Mánudaginn 18. ágúst 2014.
Nr. 532/2014.	A (Ómar Örn Bjarnþórsson hdl.) gegn Barnaverndarnefnd Reykjavíkur (Kristbjörg Stephensen hrl.)

Kærumál. Vistun barns. Gjafsókn

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu BR um að barn A yrði vistað utan heimilis hennar í fjóra mánuði.

Dómur Hæstaréttar

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Ólafur Börkur Þorvaldsson, Helgi I. Jónsson og Þorgeir Örlygsson.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 31. júlí 2014 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 8. ágúst sama ár. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. júlí 2014 þar sem fallist var á kröfu varnaraðila um að barnið B yrði vistað utan heimilis sóknaraðila til 1. október 2014. Kæruheimild er í 1. mgr. 64. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sóknaraðili krefst þess aðallega að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi en til vara að vistun barnsins utan heimilis verði markaður skemmri tími. Þá krefst hún málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Varnaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Samkvæmt gögnum málsins, sem eru mikil að vöxtum, hafa barnaverndaryfirvöld ítrekað leitast við að aðstoða sóknaraðila við umönnun og uppeldi dóttur hennar. Hefur sá stuðningur staðið allt frá fæðingu stúlkunnar og ýmsir sérfræðingar komið þar að máli, síðast D sálfræðingur sem að ósk varnaraðila gaf ítarlega skýrslu um forsjárhæfni sóknaraðila 7. júlí 2014 en það hafði hann áður gert í skýrslu 20. október 2011. Var niðurstaða skýrslunnar 7. júlí 2014 sú að sóknaraðili hafi hvorki nægjanlega né nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og að velferð og þroski barnsins sé ekki tryggður í umsjá hennar. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar er fullnægt skilyrðum b. liðar 1. mgr. 27. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr., barnaverndarlaga til að fallast á kröfu varnaraðila um vistun barns sóknaraðila utan heimilis hennar. Verður hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður en um gjafsóknarkostnað sóknaraðila fyrir Hæstarétti fer eins og í dómsorði greinir.

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur.

Kærumálskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður sóknaraðila, A, fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, 300.000 krónur.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 18. júlí 2014.

I.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 17.  júlí 2014, barst Héraðsdómi Reykjavíkur 30. maí sl. með kröfu sóknaraðila, Reykjavíkurborgar f.h. barnaverndarnefndar Reykjavíkur, Ráðhúsi Reykjavíkur.

        Sóknaraðili krefst þess að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði að telpan B, kt. [...], sem lýtur forsjá móður sinnar, A, kt. [...], [...],[...], verði vistuð utan heimilis varnaraðila og á fósturheimili á vegum sóknaraðila til 1. október 2014, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

        Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað. Varnaraðili gerir þá varakröfu að vistunar utan heimilis verði markaður skemmri tími. Auk þess krefst varnaraðili  málskostnaðar úr hendi sóknaraðila eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

        Krafa varnaraðila um að vistun utan heimilis yrði markaður skemmri tími kom fram við aðalmeðferð og ekki var mótmælt af hálfu sóknaraðila þeirri breytingu á kröfugerð varnaraðila.

II.

Málsatvik

        Mál þetta varðar telpu á fjórða aldursári, A, sem lýtur forsjá móður sinnar, A, varnaraðila í máli þessu. Faðir hennar er C. Fram kemur í gögnum málsins að mál mæðgnanna hafa verið til skoðunar hjá barnaverndaryfirvöldum frá því að telpan var aðeins nokkurra daga gömul. Barnaverndarnefnd hafi frá byrjun haft áhyggjur af getu og hæfni varnaraðila til að annast telpuna og barst meðal annars tilkynning frá Kvennadeild Landspítala - háskólasjúkrahúss þess efnis þegar varnaraðili var þar inniliggjandi eftir fæðingu stúlkunnar. 

        Eftir að telpan hafði verið vistuð hjá föðurömmu eftir fæðingu fór telpan til varnaraðila sem var fyrst um sinn í sambúð með föður, en sú sambúð gekk ekki. Varnaraðili fór með telpuna af heimili barnsföður síns og var húsnæðislaus um tíma en flutti að lokum í iðnaðarhúsnæði. Sóknaraðili tók þá við meðferð málsins. Ekki gekk að ná samvinnu við varnaraðila en aðstæður barnsins voru taldar óviðunandi. Í ágúst 2011 þurfti að leita aðstoðar lögreglu til að ná í barnið og vista skv. 31. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 á Vistheimili barna. Í kjölfarið samþykkti varnaraðili að undirgangast greiningar- og leiðbeiningarvistun þar. Þrátt fyrir að leiðbeining þar hafi gengið ágætlega voru enn til staðar áhyggjur vegna innsæisleysis varnaraðila í þarfir barnsins. Varnaraðili naut því aðstoðar úrræðisins Greining og ráðgjöf heim, eftir vistun á vistheimili, en þá var varnaraðili mótþróafull og tók engum leiðbeiningum.

        Tveir sálfræðingar komu að gerð forsjárhæfnismats á varnaraðila á þessum tíma og í niðurstöðum þeirra kemur meðal annars fram að forsjárhæfni og tengslamyndun séu skert og að varnaraðili þurfi áfram bæði leiðsögn og eftirlit með barnið. Einnig kemur fram að varnaraðili hafi sýnt talsverðar framfarir á meðan hún var með barnið á Vistheimili barna sem bendi til þess að hún hafi nægjanlega hæfni til að sinna dóttur sinni en þurfi bæði á að halda reglulegum stuðningi og eftirliti barnaverndaryfirvalda. Í ljósi þess að varnaraðili var ekki til samvinnu um stuðning og úrræði var málið lagt fyrir sóknaraðila í janúar 2012 þar sem varnaraðili samþykkti að taka á móti Greiningu og ráðgjöf heim, tilsjón á heimilið og að barnið sækti leikskóla. Þetta gekk ekki eftir og málið fór á ný fyrir sóknaraðila í september 2012. Fór svo að sóknaraðili úrskurðaði í máli telpunnar, bæði um það að hún skyldi sækja leikskóla í 6 mánuði og um vistun hennar utan heimilis á vegum sóknaraðila í tvo mánuði. Þurfti aðstoð lögreglu til framfylgja úrskurði og fór barnið á Vistheimili barna. Varnaraðili nam barnið á brott og þurfti að kalla til lögreglu til að flytja mæðgurnar aftur á vistheimilið. Samvinna náðist þó við varnaraðila um að hún tæki á móti stuðningi og fór hún heim með barnið af vistheimilinu í október 2012. Samþykkti varnaraðili að barnið yrði á leikskóla, að hún tæki á móti Greiningu og ráðgjöf heim og tilsjón og þægi sálfræðiviðtöl.

        Frá haustinu 2012 og fram til sumarmánaða 2013 átti varnaraðili ágæta samvinnu við sóknaraðila. Þá tilkynnti hún óvænt för til [...] og sagðist ekki vita hvenær hún kæmi til baka. Eftir það tókst starfsmönnum sóknaraðila ekki að koma á neinum stuðningsúrræðum á heimilið. Ítrekað var reynt að fá varnaraðila til að láta móður sína, sem bjó hjá henni eftir [...]ferðina, flytja af heimilinu þar sem ekki var vilji af hálfu stuðningsaðila til að koma inn á heimilið þegar hún væri þar, vegna hegðunar móður hennar og vera hennar þar væri ekki æskileg fyrir telpuna. Varnaraðili var ósammála þessu og af þeim sökum var lítið hægt að vinna með varnaraðila og dóttur hennar en áfram var reynt að fylgja málinu eftir, m.a. í samskiptum við leikskóla. Í ársbyrjun 2014 komu upplýsingar um telpuna frá leikskóla þar sem vel gengi með hana. Telpan stæði vel félagslega og væri ánægð. Fram kom að telpan hefði verið löngu hætt með bleyju en bakslag hefði komið í það. Varnaraðili hafi þá verið  beðin um að fara með stúlkuna til læknis svo að útiloka mætti sýkingu, en varnaraðili varð ekki við þeim ítrekuðu tilmælum. Upplýsingar frá leikskóla bárust þann 10. mars 2014 um að varnaraðili hefði sent tölvupóst til leikskólans þar sem hún lýsti því yfir að hún vildi ekki hafa dóttur sína á leikskóla þar sem þar starfaði fólk frá Asíu. Í kjölfarið sagði varnaraðili upp leikskólaplássi telpunnar og tók hana af leikskólanum. Farið var á heimili varnaraðila til að reyna að ræða þetta við hana en lögregla var viðstödd til að gera þetta kleift, vegna veru móður varnaraðila á heimilinu. Vegna þessa ástands var málið lagt fyrir sóknaraðila þann 1. apríl 2014, með tillögu um vistun telpunnar utan heimilis í tvo mánuði. Varnaraðili lýsti því yfir á fundinum að hún yrði ekki til samvinnu í málinu. Taldi nefndin  að búseta móður varnaraðila á heimilinu hefði skaðleg áhrif á uppeldisumhverfi barnsins. Forsaga málsins sýndi glöggt nauðsyn þess að styðja mæðgurnar á grundvelli barnaverndarlaga og mikilvægt væri að telpan nyti leikskólagöngu. Var talið nauðsynlegt að varnaraðili undirgengist nýtt forsjárhæfnismat. Málið var því tekið til úrskurðar og úrskurðað um 2 mánaða vistun telpunnar utan heimilis. Telpan fór í vistun til föðurforeldra og þurfti að kalla til lögregluaðstoð til að framfylgja úrskurði sóknaraðila til að koma telpunni þangað.

       Í greinargerð sóknaraðila kemur fram að vel hafi gengið með telpuna í vistuninni. Föðuramma hennar hafi farið með hana til læknis vegna þvagvandamála. Í ljós hafi komið að telpan var með þvagfærasýkingu og fékk hún lyf við því. Einnig kemur fram að varnaraðili og móðir hennar hafa verið með áreiti í garð föðurforeldra og leikskóla á tímabilinu og lögregla hafi vegna þessa verið kölluð að heimili föðurforeldra fyrst þegar telpan kom þangað, síðan í Kringluna, þar sem föðurforeldrar voru með barnið, og síðan í leikskóla telpunnar, þar sem varnaraðili og móðir hennar voru með ólæti. Þá hafi komið fram að varnaraðili hafi verið við leikskólann á öðrum tímum og hafi m.a. þurft að fylgja fósturföður út í bíl með barnið til að forðast áreitni varnaraðila, sem hafi kallað fúkyrði að starfsmönnum leikskólans við það tækifæri. Barnið hafi ekki brugðist við, en síðar hafi komið fram hjá föðurafa að telpan hafi verið grátgjörn og viðkvæm eftir uppákomur við leikskólann. Úrskurðað var um umgengni þann 13. maí sl. og skyldi umgengni vera einu sinni í viku í tvo tíma í senn undir eftirliti í húsnæði á vegum barnaverndaryfirvalda. Umgengni hefur verið regluleg við varnaraðila og hefur gengið ágætlega.

       Héraðsdómur Reykjavíkur staðfesti þann 19. maí 2014 úrskurð sóknaraðila um vistun barnsins í 2 mánuði utan heimilis. Í niðurstöðum kemur m.a. fram að fyrir dómi hafi varnaraðili borið að hún hefði leitað til hjúkrunarfræðings vegna gruns um þvagfærasýkingu hjá telpunni. Hafi hún fengið þær leiðbeiningar að koma með þvag til rannsóknar en varnaraðili hafði ekki vitað hvernig hún gæti komið þvagi í lítið glas. Þar að auki ætti hún í erfiðleikum með að gefa telpunni töflur ef þess þyrfti og því hafi hún ekkert gert í málinu.

         Í greinargerð starfsmanns sóknaraðila, dags. 16. maí 2014, sem lögð var fyrir fund sóknaraðila þann 20. maí sl., kemur fram að þrátt fyrir að upplýst sé að móðir varnaraðila sé farin af heimilinu sé að mati starfsmanna það eitt og sér ekki nægjanlegt til þess að fela varnaraðila umsjá dóttur sinnar að nýju miðað við stöðu málsins að öðru leyti. Miklar áhyggjur séu af hæfni varnaraðila til að þiggja og tileinka sér stuðning sem hún sé talin í þörf fyrir til að geta boðið barninu uppá viðunandi uppeldisaðstæður til framtíðar. Telji starfsmenn að nauðsynlegt sé að fullreyna að ná samvinnu við varnaraðila um að endurmat fari fram á forsjárhæfni hennar áður en frekari ákvarðanir verða teknar varðandi búsetu telpunnar. Þá sé einnig nauðsynlegt að tengslamat fari fram að því er varði tengsl barnsins við varnaraðila.

        Með bréfi, dags. 2. júní sl., óskaði sóknaraðili eftir mati D sálfræðings á varnaraðila og í beiðninni var óskað eftir því að matsmaður legði mat á eftirfarandi:

1. Greindarfarslega og heilsufarslega stöðu forsjáraðila og/eða möguleg geðræn vandkvæði, telji matsmaður þörf á því miðað við niðurstöður úr fyrra mati.
2. Meta tengsl milli móður og barns (tengslamat).
3. Mögulega þörf yfir meðferð og/eða stuðningsúrræði, og þá hvaða.
4. Hvort móðir búi yfir nauðsynlegri og nægjanlegri hæfni til að veita stúlkunni fullnægjandi uppeldisskilyrði í framtíðinni.
5. Hvort velferð og þroski stúlkunnar sé tryggður við þau uppeldisskilyrði sem móðir geti veitt.
6. Styrkleika og veikleika móður í uppeldislegu tilliti.

Hæfni móður til að nýta sér meðferð og frekari stuðningsúrræði.

        Varðandi fyrstu matsspurninguna þá taldi matsmaður ekki þörf á að endurtaka sálfræðipróf og/eða greindarpróf þar sem hegðun varnaraðila frá síðasta mati staðfesti fyrri greiningu um alvarlega persónuleikaröskun sem og erfiðleika í almennum skilningi og dómgreind. Í mati á persónuleika uppfyllti hún viðmið fyrir hliðrunarpersónuleikaröskun sem lýsti sér m.a. í erfiðleikum við að mynda tengsl, tortryggni út í fyrirætlanir annarra, hún ætti erfitt með að fyrirgefa fólki og hefði tilhneigingu til að einangra sig. Samkvæmt lýsingum úr skýrslum hafi hegðun varnaraðila verið á þessa vegu, hún hafi sýnt mjög óeðlilega hegðun, bæði varðandi það þegar dóttir hennar var tekin sem og við fleiri aðstæður. Varnaraðili hafi undarlegar hugmyndir og neikvæðar varðandi fólk og virðist eiga mjög erfitt með að treysta fyrirætlunum fólks. Hegðun hennar gagnvart starfsfólki leikskólans og barnaverndar séu mjög lýsandi fyrir persónuleikavanda hennar. Hegðun hennar við matsmann í umgengni hafi einnig verið mjög óeðlileg þar sem hún hafi ekki virt matsmann viðlits, hvorki heilsað né kvatt og hafi ekki litið í áttina til matsmanns þó umgengnin hafi verið í tvær klukkustundir. Matsmaður telur því fyrri greiningu um alvarlega og langvinna persónuleikaröskun vera nokkuð skýra.

        Varðandi aðra spurninguna þar sem matsmanni var falið að meta tengsl milli móður og barns þá kveður hann varnaraðila eiga í erfiðleikum með tengslamyndun, ekki eingöngu varðandi dóttur sína heldur við fólk almennt. Hún eigi fáa vini og og eigi erfitt með að treysta fólki. Í síðasta mati hafi matsmaður talið að tengslamyndun varnaraðila við dóttur sína væri skert og staðfesti að svo væri einnig nú. Varðandi tengsl stúlkunnar við varnaraðila þá hafi stúlkan engin viðbrögð sýnt þegar hún kom í umgengni eða fór úr umgengni og stúlkan hafi í raun ekki sýnt nein neikvæð viðbrögð við að vera ekki í umsjá varnaraðila.

       Varðandi spurningar þrjú og fjögur, um mögulega þörf fyrir meðferð og/eða stuðningsúrræði og hvort móðir búi yfir nauðsynlegri hæfni til að veita stúlkunni fullnægjandi uppeldisskilyrði í framtíðinni, þá vísar matsmaður til þess að í fyrra forsjárhæfnismati hafi varnaraðili verið metin með nægjanlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar en þó með bæði stuðningi og eftirliti. Í ljós hafi komið að þessi stuðningur og eftirlit hefur ekki verið nægjanlegt úrræði til að aðstoða A til að sinna dóttur sinni. Varnaraðili hafði náð árangri á Vistheimilinu en sá árangur hafi ekki skilað sér til lengri tíma.  Helst virðist samskiptafærni varnaraðila og viðhorf vera hindrun og hún virðist eiga mjög erfitt með að aðskilja eigin tilfinningar og viðhorf frá tilfinningum stúlkunnar. Þetta komi fram við skoðun á samskiptum þeirra þar sem varnaraðili eigi mjög erfitt með að stoppa sig af í að tala neikvætt um ömmu og afa stúlkunnar við hana og í viðtölum við hana varðandi atvikið í [...]. Þar virðist varnaraðili ekki hafa neinn skilning á líðan stúlkunnar og hvaða áhrif þetta hefur haft á hana. Varnaraðili virðist því forgangsraða eigin þörfum og tilfinningum ofar hagsmunum stúlkunnar og sýni verulega skerta hæfni við að aðgreina eigin tilfinningar frá tilfinningum dóttur sinnar. Hún láti einnig eigin neikvæð viðhorf í garð starfsmanns leikskólans verða til þess að hún vilji ekki að stúlkan sé á leikskóla og sýni aftur verulega skerta getu til að setja hagsmuni dóttur sinnar framar sínum eigin hagsmunum. Hún vilji heldur ekki að dóttir sín sé í fóstri hjá ömmu sinni og afa og vilji ekki að stúlkan sé á Vistheimilinu. Varnaraðili hafi lýst því að hún vildi að dóttir sín væri í fóstri annars staðar sem klárlega sé ekki vegna hagsmuna barnsins heldur vegna hennar eigin reiði í garð ömmu og afa hennar. 

         Matsmaður bendir á að geta varnaraðila til samvinnu hafi verið slök í gegnum tíðina, hún hafi á tímum hafnað öllum stuðningi, sem og samvinnu við barnavernd. Slíkir erfiðleikar hafa verið frá því málið hafi verið unnið hjá Barnavernd [...] og í raun versnað með árunum. Í gegnum tíðina hefur hún verið húsnæðislaus með dóttur sína, búið hjá móður sinni í iðnaðarhúsnæði og verið á flakki með hana og sýnt töluvert innsæisleysi varðandi öryggi stúlkunnar og velferð.       

         Matsmaður telur því ljóst að varnaraðili hafi ekki nauðsynlega eða nægjanlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og töluverð hætta sé á að A hafi veruleg neikvæð áhrif á þroska barnsins með því að einangra hana og koma inn neikvæðum hugmyndum um lífið og tilveruna. Varðandi daglega umönnun þá sé einnig ljóst að geta sé verulega skert, hún hafi til að mynda ekki sinnt þvagfærasýkingu stúlkunnar og þær lifi mest á ruslfæði eins og hún segir sjálf. Þá hafi stúlkan verið í töluverðu rótleysi og flakki, sérstaklega þar sem móðir hennar var með hana á flakki á [...]  í marga mánuði og áður án fastrar búsetu. Matsmaður mælir því með að barnavernd hugi að velferð stúlkunnar m.t.t. varanlegs fósturs og tryggi þar með öryggi hennar og velferð. Athuga beri að vegna fyrri hegðunar varnaraðila þá sé nauðsynlegt ef ákveðið er að hún hafi umgengni við dóttur sína, að slík umgengni verði undir ströngu eftirliti, bæði vegna vangetu hennar til að aðgreina eigin viðhorf og tilfinningar frá tilfinningum stúlkunnar en einnig vegna hættu á að hún fari með barnið og láti ekki ná í sig. 

        Varðandi spurningu 5, hvort velferð og þroski stúlkunnar sé tryggður við þau uppeldisskilyrði sem varnaraðili geti veitt, þá séu öll  svör hennar mjög óljós og virðist hún í raun ekki hafa neinar áætlanir. Hún hafi eitthvað hugsað um að fara í skóla en treysti sér samt ekki og viti ekki hvað hún myndi læra. Varðandi vinnu þá hafi varnaraðili verið vinnufær en ekkert unnið í langan tíma og virðist ekki hafa neinar áætlanir um að fá sér vinnu. Varnaraðili hafi lifað á peningum sem hún eigi eða hafi átt en þeir fjármunir virðist vera orðnir litlir. Matsmaður telur ólíklegt að varnaraðili ætli sér í raun út á vinnumarkaðinn og líklegast ætli hún að fara aftur á félagsbætur þegar peningurinn er búinn. 

         Matsmaður bendir á að misræmi sé í því sem varnaraðili segi varðandi móður sína, en viti í raun ekkert um það, en hún segist hins vegar vera í reglulegu sambandi við hana. Hún vilji að að móðir sín búi hjá sér, allt hafa gengið betur þegar móðir hennar hafi búið á heimilinu. Matsmaður telur því mjög líklegt að A muni hleypa móður sinni aftur inn á heimilið. Varnaraðili hafi engar lausnir varðandi deilur við leikskólann og matsmaður telur allar líkur á að hún muni minnka viðveru stúlkunnar um leið og hún getur og í raun sé líklegast að hún muni láta hana hætta mjög fljótlega. Ólíklegt verði einnig að teljast að A muni hafa frumkvæði að því að setja stúlkuna á annan leikskóla og líklegast sé að hún muni hafa hana heima með sér og mömmu sinni og einangra hana frá öðrum börnum. Í ljósi ofangreinds telur matsmaður að velferð og þroski barnsins sé ekki tryggður í umsjá móður.

         Varðandi sjöttu spurningu um styrkleika og veikleika móður í uppeldislegu tilliti þá vísar matsmaður til sem fram kom hér að ofan um veikleika hennar. Varðandi styrkleika þá hafi heimili varnaraðila verið hreint og fínt og hún sjálf snyrtileg og hreinleg. Ekki hafi heldur virst ástæða til að hafa áhyggjur af hreinlæti stúlkunnar og hún hafi verið hrein og snyrtileg þegar hún hafi verið í umsjá móður. Einnig hafi varnaraðili verið dugleg að elda mat á kvöldin en þó segist hún áður en móðir hennar hafi komið á heimilið hafa farið mikið út að borða með dóttur sína og líklegast mikið verið í ruslfæði. Á tímabilum hafi varnaraðili einnig náð árangri, hún hafi náð að nýta sér ágætlega veruna á Vistheimili barna á sínum tíma og í upplýsingum frá leikskóla í lok 2012 komi fram að stúlkan tæki framförum í þroska og liði vel, móðir væri farin að ræða við starfsfólk, hafi tekið undir með því og verið farin að brosa. Tilsjón hefur einnig borið árangur að hluta til. Hins vegar verður að taka fram að langtímaárangur af úrræðum hafi verið afar takmarkaður og virðist eingöngu virka í stuttan tíma áður en hlutirnir fara í sama farið.

        Varðandi sjöundu spurningu í matsbeiðni, hæfni móður til að nýta sér meðferð og frekari stuðningsúrræði þá kveður matsmaður vandamál varnaraðila vera lengri tíma vandamál af röskun á persónuþroska og hún þurfi á að halda langri og sérhæfðri meðferð. Slík meðferð hafi þó ekki sýnt nægjanlega góðan árangur í rannsóknum, meðferðin geti tekið mörg ár og alveg sé óvíst hvort það gagnist henni varðandi forsjárhæfni. Varðandi stuðning þá myndi varnaraðili líklegast samþykkja tilsjón en matsmaður telur þó ólíklegt að slík tilsjón muni bera nægjanlegan árangur. Líklegast sé að móðir varnaraðila komi aftur á heimilið og tilsjón því ekki möguleiki. Einnig sé óvíst hvort varnaraðili geti lært nýjar aðferðir í samvinnu við tilsjón vegna þess að vandamál A tengist fyrst og fremst persónuleikaröskun, viðhorfum og lífssýn frekar en beinum aðferðum við barnauppeldi. Þá hafi varnaraðili heldur ekki nýtt sér stuðning og meðferðarúrræði sem henni hafa verið boðin eins og sálfræðiþjónustu, Kvennasmiðjuna og sjálfsstyrkingarnámskeið en hafi á tímabilum nýtt sér tilsjón sem hún virðist þó frekar líta á sem félagsskap fyrir sig en aðstoð við uppeldið. Matsmaður telur varnaraðila ekki geta sýnt nægjanlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og telur því stuðningsúrræði ekki vera möguleika. Matsmaður telur að varnaraðili þyrfti kannski sjálf á eigin vegum, og í samvinnu við heimilislækni, að sækja um í greiningarteymi geðsviðs LSH m.t.t. meðferðar á Hvítabandi. Matsmaður tekur fram að hann telur varnaraðila samt ekki með nægjanlega forsjárhæfni þó hún muni fá lengri tíma meðferð. 

        Niðurstaða matsmanns er sú að hann telur að varnaraðili hafi hvorki nægjanlega eða nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og að velferð og þroski barnsins sé ekki tryggður í umsjá hennar. Til að tryggja velferð og öryggi stúlkunnar mælir matsmaður með varanlegu fóstri.

III.

Málsástæður og lagarök sóknaraðila

        Sóknaraðili telur ljóst af aðstæðum öllum og gögnum málsins að nauðsynlegt sé að vista barnið áfram utan heimilis á meðan reynt verði til þrautar að bæta foreldrahæfni varnaraðila. Nýtt forsjárhæfnismat D sálfræðings, dags. 7. júlí sl., kalli á að endurmeta þurfi stöðuna og kortleggja þurfi þann stuðning og úrræði sem varnaraðili þurfi á að halda. Þá sé það

        Það er afstaða sóknaraðila að gætt hafi verið meðalhófs við alla meðferð máls þessa og að önnur stuðningsúrræði en vistun telpunnar utan heimilis megni því ekki að tryggja öryggi hennar við núverandi aðstæður. 

        Sóknaraðili vísar til þess að fyrir liggi úrskurður nefndarinnar frá 1. apríl 2014 um vistun til tveggja mánaða, sbr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Sá úrskurður hafi verið staðfestur af Héraðsdómi Reykjavíkur þann 19. maí 2014. Sóknaraðili telur, í ljósi alls framangreinds og gagna málsins, þörf á að vistun telpunnar B standi lengur en þá tvo mánuði sem nefndin hefur heimild til að úrskurða um, sbr. b-lið 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Með framangreindri bókun var borgarlögmanni falið að gera þá kröfu að telpan yrði vistuð utan heimils í allt að fjóra mánuði til viðbótar þeim tveimur sem áður hafði verið úrskurðað um. Þá vísaði sóknaraðili við flutning málsins til nýs forsjárhæfnismats D sálfræðings þar sem fram kemur að hæfni varnaraðila til að annast uppeldi telpunnar sé verri en áður hafi legið fyrir. Í niðurstöðum matsins komi fram að varnaraðili hafi hvorki nægjanlega eða nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og að velferð og þroski barnsins verði ekki tryggður í umsjá hennar. Til að tryggja velferð og telpunnar mæli matsmaður með varanlegu fóstri.

        Með vísan til alls framangreinds er það mat sóknaraðila að brýnir hagsmunir telpunnar mæli með því að hún sé vistuð utan heimilis varnaraðila og því ítrekuð sú krafa að Héraðsdómur Reykjavíkur úrskurði, að telpan, B, sem lýtur forsjá varnaraðila, móður sinnar, A, verði vistuð utan heimilis hennar og á fósturheimili á vegum sóknaraðila til 1. október 2014, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

       Sóknaraðili mótmælir varakröfu sóknaraðila um að vistun utan heimilis sem órökstuddri.

Málsástæður og lagarök varnaraðila

        Af hálfu varnaraðila er á því byggt að lýsing málavaxta í kröfu sóknaraðila sé röng í svo veigamiklum atriðum að óhjákvæmilegt sé að mótmæla henni í heild sinni sem rangri. Dregin séu upp dekkri mynd af varnaraðila og aðstæðum hennar en efni standi til.

        Varnaraðili byggir á því að bæði form- og efnisgallar séu á kröfu sóknaraðila um áframhaldandi vistun telpunnar utan heimilis. Upphafleg krafa hafi byggst á þremur atriðum, að varnaraðili hafi afturkallað leikskólapláss telpunnar, að móðuramma hennar búi á heimilinu og að varnaraðili hafi neitað að gangast undir forsjárhæfnismat, en ekkert þessara atriða sé lengur fyrir hendi.

        Varnaraðili byggir á því að ekki sé fullnægt lagaskilyrðum sem áskilin séu í 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. um vistun utan heimilis, hvorki séu til staðar brýnir hagsmunir eða sýnt hafi verið fram á þá nauðsyn sem áskilin sé í lögunum. Varnaraðili byggir á því að of mikið sé gert úr vandamálum varnaraðila í kröfu sóknaraðila og verði fallist á kröfu hans sé það í andstöðu við markmið 2. gr. barnaverndarlaga sem sé að styrkja fjölskyldur í uppeldishlutverki sínu. Hér sé um að ræða íþyngjandi úrræði og verulegar líkur séu á að afleiðingarnar geti orðið alvarlegar fyrir telpuna og til þess fallnar að stía fjölskyldunni í sundur.

        Þá byggir varnaraðili á því að sú umgengni sem hún hafi haft við dóttur sína sé í andstöðu við framangreind markmið laganna og sú litla umgengni sem hún hafi við hana sé undir eftirliti starfsmanns sóknaraðila og of langt sé gengið í úrræðum sóknaraðila í málinu.

        Varnaraðili byggir einnig á því að óheimilt sé að beita úrræði samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, sbr. b-lið 27. gr. þar sem unnt sé að beita vægara úrræði og vísar í því sambandi til 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. og 7. mgr. 4. gr. laga nr. 80/2002. Augljóst sé að unnt sé að ná lögmæltum markmiðum með öðru og vægara móti og í því sambandi vísar varnaraðili til 1. mgr. 26. gr. laga nr. 80/2002.

        Varnaraðili byggir á því að krafa sóknaraðila sé ekki nægjanlega rökstudd og vísar jafnframt til þess að varnaraðili hafi orðið við fyrirmælum sóknaraðila um að telpan myndi sækja leikskóla og að móðir varnaraðili myndi flytja út af heimilinu. Með því að fallast á þessar kröfur hafi varnaraðili sýnt samstarfsvilja sinn í verki. Þessar tvær meginástæður þvingunarúrræða sóknaraðila séu ekki lengur fyrir hendi. Þrátt fyrir það krefjist sóknaraðili eins viðurhlutamesta úrræðis sem hægt sé að grípa til. Þá hafi sóknaraðili ekki sýnt fram á hvers vegna ekki sé hægt að beita vægari úrræðum sem barnaverndarlög bjóði.

        Varnaraðili byggir á því að af hálfu sóknaraðila hafi ekki verið séð til þess að málið væri nægilega upplýst áður en ákvörðun var tekin í því og hafi hann með þeim hætti brotið gegn 1. mgr. 41. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, sbr. og 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Engin könnun hafi verið gerð á heimilisaðstæðum varnaraðila, hvorki áður en ákvörðun hafi verið tekin um vistun telpunnar utan heimilis þann 1. apríl sl. né eftir þann tíma. Þá mótmælir varnaraðili því að skort hafi á vilja hennar til samstarfs um forsjárhæfnismat, en nú sé þátttöku varnaraðila í forsjárhæfnismati lokið.

        Varnaraðili bendir á að hún hafi alltaf lagt sig fram um að búa dóttur sinni gott heimili og hún aldrei liðið skort af neinu tagi. Þrátt fyrir einhver vandamál hafi varnaraðili verið góð móðir og hafi sterkt stuðningsnet í kringum sig og ástríka fjölskyldu sem hafi verið til staðar fyrir stúlkuna þegar á hafi þurft að halda.

          Í ljósi þessa séu engin lagaskilyrði fyrir áframhaldandi vistun telpunnar utan heimilis. Með kröfu sóknaraðila sé gengið miklu lengra en nauðsyn krefji auk þess sem það brjóti gegn brýnum hagsmunum telpunnar að njóta stuðnings varnaraðila sem sé henni afar náin.

         Við flutning málsins gagnrýndi lögmaður varnaraðila ýmis atriði í forsjárhæfnismati D og þversagnir væru t.d. varðandi líðan telpunnar.

         Varnaraðili vísar til meginreglna stjórnsýsluréttar, ákvæða laga nr. 37/1993 og laga nr. 80/2002. Málskostnaðarkröfu byggir varnaraðili á 1. mgr. 60. gr. laga nr. 80/2002 og krafa um virðisaukaskatt á málflutningsþóknun er byggð á lögum nr. 50/1988.

IV.

Niðurstaða

        Í máli þessu gerir sóknaraðili kröfu um að telpan B, sem lýtur forsjá móður sinnar, varnaraðila í máli þessu, verði vistuð utan heimilis varnaraðila og á fósturheimili á vegum sóknaraðila til 1. október 2014, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

        Í 1. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 er kveðið á um heimildir barnaverndarnefndar til að úrskurða um vistun barns utan heimilis í tilvikum þar sem ekki liggur fyrir samþykki foreldris og/eða barns sem náð hefur 15 ára aldri, enda mæli brýnir hagsmunir barns með því. Samkvæmt b-lið 1. mgr. ákvæðisins er barnaverndarnefnd heimilað að kveða á um töku barns af heimili í allt að tvo mánuði og um nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja öryggi þess eða til að unnt sé að gera viðeigandi rannsókn á barninu og veita því nauðsynlega meðferð og aðhlynningu. Þá er það jafnframt skilyrði, sbr. 26. gr. sömu laga, að önnur vægari úrræði hafi ekki skilað árangri að mati barnaverndarnefndar eða eftir atvikum að barnaverndarnefnd hafi komist að þeirri niðurstöðu að þau séu ófullnægjandi. Í 28. gr. barnaverndarlaga er kveðið á um það að ef barnaverndarnefnd telur nauðsynlegt að ráðstöfun skv. a- og b-lið 1. mgr. 27. gr. standi lengur en þar er kveðið á um skuli nefndin gera kröfu um það fyrir héraðsdómi. Heimilt er með úrskurði dómara að vista barn í allt að tólf mánuði í senn frá og með þeim degi þegar úrskurður dómara er kveðinn upp. Þá er kveðið á um það að ef krafist er framlengingar vistunar skv. 27. eða 28. gr. eða forsjársviptingar skv. 29. gr. laganna áður en vistunartíma lýkur haldist ráðstöfun þar til úrskurður eða dómur liggi fyrir. 

        Sóknaraðili telur ljóst með vísan til gagna málsins að nauðsynlegt sé að vista barnið áfram utan heimilis á meðan reynt verði til þrautar að bæta foreldrahæfni varnaraðila og kortleggja þann stuðning sem hún sé í þörf fyrir. Þá kalli niðurstaða forsjárhæfnismat D sálfræðings, sem nú liggi fyrir, á það að meta verði stöðuna og taka síðan ákvörðun um framhaldið, en á meðan verði ekki hróflað við högum barnsins sem líði vel þar sem það dvelur nú. Barnið hafi sýnt miklar framfarir á þeim tíma sem það hafi verið í vistun hjá föðurforeldrum. Sóknaraðili leggur áherslu á að gætt hafi verið meðalhófs við alla meðferð málsins en niðurstöður forsjármatsins séu þau að stuðningsúrræði sem reynd hafi verið hafi ekki borið tilætlaðan árangur og því sé vistun telpunnar utan heimilis nauðsynleg svo tryggja megi öryggi hennar meðan staðan verði metin og ákvörðun tekin um framhaldið.

        Varnaraðili byggir á því að bæði form- og efnisgallar séu á kröfu sóknaraðila þar sem upphafleg krafa hafi byggst á þremur atriðum, að varnaraðili hafi afturkallað leikskólapláss telpunnar, að móðuramma hennar búi á heimilinu og að varnaraðili hafi neitað að gangast undir forsjárhæfnismat, en ekkert þessara atriða séu lengur fyrir hendi. Þá sé ekki fullnægt lagaskilyrðum sem áskilin séu í 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, sbr. b-lið 1. mgr. 27. gr. um vistun utan heimilis.

        Varnaraðili byggir einnig á því að óheimilt sé að beita úrræði samkvæmt 1. mgr. 28. gr. laga nr. 80/2002, sbr. b-lið 27. gr. þar sem unnt sé að ná lögmæltum markmiðum með öðru og vægara móti, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 80/2002, sbr. og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. og 7. mgr. 4. gr. laga nr. 80/2002.

         Í niðurstöðum forsjármats dómkvadds matsmanns, D sálfræðings, dags. 7. júlí 2014, kemur fram að hann telur hegðun varnaraðila frá því að síðasta mat var unnið staðfesta fyrri greiningu um alvarlega persónuleikaröskun. Hún hafi sterka tilhneigingu til að einangra sig og telpuna. Hegðun hennar gagnvart starfsfólki leikskólans og starfsmanna sóknaraðila sé mjög lýsandi fyrir  þetta.

         Þá telur matsmaður varnaraðila eiga í erfiðleikum með tengslamyndun, ekki eingöngu varðandi dóttur sína heldur við fólk almennt. Varðandi tengsl telpunnar við varnaraðila þá hafi telpan ekki sýnt nein viðbrögð þegar hún kom í umgengni eða fór úr umgengni og hafi í raun ekki sýnt nein viðbrögð við að vera ekki í umsjá varnaraðila.

        Matsmaður telur varnaraðila ekki hafa nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og töluverð hætta sé á að hún hafi verulega neikvæð áhrif á þroska telpunnar með því að einangra hana og koma inn neikvæðum hugmyndum um lífið og tilveruna. Einnig sé daglegri umönnun ábótavant, sbr. þvagfærasýkingu telpunnar.     

        Matsmaður telur einnig, og færir rök fyrir því, að velferð og þroski telpunnar sé ekki tryggður í umsjá varnaraðila. Varðandi tilsjón þá hafi hún borið árangur að hluta, en langtímaárangur af þeim úrræðum sem varnaraðili hafi notið hafi verið afar takmarkaður og hlutir farið aftur í sama farið og hún ekki heldur nýtt sér þau úrræði sem hafi verið í boði. Þá telur matsmaður að varnaraðili muni hleypa móður sinni aftur inn á heimilið, hún segi að allt hafi gengið betur þegar móðir hennar hafi búið á heimilinu. Varnaraðili hafi engar lausnir varðandi deilur við leikskólann og í raun sé líklegast að hún muni minnka viðveru telpunnar um leið og hún geti og líklegast sé að hún muni láta hana hætta mjög fljótlega. Þá sé ólíklegt að hún hafi frumkvæði að því að setja hana á annan leikskóla.

        Matsmaður kveðst telja að varnaraðili hafi ekki sýnt nægjanlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og því telji hann stuðningsúrræði ekki vera möguleika. Hann telur því að varnaraðili hafi hvorki nægjanlega né nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og að velferð og þroski telpunnar sé ekki tryggður í umsjá hennar og til að tryggja velferð og öryggi telpunnar mæli hann með varanlegu fóstri.

        D sálfræðingur gaf vitnaskýrslu við flutning málsins og staðfesti forsjárhæfnismat sitt, dags. 7. júlí 2014. Vitnið kvaðst hafa metið varnaraðila 2011 og síðan í apríl sl. hafa verið beðinn um endurmat. Varnaraðili hafi verið því andsnúinn í fyrstu en síðan fallist á það. Í nýju mati hafi helstu niðurstöður verið svipaðar, en í fyrra mati hafi varnaraðili verið talin hæf en í nýju mati ekki hafa nægilega forsjárhæfni og því mælti hann með varanlegu fóstri. Varnaraðili hafi ekki náð að nýta sé þann stuðning sem henni sé veittur, en sæki alltaf í sama farið. Vitnið kvaðst hafa komið að umgengni varnaraðila við dóttur sína og það hafi gengið ágætlega, hún hafi verið natin við dóttur sína en hún hafi átt erfitt með að stoppa sig í að tala illa um fósturforeldarna og hann hafi orðið að stoppa hana af með það. Vitnið kvað sér hafa fundist óeðlilegt að telpan hafi hvorki sýnt viðbrögð þegar móðir hennar kom eða neikvæð þegar hún fór, en börn séu vanalega háð foreldrum sínum á þessum árum.

        Varnaraðili gaf skýrslu við flutning málsins og gerði grein fyrir ferð sinni og dóttur sinnar til [...],[...]og víðar í júlí 2013 með móður sinni. Systir hennar hafi síðan verið með þeim um tíma og hún hafi útvegað þeim íbúð og hún hafi haft húsnæði allan tíman. Þegar hún kom heim hafi hún farið að [...] í [...]. Systir sín hafi búið þar hjá sér um tíma þar sem hún hafi verið húsnæðislaus og móðir hennar síðan flutt inn, en hún hafi flutt út vegna kröfu sóknaraðila í apríl sl.

        Aðspurð um þvagfærasýkingu dóttur sinnar þá kvað varnaraðili bakslag hafa komið upp eftir að þær komu úr fríinu. Telpan hafi aftur farið að pissa á sig og hún hafi haldið að þetta væri tímabundið og myndi líða hjá: Þetta hafi hins vegar ágerst. Starfsfólk á leikskólanum hafi bent sér á að láta athuga þetta oftar en tvisvar sinnum. Hún hafi síðan farið á heilsugæsluna og henni þá verið sagt að hún þyrfti að koma með þvag í glasi, en hún hafi hins vegar ekki vitað hvernig ætti að koma þvagi telpunnar í glasið og nokkra daga hafi tekið að komast að því, en svo hafi ekkert gerst, telpan hafi verið tekin af sér.

       Aðspurð um það af hverju varnaraðili hafi verið treg að fara í forsjárhæfnismat þá hafi hún farið í sams konar mat árið 2011 og verið látin taka alls konar próf og hún hafi ekki talið það hafa neinn tilgang að fara í það sama aftur. Hún hafi síðan fallist á að fara í matið og hitt matsmanninn þrisvar sinnum, tvisvar á stofu hjá honum og einu sinni á heimili sínu.

        Varðandi uppákomu í [...] þá kvaðst varnaraðili hafi rekist á föðurforeldra dóttur sinnar þar og hún hafi séð ömmu hennar hringja á lögregluna. Þau hafi síðan sest og fengið sér að borða og telpan verið með þeim. Þegar þau hafi verið að fara hafi afinn tekið telpuna upp en  hún hafi þá tekið utan um telpuna og faðmað hana til að kveðja hana, en þá hafi lögreglan komið og tekið sig á brott. Eins hafi verið með atvikið við [...], það hafi allt verið byggt á misskilningi.

        Varnaraðili var inntur eftir því að hverju hún hafi ekki viljað að telpan væri vistuð hjá föðurforeldrum hennar þá sé það vegna þess að þau hafi ekki sýnt áhuga á að umgangast telpuna í marga mánuði.

         E, systir varnaraðila, gaf vitnaskýrslu við flutning málsins. Hún kvaðst hafa aðstoðað systur sína í gegnum tíðina. Vitnið lýsti aðstæðum á heimili varnaraðila og kvað heimilishald venjulegt, allt hreint og góður matur, og þeim mæðgum liðið vel. Dvöl móður þeirra á heimilinu hafi hins vegar verið neyðarúrræði þar sem hún hafi ekki átt í önnur hús að venda, en barnaverndarnefnd hafi viljað að hún færi af heimilinu og því hafi verið sæst á það að hún færi. Ástæðan hafi verið sú að móðir þeirra væri erfið og eigi við vandamál að stríða, hafi verið ógnandi í hegðun við starfsfólk frá barnaverndarnefnd og verið orðljót. Hún hafi hins vegar lagt áherslu á að allt væri í röð og reglu á heimilinu.

        F, félagsráðgjafi hjá sóknaraðila gaf vitnaskýrslu fyrir dómi og staðfesti greinargerð sína, dags. 16. maí 2014. Vitnið kvaðst hafa komið að málum varnaraðila frá byrjun hjá sóknaraðila, en sumarið 2011 hafi málið komið frá [...] þar sem miklar áhyggjur hafi verið af foreldrahæfni varnaraðila og aðbúnaði barnsins. Vitnið rakti meðferð málefna varnaraðila hjá sóknaraðili, en fjölmargar tilkynningar hafi borist til sóknaraðila og mikil umfjöllun hafi verið um málefni þeirra mæðgna. Varnaraðila hafi verið boðin ýmis stuðningsúrræði, tilsjón, sálfræði aðstoð, húsnæðisaðstoð og annað viðlíka.

        Vitnið kvað gríðarlega áherslu hafa verið lagða á að telpan sækti leikskóla. Vitnið kvað þrennt skipta megin máli varðandi þarfir barnsins og það að varnaraðili hafi ekki nýtt sér stuðningsúrræði sem henni hafi verið boðin sem skyldi. Sá grunnur sem byggja yrði á væri vilji, geta og innsæi, án innsæis væri hitt ekki til staðar. Varnaraðili hefði hvorki ekki innsæi né skilning á því að hún þarfnaðist stuðnings og telji stuðningsúræðin óþarfa inngrip. Vegna dómgreindarskorts nýtist stuðningsúrræði illa og ekkert til frambúðar. Yfirleitt hafi þau stuðningsúrræði sem varnaraðili hafi notið hafi ýmist verið þvinguð fram eð þurft að úrskurða um þau.  Þegar tíminn líði hverfi varnaraðili frá öllu og telji stuðninginn óþarfan og telji sig vita allt best sjálf.

        Varðandi áframhaldandi vistun nú þá segir vitnið að meðalhófsreglan sé ávallt höfð að leiðarljósi, en fari eftir aðstæðum hverju sinni. Ávallt verði að láta barnið njóta vafans og varðandi áframhaldandi vistun verði að horfa til sögunnar og þeirra úrræða sem reynd hafi verið og viðbragða móður. Telpan sé sett í erfiðar og ljótar aðstæður þegar beita þurfi þvingunum. Ekki sé leggjandi á barnið að vera í þannig aðstæðum hjá forsjáraðila sem hafi ekkert innsæi í þarfir barnsins og því sé ástæða til að hafa áhyggjur af öryggi barnsins við þessar aðstæður.

        Aðspurð um hvað taki við ef fallist verði á kröfu sóknaraðila, þá kvað vitnið þurfa að taka málið til skoðunar á þeim grundvelli sem nú liggi fyrir með nýju mati og ákveða næstu skref. Matið sé nýkomið og barnaverndarnefnd þurfi að fjalla um málið að nýju.

        Við meðferð barnaverndarmála ber að fylgja meginreglum stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og sérreglum barnaverndarlaga um málsmeðferð. Ein af grundvallarregl­um stjórnsýsluréttarins, meðalhófsreglan, er lögfest í 12. gr. stjórnsýslulaga og er hana jafnframt að finna í 7. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga þar sem segir að barnaverndar­yfirvöld skuli eftir föngum gæta þess að almenn úrræði til stuðnings fjölskyldu séu reynd áður en gripið sé til annarra úrræða. Þau skuli jafnframt ávallt miða við að beitt sé vægustu ráðstöfunum til að ná þeim markmiðum sem að sé stefnt. Því aðeins skuli gert ráð fyrir íþyngjandi ráðstöfunum að lögmæltum markmiðum verði ekki náð með öðru og vægara móti. Samkvæmt 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga segir að í barnaverndarstarfi skuli beita þeim ráðstöfunum sem ætla megi að barni séu fyrir bestu og að hagsmunir barna skuli ávallt hafðir í fyrirrúmi í starfsemi barnaverndaryfirvalda.

        Eins og rakið hefur verið hefur sóknaraðili áður gripið til ýmissa vægari úrræða í viðleitni sinni til að gæta hagsmuna B en að vista hana utan heimilis. Þau úrræði hafa ekki skilað árangri og virðist lítið sem ekkert hafa þokast í rétta átt. Eins og rakið hefur verið í málavaxtalýsingu hafa áhyggjur og afskipti barnaverndaryfirvalda verið allt frá því telpan var nokkurra daga gömul vegna stöðu varnaraðila og vanmáttar hennar til að annast telpuna. Öll saga málsins sýnir glöggt nauðsyn þess víðtæka stuðnings og þeirra úrræða sem reynd hafa verið til að gera varnaraðila kleift að annast telpuna en mjög hefur skort á vilja og hæfni varnaraðila til að þiggja og tileinka sér stuðning sem hún er talin vera í þörf fyrir til þess að henni verði kleift að bjóða telpunni upp á viðunandi uppeldisaðstæður til framtíðar. Telja verður að meðalhófs hafi verið gætt af hálfu sóknaraðila og ítrekað hafi verið reynd vægari úrræði á grundvelli 24. gr. barnaverndarlaga og þau séu fullreynd, án þess að viðunandi árangur hafi náðst. Þá ber að líta til þess að vegna andstöðu varnaraðila við vistun telpunnar á Vistheimili barna var úrskurðað um vistun hennar á einkaheimili föðurforeldra. Telpan hefur verið í vistun hjá föðurforeldrum og þurfti að kalla til lögregluaðstoð til að framfylgja úrskurði sóknaraðila til að koma telpunni þangað þann 2. apríl sl. Fyrir liggur að vel hefur gengið með telpuna í vistuninni. Fram kemur í vitnisburði D sálfræðings að telpan hafi sýnt talsverðar framfarir í vistuninni utan heimilis, sé opnari og ræði sín mál sem hún hafi ekki gert áður. Fram kemur í pósti frá leikskóla, dags. 20. júní sl., að varnaraðili virðist hafa breytt vistunartíma B á leikskólanum þar sem hún hefur verið. Þrátt fyrir að í upphaflegri kröfugerð hafi verið byggt á  því í forsendum að nauðsyn væri á því að nýtt forsjárhæfnismat færi fram og það liggi nú fyrir verður að telja að öryggi og velferð telpunnar væri verulega ógnað ef hún væri nú flutt aftur á heimili varnaraðila meðan afstaða verður tekin um framhaldið á grundvelli nýs forsjárhæfnismats. Í þessu tilliti ber fyrst og frest að byggja á því hvað hagsmunum barnsins er fyrir bestu og það verður að njóta vafans í þessu efni.

       Barnaverndaryfirvöldum er skylt að beita þeim ráðstöfunum sem ætla má að séu telpunni fyrir bestu og hagsmunir hennar skulu hafðir í fyrirrúmi samkvæmt 1. mgr. 4. gr. barnaverndarlaga. Í þeirri aðstöðu sem nú er kominn upp nýju  Með hliðsjón af aðstæðum B, afstöðu varnaraðila til leikskólagöngu hennar og sinnuleysi um líkamlegt heilbrigði og niðurstöðu dómkvadds matsmanns, sem telur varnaraðila ekki hafa nægjanlega og nauðsynlega hæfni til að fara með forsjá dóttur sinnar og að velferð og þroski hennar sé ekki tryggður í umsjá hennar, er það niðurstaða dómsins að skilyrði séu til þess samkvæmt b-lið 1. mgr. 27. gr., sbr. 1. mgr. 28. gr., barnaverndarlaga að fallast á kröfu sóknaraðila eins og hún er sett fram, en varakrafa varnaraðila er ekki studd neinum rökum. Sóknaraðili gerir ekki kröfu um málskostnað. Rétt þykir að málskostnaður milli aðila falli niður. Gjafsóknarkostnaður A greiðist úr ríkissjóði, eins og kveðið er á um í úrskurðarorði.           

        Þórður Clausen Þórðarson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

        Fallist er á kröfu sóknaraðila um að B verði vistuð utan heimilis varnaraðila og á fósturheimili á vegum sóknaraðila, barnaverndarnefndar Reykjavíkur, til 1. október 2014.

        Gjafsóknarkostnaður varnaraðila, A, greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun lögmanns hennar, Ómars Arnar Bjarnþórssonar hdl., sem þykja hæfilega ákveðin 1.300.000 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti.