða hverjum skylt sé að gera það. Svarið við matsspurningunni kalli því ekki á sér­fræði­þekkingu matsmanns heldur almenna þekkingu og lagaþekkingu til að túlka ákvæði reglugerða og staðla um lýsingu. Eftir þessu og skv. 2. mgr. 69. gr. eml. beri því að mati matsþola að hafna beiðni um dómkvaðningu matsmanns hvað þessa spurn­ingu varðar, þar sem hún falli undir verksvið dómsins í efnismáli, sem matsþoli hafi gefið til kynna að hann hyggist höfða. 

 Síðari liður fyrri spurningarinnar sé sama marki brenndur, það er hann kalli á túlkun laga og reglna um lýsingu og sé því efnislega á færi dómara að fjalla um. En hann sé einnig haldinn þeim ágalla, að alls sé óvíst hvort matsbeiðandi óski mats á fyllstu lýsingu allra gangnanna, 10 km að lengd, eða mats á því við hvaða aðstæður hafi þurft að viðhafa meira en lágmarkslýsingu og hversu lengi þær aðstæður hafi varað. Þó sýnist mega ráða af þeim leiðbeiningum matsbeiðanda með matsspurningu, að miða eigi lýsingu við að „vinnuskilyrði gangnanna hafi verið með eðlilegum hætti“ að þar sé átt við göngin í heild. Allt sé það þó óljóst en sýnilegt þó að mats­beið­andi virðist ekki leita stað­fest­ingar á því að sú lýsing sem hann viðhafði hafi verið í sam­ræmi við lög og reglur, né að leita staðfestingar á því að sá kostnaður sem hann stofnaði til, við lýsingu á verki sínu, hafi verið nauðsynlegur og eðlilegur. 

 Með vísan til framanritaðs telur matsþoli ljóst, að matsspurningar undir 2. tl. full­nægi ekki lágmarksskilyrðum 1. mgr. 61. gr. um skýra afmörkun þess sem meta skuli né heldur hafi matsbeiðandi leitt að því líkur hvað hann hyggist sanna með mats­spurn­ingunni, þannig að þýðingu hafi fyrir síðari lögskipti hans og matsþola. Af því leiði að matsbeiðandi hafi sýnilega ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dómkvadda mats­menn til að svara spurningum undir þessum tölulið og beri því að hafna beiðninni þar sem skilyrði 1. mgr. 77. gr. eml. skorti.

 Þá sé minnt á að matsbeiðandi skyldi samkvæmt verksamningi hafa lokið þessum verkþætti á árinu 2009.

3. spurning (Ráðstafanir gegn vatnsaga):

a.Var matsbeiðanda nauðsynlegt að vatnsræsa göngin frá 1. júní 2009 til verk­loka? Ef svo í hvaða mæli?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verði lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að (i) engir lögvarðir hagsmunir felist í dómkvaðningu matsmanns til þess að svara spurningunni, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, þar sem allar hugsanlegar kröfur vegna tímabilsins fram til 24. september 2009 hafi verið gerðar upp eða úr þeim leyst, með uppgjörssamningnum, sem gerður var í formi 2. viðauka, og (ii) að fram­setn­ing spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um skýrleika og tilgreiningu markmiðs með sönnunarfærslu. Loks að spurn­ingin sé laga­legs eðlis svo í bága fari við 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.

 Í 2. viðauka við samstarfssamning aðila frá 24. september 2009, hafi verið kveðið skýrt á um að engar kröfur stæðu óuppgerðar milli aðila sem raktar væru til verks­ins eða framkvæmdar þess fyrir samningsdaginn. Jafnframt var þar í grein 4.5. sér­stak­lega um það samið að matsbeiðandi skyldi annast nákvæmlega þann verkþátt sem mats­beiðnin fjallar um meðan þess gerðist þörf. Ákvæði samningsins um gagn­kvæmar greiðslur séu tæmandi taldar og hafi matsbeiðandi engan rétt átt á sér­greindum peninga­legum greiðslum fyrir þessa þjónustu. Af þessu leiði, að mati mats­þola, að matsbeiðandi eigi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dómkvadda matsmenn til að svara umræddri spurn­ingu, sbr. áskilnað 1. mgr. 77. gr. eml. þar um.

 Með vísan til áðurgreindra samningsákvæða blasi við, að svar við mats­spurn­ing­unni ráðist af túlkun téðra ákvæða og sé þannig alfarið lögfræðilegs eðlis. Raunar geti svarið eingöngu verið „já“ því matsbeiðandi hafi skuldbundið sig með framan­greindu ákvæði til að sinna umræddu verki og hafi af þeim sökum einum verið „nauð­syn­legt“ að vinna verkið. Það færi því að mati matsþola í bága við fyrirmæli 2. mgr. 60 gr. eml. að beina spurningunni í fyrirliggjandi formi til dómkvaddra mats­manna. Auk þessa uppfylli spurningin ekki, að mati matsþola, lágmarkskröfur 2. mgr. 61. gr. eml. um skýra afmörkun matsandlagsins, m.a. þar sem engin grein sé gerð fyrir því, hversu lengi þörf hafi verið á atbeina verkbeiðanda. Það hafi ekki verið til verk­loka því löngu fyrir þann tíma hafi ræsi og niðurföll, sem verkbeiðandi bar ábyrgð á að setja upp, tekið við af þeim bráðabirgðaráðstöfunum sem matsbeiðnin veit að.

 

4. spurning (Fleygun vegna brunna og þverana utan hönnunarmarka):

a.Hver er áætlaður kostnaður við að fleyga fyrir brunnum og þverunum í göng­unum skv. teikningum á fskj. nr. 22.

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verði lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að engir lögvarðir hagsmunir felist í dómkvaðningu matsmanns til þess að svara spurningu nr. 4, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 og uppfylli spurningin ekki lág­marks­skilyrði um skýrleika og tilgreiningu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Verkið, sem spurningin lúti að, hafi frá upphafi verið hluti af umsömdu verk­efni matsbeiðanda, hluti af verklið 8.21 í magntöluskránni (1. viðauki, 1. viðbætir). Í mats­beiðni vísi matsbeiðandi til 77. liðar magntöluskrárinnar sem tengist þessum verkum ekki með neinum hætti. Í spurningunni sjálfri vísi matsbeiðandi til fylgi­skjals nr. 22, sem sé teikning er lúti að umræddu verki hans og hafi enga tengingu við verk­lið 77. l. Fleygun vegna brunna og þverana hafi skýlaust verið hluti af verki mats­beið­anda við fráveitukerfið, sem hafi verið hluti vegarins í göngunum (sbr. lið 8.21 í magn­tölu­skránni), og hluti af verki verkbeiðanda. Matsþoli geti því ekki átt neina aðild að því verki sem matsbeiðnin lúti að og sé matsbeiðni því ranglega beint að honum hvað þennan verk­lið varði. Hafi matsbeiðandi því enga lögvarða hagsmuni af því að fá svar við spurn­ingunni í matsmáli sem beint sé að matsþola. Þá hafi mats­beið­andi enga til­raun gert til að skýra hvað hann hyggist sanna með matsbeiðni þessari og full­nægir hún því ekki lágmarksskilyrðum 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.

5. spurning (Þvottur á burðarlagsefni til vinnslu í efsta burðarlag):

a.Hver er áætlaður kostnaður við að þvo hvern rúmmetra af unnu efni?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verð lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um skýr­leika og tilgreiningu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Við gerð uppgjörssamnings aðila, 24. september 2009, hafi útgreftri jarð­gangna verið lokið fyrir allnokkru. Hafi þá legið fyrir hvernig efni úr göngunum hafði nýst mats­beiðanda og í hvaða mæli hann hafi þurft að skola út unnið efni til að ná áskildum eigin­leikum. Með samningnum hafi verið skýrt kveðið á um að hvorugur aðil­anna ætti, að honum efndum, nokkrar kröfur á hinn vegna samstarfs eða verk­fram­kvæmdar fram að þeim degi. Af því leiði að engin óuppgerð mál séu milli aðila frá þeim tíma, er mats­þoli skilaði efni úr göngunum, m.a. til afnota fyrir matsbeiðanda. Eigi matsbeiðandi, þegar af þeirri ástæðu, ekki neina kröfu á hendur matsþola vegna þessa verk­þáttar. Hafi hann enda ekki reynt að færa að því rök að hann eigi slíka kröfur vegna efnis­þvottar á hendur mats­þola, þvert á skýr ákvæði samnings aðila um full­nað­ar­upp­gjör allra lögskipta sem rót áttu í framkvæmdunum fyrir samningsdag. Hann hafi því ekki leitt að því líkur, að hann eigi lögvarða hagsmuni af því að fá svar við spurn­ingu sinni sem sé skil­yrði fyrir dómkvaðningu skv. 1. mgr. 77. gr. eml.

 Matsþoli mótmælir enn fremur fullyrðingum matsbeiðanda sem lúti að því, að á honum hafi hvílt skylda til að flokka efni þannig að matsþoli þyrfti ekki að þvo efni til notkunar í veg og vegstæði. Matsbeiðandi hafi einn annast vegagerð samkvæmt skipt­ingu verk­þátta milli aðila og hafi borið alla ábyrgð og áhættu af því, m.a. hvað varði efnis­öflun og úrvinnslu.

 Loks telur matsbeiðandi að mjög skorti á að spurningin fullnægi kröfum 1. mgr. 61. gr. eml. um skýrleika og tilgreiningu tilgangs, þar sem engin afmörkun sé á því, hvað við sé átt með „unnu efni, s.s. hvað varði tegund, grófleika, magn eða annað það sem áhrif geti haft á mat á einingaverði við umræddan þvott. Þá sé tilgangur mats­beið­anda með kröfunni óljós, því hann hafi í engu skilgreint það magn sem hann hyggist halda fram að matsþoli hafi flokkað ranglega eða í hverju ætluð mistök mats­þola hafi verið fólgin og né heldur hver sé grundvöllur meintrar ábyrgðar matsþola á efnis­gæðum útgrafins efnis.

 6. spurning (Innlímdir boltar vegna kapalstiga):

a)Hver er áætlaður kostnaður við að staðsetja, bora upp og líma inn, með tveggja þátta lími, hvern bolta?

 Matsþoli mótmælir því að spurning nr. 6 verði lögð fyrir matsmennina á þeim forsendum að ekki felist neinir lögvarðir hagsmunir í því að dómkveðja matsmann til þess að svara spurningu nr. 6, sbr. 77. gr. laga nr. 91/1991. Enn fremur fari mats­beið­andi í bága við  1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 með því að taka ekki fram hvað það sé sem hann hyggist færa sönnur á. Framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lág­marks­kröfur sama ákvæði sum skýrleika.

 Þeir festiboltar sem um ræði séu hluti af verkinu í lið 8.29 í magntöluskránni og hafi verið ætlaðir til að bera lagnagrind fyrir raflagnir, en sá verkliður hafi alfarið verið á hendi matsbeiðanda. Matsþoli hafi hins vegar fallist á, að bora fyrir boltum sem matsbeiðandi hugðist setja upp á blauta svæðinu (þar sem þörf hafi verið á ein­angrun) eins og tilgreint sé í gr. 4.5. í samningi aðila frá 24. sept. 2009.

 Óumdeilt sé af hálfu matsbeiðanda að honum hafi verið, án endurgjalds, veittur aðgangur og réttur til þess að nota bolta, sem þegar höfðu verið settir upp í öðrum tilgangi, til þess að festa lagnagrind sína. Með þessum hætti, sem samkomulag varð um milli verkkaupa, matsbeiðanda og matsþola hafi matsbeiðandi sparað sér kostnað­inn af öllum boltunum, líminu, vinnu við festingu þeirra og annan tilheyrandi kostnað. Hafi þessi lausn því verið honum stórum hagfelldari en sú sem hann hafði samið um við matsþola.

 Matsbeiðandi hafi af þessum sökum enga lögvarða hagsmuni af neinu tagi af því að fá svar matsmanns við þessari spurningu og sé því ekki fullnægt áskilnaði 1. mgr. 77. gr. eml. fyrir dómkvaðningu hvað þessa spurningu varðar. Þá hafi mats­beið­andi ekki rökstutt hvað hann hyggist sýna fram á með því að fá svar við þessari spurningu frá dómkvöddum matsmönnum svo sem áskilið sé í 2. mgr. 61. gr. eml.

7. spurning (Fjarlæging á pípum):

 Hver er áætlaður kostnaður við að fjarlægjalagnir lagnir á 17 stöðum samkvæmt lista eftirlitsins úr gangagólfinu?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verði lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um tilgrein­ingu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Metrostav a.s. haldi því fram að fjarlæging bráðabirgðaplastlagna hafi verið eðli­legur hluti af veglagningu, sbr. verklið 8.21. sem var á hendi  matsbeiðanda og að því marki sem það hafi ekki verið. Þá hafi þetta óverulega verkefni verið hluti verki sem matsbeiðandi hafi tekið að sér fyrir matsþola og um var samið í gr. 4.4. í 2. við­auka. Hafi matsbeiðanda þannig ótvírætt borið að annast þetta verkefni og hafi hann ekki sýnt fram á að hann eigi lögvarinna hagsmuna að gæta af dómkvaðningu. Bresti þar skilyrði 1. mgr. 77. gr. eml. fyrir því að við beiðni hans verði orðið.

 Þá hafi matsbeiðandi ekki rökstutt hvað það sé sem hann hyggist sýna fram á með því að fá svar við þessari spurningu frá dómkvöddum matsmönnum og uppfylli beiðnin því að þessu leyti ekki skilyrði 1. mgr. 61. gr. eml.

8. spurning (Fjarlæging á raflögnum):

 Hver er áætlaður heildarkostnaður við að fjarlægja þær raflagnir sem mats­þoli hafði sett upp en skildi eftir?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verði lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um til­grein­ingu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Þegar matsbeiðandi hafi lokið verki sínu við jarðgangnagerðina hafi orðið að sam­komu­lagi að matsbeiðandi tæki rafkerfið yfir án sérstaks endurgjalds. Að notkun lokinni skyldi það tekið niður á kostnað matsbeiðanda. Samkomulag þetta sé staðfest í tölvu­skeyti fulltrúa matsbeiðanda, dagsettu 10. febrúar 2010.

 Framangreind gögn séu því til staðfestu að matsbeiðandi hafi sjálfur verið samn­ingsbundinn af því að kosta niðurtöku rafkerfisins og eigi þegar af þeirri ástæðu enga lögvarða hagsmuni af því að fá mat dómkvaddra matsmanna við spurningunni. Hafi hann í engu leitt rök að því, að hann eigi, þvert á ákvæði fyrrgreinds sam­komu­lags, kröfu á matsþola um að hann kosti niðurtöku umrætts matskerfis. Skorti þar með áskilin skilyrði, skv. 1. mgr. 77. gr. eml., fyrir því að orðið verði við beiðni mats­beið­anda um að spurningin verði lögð fyrir matsmenn.

 Þá hafi matsbeiðandi ekki rökstutt hvað það sé sem hann hyggist sýna fram á með því að fá svar við þessari spurningu frá dómkvöddum matsmönnum.

9. Spurning (Vinnubúðir):

a)Hver er áætlaður mánaðarlegur kostnaður við að reka þær vinnubúðir sem mats­beið­andi og matsþoli nýttu sér á verktíma?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verð lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um skýr­leika og tilgreiningu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Matsþoli fái ekki með neinu móti séð að matsbeiðandi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá dómkvadda matsmenn í matsmáli sem beint sé að matsþola til að meta eigin kostnað matsbeiðanda af rekstri vinnubúða, sem hann hafi verið samningslega skuld­bundinn til að gera, sbr. samning þar um, dagsettan 21. maí 2006. Þá liggi fyrir samn­ingur sem kveði skýrt á um að hvorugur samningsaðila eigi kröfu á hinn sem rót eigi í samstarfi aðila og vinnu við verkið. Hafi þetta gilt eins um rekstur vinnubúða og annað. Árið 2006 hafi aðilar gert með sér samkomulag um fast verð fyrir gistingu fyrir hvern mann, 1.770 kr., sem hafi verið allhátt og umsamið að gilti út verktímann. Hafi verk­beið­andi innheimt gjald í samræmi við það án nokkurs fyrirvara. Engar skuld­bind­ingar hafi verið um lágmark við viðskiptaaðila og hafi matsbeiðandi enda aldrei reynt að leggja fram reikning fyrir hærra endurgjaldi en því sem um hafi verið samið. Matsþoli telji því skýrt af fyrirliggjandi gögnum að matsbeiðandi hafi einn átt að reka vinnu­búð­irnar samkvæmt samningi og engar kröfur standi á sér í því samhengi. Þá hafi mats­beið­andi ekki skýrt hvernig matsþoli eigi allt að einu að standa ábyrgur fyrir við­bótar­kröfum, þvert á efni nefndra samninga. Þar af leiði að matsbeiðandi hafi ekki tilskylda lög­mæta hagsmuni af dómkvaðningu hvað þessa spurningu varði sbr. 1. mgr. 77. gr. eml.

 Þá byggir matsþoli mótmæli sín einnig á því að matsspurningin sýnist byggð á því að fá útreikning á ætluðum meðalkostnaði við rekstur vinnubúða eins og lýst sé en ekki kostnaði af þeirri starfsemi sem matsbeiðandi hélt uppi. Þá sé þjónustustigi ekki lýst né heldur því hvernig matsbeiðandi aðlagaði þessa starfsemi sveiflum í verkinu. Loks hafi matsbeiðandi með engu móti gert grein fyrir því hvað hann hyggist sanna með spurningu þessari né hvernig það tengist matsþola. Matsspurningin fullnægi því ekki lágmarsskilyrðum 1. mgr. 61. gr. eml. 

10. Spurning (Skemmur og skrifstofur):

a)Hver er áætlaður kostnaður við mánaðarlegan rekstur á þeim skrifstofum sem matsbeiðandi (Háfell ehf.) og matsþoli nýttu sér ásamt verkkaupa?

b)Hver er áætlaður mánaðarlegur kostnaður matsbeiðanda við að reka þær skemmur sem matsþoli nýtti sér á verktímanum?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verð lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um skýr­leika og tilgreiningu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Matsþoli vísar til þess að matsbeiðandi hafi verið samningsbundinn til þess að láta í té skrifstofur og skemmur í þann tíma sem til þurfti, þ.m.t. greiðslu fyrir rafmagn og vatn samkvæmt samkomulagi, dagsettu 21. maí 2006, sem matsbeiðandi leggi fram. Þá hafi hann í 2. viðauka við samstarfsaðila aðila, staðfest að hvorugur aðila ætti kröfur á hinn vegna samstarfsins fram að 24. september 2009. Hafi það gilt eins um kostnað af rekstri skrifstofa og skemma og aðra þætti samstarfsins. Hafi matsbeiðandi enga til­raun gert til að rökstyðja mögulega kröfu af sinni hálfu þvert á fyrrgreind samnings­ákvæði um hið gagnstæða. Bresti því skilyrði 1. mgr. 77. gr. eml. til að verða við beiðni mats­beiðanda í þessu efni, þar sem ekki hafi verið sýnt fram á áskilda lögvarða hags­muni.

 Á matsbeiðanda hafi hvílt skylda til að koma upp skrifstofum, vinnubúðum og vöru­geymslum. Hafi sá kostnaður verið borinn af verkkaupa, Vegagerðinni. Hafi mats­beiðandi ekki sýnt fram á hvað það sé sem hann hyggist sanna með mats­spurn­ingu sinni auk þess sé óljóst hvaða kostnað skuli telja til „rekstrarkostnaðar“ í þessu samhengi. Fullnægi hún þegar af þeirri ástæðu ekki skilyrðum 1. mgr. 61. gr. eml. 

11. Spurning (Hliðarfyllingar umfram hönnunarmörk):

a)Hver eru eðlileg vikmörk hönnunarlína við gerð jarðganga eins og þau sem um ræðir, m.v. þá graftraraðferð sem matsþoli notaði?

b)Hvert er sanngjarnt einingarverð í rúmmetrum, á grunnverði samnings aðila (Háfells ehf. og Metrostav a.s.) fyrir að fylla til hliðar utan hönnunarmarka?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verð lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um til­grein­ingu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991.

 Matsþoli bendir á að matsbeiðandi hafi verið samningsbundinn til þess að annast fyll­ingu og fleygun í Ólafsfjarðargöngum, þannig að náð væri hönnunar­mörkum, sem skil­greind voru í útboðsgögnum. Hafði hann samið um fast verð fyrir þessa þjónustu sem hafi verið algerlega sambærileg sama verki, sem matsbeiðandi hafði þá nýverið annast fyrir matsþola í Siglufjarðargöngum. Hafi hann því sjálfur frá fyrstu hendi haft gögn um það hvað væri umfang þess yfirbrots, frá hönnunarlínu, sem mats­spurningin vísi til. Með nefndum samningi staðfesti matsbeiðandi að hann ætti engar óuppgerðar kröfur á hendur matsþola og hafi enda á engu stigi viðræðna um þann samning hreyft því að hann teldi sig vanhaldinn af verkgreiðslum fyrir sama verk í Siglu­fjarðar­göngum. 

 Í ljósi framanritaðs telur matsþoli að matsbeiðanda hafi í beiðni sinni ekki tekist að leiða að því líkur að hann hafi af því að fá dómkvadda mats­menn til að svara umræddum spurningum, þá lögvörðu hagsmuni sem áskildir séu í 1. mgr. 77. gr. eml.

 Matsbeiðandi hafi ekki rökstutt hvað það sé sem hann hyggist sýna fram á með því að fá svar við þessari spurningu frá dómkvöddum matsmönnum.

12. spurning (Óhagræðisbætur / Krafa um greiðslu á tekjutapi vegna vanefnda matsþola)

Hvað áætlar matsmaður að tekjutap matsbeiðanda hafi verið mikið vegna tafa í verkinu til og með september 2009?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verð lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, og að framsetning spurningar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um skýrleika og til­greiningu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Þá sé svarinu ætlað að fela í sér mat á lagalegum álitaefnum í andstöðu við 2. mgr. 60. gr. laga 91/1991.

 Spurningin varði tímabilið fyrir lok september 2009. Með 2. viðauka samnings aðila hafi báðir aðilar samþykkt að eftir fullnustu þess samnings, ætti hvorugur frekari kröfur á hinn vegna verksins eða framkvæmdar þess frá upphafi og fram til 24. sept­em­ber 2009. Matsbeiðandi hafi í engu fært að því líkur að hann eigi allt að einu og þvert á fortakslaus ákvæði þessa samnings mögulega kröfu á hendur matsþola. Brestur þar því að dómi matsþola áskilda lögvarða hagsmuni til þess hann fái dómkvatt mats­mann skv. heimild 1. mgr. 77. gr. eml.

 Í annan stað sé spurningin svo óljós í framsetningu að óvisst sé hvað meta skuli. Sé með tekjum átt við hagnað? Sé átt við það hvort heildartekjur matsbeiðanda af verk­inu öllu hafi skerst vegna tafa sem urðu fram að tilgreindu tímamarki? Hvaða tafir eigi að meta í þessu sambandi og hvaða tekjur eigi að reikna hlutdeild mats­beið­anda í bótum sem um hafi verið samið með þessu tímabili eða ekki? Svo megi lengi telja og sé spurn­ingin því að áliti matsþola svo óljós að í bága fari við áskilnað 1. mgr. 61. gr. eml. 

 Þá gefi formáli spurningarinnar til kynna að matsmönnum sé ætlað að meta tekju­tap matsbeiðanda af völdum seinkana sem matsþola verði kennt um. Matsþoli fái ekki betur séð en umgjörð matsspurningarinnar sé slík, að leitað sé staðfestingar á þeirri full­yrðingu matsbeiðanda, að matsþoli hafi með saknæmum hætti valdið þar til­greindum töfum á verkinu og matsmönnum sé ætlað að meta tekjutap eða tjón mats­beið­anda af þeim völdum. Spurningin, í þessum ramma, sé því fyrst og fremst ósk um lög­fræðilegt álit, sem fari þvert á ákvæði 2. mgr. 60. gr. eml. og beri því að mati mats­þola einnig að synja beiðninni af þeim sökum.

 Loks hafi matsbeiðandi ekki kynnt hvað það sé sem hann hyggist sanna með mats­spurningunni, svo sem áskilið sé í 1. mgr. 61. gr. eml.

13. spurning (Krafa um greiðslu á auknum launakostnaði matsbeiðanda frá september 2009 til verkloka, vegna vanefnda matsþola)

Hvað áætlar matsmaður að aukinn kostnaður matsbeiðanda hafi verið mikill vegna þess að hann var neyddur til að framkvæma hluta verksins á mun skemmri tíma en áætlað hafði verið?

 Matsþoli mótmælir því að spurningin verð lögð fyrir matsmenn með þeim rökum að matsbeiðanda skorti til þess lögvarða hagsmuni sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991 og að framsetning spurningarinnar uppfylli ekki lágmarksskilyrði um tilgrein­ingu markmiðs með sönnunarfærslu, sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Þá sé spurn­ing lagalegs eðlis, þar sem farið er fram á að í matinu verði byggt á meintri ábyrgð Metrostav a.s. í andstöðu við 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991.

 Matsþoli bendir á að ekki einasta hafi matsbeiðandi samið um lyktir allra mögu­legra ágreiningsmála milli aðila fram til samningsdags 24. september 2009 heldur hafi hann sama dag gengist undir nýjan samning við verkkaupann, Vegagerð ríkisins, með nýrri tíma­áætlun um framvindu og verklok. Hafi hann samþykkt þá áætlun athuga­semda­laust. Að þessu hvoru tveggja virtu og þar sem matsbeiðandi hafi í engu skýrt hvernig hann gæti átt kröfur á hendur matsþola, þvert á ákvæði framan­greindra samn­inga, telur mats­þoli að matsbeiðandi hafi ekki lögmæta hagsmuni af dómkvaðningu mats­manna um þennan lið, eins og áskilið sé í 1. mgr.77. gr. eml.

 Þá sé sá galli á spurningunni, að hún krefjist þess að matsmenn meti hvort og, eftir atvikum, hvað „neyddi matsbeiðanda“ til að haga verklagi sínu með þeim hætti sem hann telji nú að hafi verið óhagkvæmt. Ekkert liggi fyrir í gögnum málsins sem færi stoð fyrir því, að matsbeiðanda hafi ekki verið auðgert að haga framkvæmdum við þá verkþætti sem hafi verið á hans hendi með hagkvæmum hætti og engum fyrir­vörum hafi verið lýst um það, að verkáætlunin væri verkbeiðanda sérstaklega torveld. Enn fremur hafi matsbeiðandi ekki sýnt fram á að eitthvað annað en hans eigin stjórn­leysi hafi valdið því að verkið hafi orðið honum kostnaðarsamara en hann hafi sjálfur vonast til.

 Að því marki sem spurningin snúi að því, hvort matsbeiðandi hafi getað staðið með hagkvæmari hætti að framkvæmd verkefna sinna, þá lúti hún fyrst og fremst að mati á hans eigin verkskipulagi gjörvallan verktímann. Þær forsendur sem mats­beið­andi leggi matsmönnum hins vegar til séu þær, að hann hafi vegna tafa af völdum mats­þola orðið að viðhafa óhagkvæma verkskipan. Ekkert liggi þó fyrir um það að stjórnun og skipu­lag af hálfu matsbeiðanda hafi verið með þeim hætti að hann hafi á nokkru stigi, eftir 24. september 2009, verið í færðum til að framkvæma verkefni sín á hag­kvæmari hátt en hann hafi gert. Verði ekki séð hvernig matsmenn eigi að meta það, eins og mats­and­lagið sé úr garði gert. Sé spurningin þannig bæði óljós efnislega og enn óljósara hvað nákvæm­lega það sé sem matsbeiðandi hyggist sanna. Uppfylli spurn­ingin því að þessu leyti ekki skilyrði 1. mgr. 61. gr. eml. um skýrleika og mark­mið sönnunar.

 Loks sýnist spurningin geta kallað á mat á því hver ábyrgur hafi verið fyrir stöðu verksins, 24. september 2009, og eftir atvikum á gildi samnings aðila sín í milli og við Vegagerðina að því er hina nýju verkáætlun varðar. Verði ekki betur séð en að óhjákvæmi­leg afmörkun efnisþátta matsmanna kalli á úrlausn lagalegra álita­mála, slíkra sem aðeins séu á færi dómara að fjalla um. Fari spurningin því að mati mats­beiðanda einnig í bága við ákvæði 2. mgr. 60. gr.

Niðurstaða

 Fyrir þeirri kröfu sinni, að kröfu matsbeiðanda um dómkvaðningu matsmanns verði hafnað, teflir matsþoli fram þremur málsástæðum. Fyrst þeirri að Héraðsdómur Reykja­víkur hafi ekki lögsögu í málinu. Í öðru lagi telur matsþoli matsbeiðanda ekki hafa sýnt fram á lögvarða hagsmuni sína af því að fá dómkvaddan matsmann, sbr. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 91/1991, þar sem ekkert deilumál standi óleyst milli aðila. Í þriðja lagi byggir matsþoli á því að slíkir ágallar séu á spurningum matsbeiðanda að fari í bága við 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991, þannig að svör við þeim séu augljóslega til­gangs­laus til sönnunarfærslu í dómsmáli, feli í sér spurningu um lögfræðileg álitaefni í and­stöðu við ákv. 2. mgr. 60. gr. sömu laga eða séu svo óskýrar að í bága fari við 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991. Þá skorti víða á að áskilinn tilgangur með sönnunar­færslu samkvæmt sömu grein sé tilgreindur.

 Matsþoli krefst þess fyrst að þessu máli verði vísað frá dómi. Þá kröfu byggir hann á því að um réttarsamband málsaðila gildi samstarfssamningur þeirra, Joint-Venture Agreement, þar sem komi fram að aðsetur samstarfssamningsins skuli vera þar sem matsþoli, Metrostav a.s., hafi skráðar starfsstöðvar (The Leading Partner with­in the Joint-Venture is Metrostav a.s. The seat of the Joint-Venture shall be the Registered Office of the Leading Partner). Matsþoli styður málsástæðuna einnig þeim laga­rökum að samkvæmt 2. tölulið 22. gr. Lúganó-samnings um dóms­vald og um viður­kenningu og fullnustu dóma í einkamálum, gerðum 30. október 2007, sbr. lög nr. 7/2011, skuli dóm­stólar, í því ríki þar sem félag eða lögpersóna hafi aðsetur, hafa dóms­vald í málum um gildi, ógildi eða slit stofnskrár félaga, eða um gildi ákvarðana fyrir­svars­aðila þeirra.

 Í þessu máli er hvorki deilt um stofnskrá matsbeiðanda né matsþola né heldur um gildi ákvarðana fyrirsvarsmanna þeirra. Í málinu er deilt um það hvort dómkveðja megi matsmann eða -menn til að svara spurningum sem matsbeiðandi telur nauðsyn­legt að fá svarað áður en hann tekur afstöðu til þess hvort hann höfði mál gegn mats­þola. Verði sú matsgerð síðar lögð fram í máli þar sem kann að reyna á samstarfs­samn­ing málaðila þarf sá dómari, sem fær það mál til meðferðar, að taka afstöðu til þess hvort það sé höfðað á réttu varnarþingi.

 Þeir verkþættir sem meta á voru unnir hér á landi. Margt af því sem þarf að skoða er varanlega skeytt við íslenska jörð þannig að það verður ekki fært annað til skoð­unar. Óskað er mats á því hvað sé eðlilegt verð, í íslenskum krónum, fyrir til­teknar einingar verka sem voru unnin á Íslandi. Ekki þykir nokkrum vafa undirorpið að varnarþing þessa matsmáls er hér á landi.

 Framlagt tölvuskeyti frá lögmanni matsþola til lögmanns matsbeiðanda, 26. maí 2011, verður ekki skilið á annan hátt en þann að lögmaður matsþola fallist á þá til­lögu lögmanns mats­beið­anda að matsmenn verði dómkvaddir af Héraðsdómi Reykja­víkur. Þar sem fyrir liggur samþykki lögmanns matsþola verður málinu ekki vísað frá af þeim sökum að varnarþing þess sé ekki í Héraðsdómi Reykjavíkur.

 Þá málsástæðu sína að matsbeiðandi hafi ekki lögvarða hagsmuni af því að fá dóm­kvaddan matsmann byggir matsþoli meðal annars á því að málsaðilar hafi gert samn­ing 24. sept­em­ber 2009, sem sé 2. viðauki við samstarfssamning aðila. Með þessum samn­ingi hafi báðir aðilar samþykkt að eftir fulln­ustu hans ætti hvorugur frekari kröfur á hinn vegna verks­ins eða fram­kvæmdar þess frá upphafi og fram til 24. sept­em­ber 2009. Ekki sé því neinn óleystur ágreiningur milli þeirra. Matsbeiðandi hyggst hins vegar fá þessum samningi hnekkt á þeim grundvelli að óheiðarlegt væri af mats­þola að bera samninginn fyrir sig.

 Á þessu stigi málsins verður ekki tekin afstaða til þess hvort málsaðilar séu bundnir af þessum samningi. Þar af leiðandi útilokar samningurinn ekki að mats­beið­andi hafi lögvarða hagsmuni af því að fá einnig svarað þeim matsspurningum sem, að hluta til, taka til verka sem voru unnin fyrir 24. september 2009.

 Þrátt fyrir að málsaðilar kynnu að vera bundnir af samningnum frá 24. sept­ember 2009 hefur sóknaraðili, með því einu að vísa til hans, ekki sannað að leyst séu öll ágrein­ingsmál á milli málsaðila. Þvert á móti hefur matsbeiðandi leitt að því all­nokkrar líkur að mörg ágreiningsmál séu óleyst milli málsaðila og að hann hafi lög­varða hagsmuni af því að fá matið unnið. Því verður ekki talið að það sé bersýni­lega til­gangs­laust fyrir matsbeiðanda að afla umbeðins mats, sbr. 3. mgr. 46. gr. laga nr. 91/1991.

 Matsbeiðnin þykir uppfylla það skilyrði 1. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991 um með­ferð einkamála að í henni sé tilgreint það sem meta á, hvar það er og hvað mats­beið­andi hyggst sanna með mati. Matsbeiðandi ber áhættuna af því reynist matsgerð ekki það sönnunargagn sem hann hafði gert ráð fyrir og því eru ágallar á mats­spurn­ingum á hans áhættu og á hans kostnað.

 Það hefur engin áhrif á þetta matsmál þótt matsbeiðandi kunni á síðari stigum að beina að Vegagerð ríkisins einhverjum kröfum sem eru svipaðar eða samrættar þeim sem hann hyggst beina að matsþola í hugsanlegu einkamáli.

 Jafnvel þótt lög og reglugerðir gildi um sum þeirra atriða sem matsbeiðandi vill fá metin þýðir það ekki að það séu allt atriði sem krefjist eingöngu lagaþekkingar, sbr. 2. mgr. 60. gr. laga nr. 91/1991. Þvert á móti eru matsatriðin þess eðlis að spurn­ing­unum verður ekki svarað nema af kunnáttumanni í jarðgangagerð.

 Í matsbeiðni krefst matsbeiðandi dómkvaðningar eins matsmanns en undir rekstri málsins hreyfði hann því að mögulega þyrfti að dómkveðja tvo sérfræðinga. Áður en málið var tekið til úrskurðar hafði ekki verið rætt hverjir kynnu að hafa réttu sér­fræði­þekkinguna fyrir þetta verkefni. Af þessum sökum verður fallist á kröfu mats­beið­anda á þann hátt sem kemur fram í dómsorði.

Ákvörðun málskostnaðar bíður efnisdóms.

 Ingiríður Lúðvíksdóttir, settur héraðsdómari, kveður upp þennan úrskurð.

Úrskurðarorð:

Matsbeiðanda, Háfelli ehf., er heimilt að fá dómkvaddan einn eða tvo menn til að leggja mat á þau atriði sem hann tilgreinir í matsbeiðni sinni, dags. 9. júní 2011.

Ákvörðun málskostnaðar bíður efnisdóms.