Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Helgi I. Jónsson, Benedikt Bogason og Karl Axelsson.  

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. október 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 17. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. október 2016, þar sem tekin var til greina krafa sóknaraðila um að vitnin A og B skyldu koma fyrir dóm við aðalmeðferð í máli sóknaraðila gegn varnaraðila og gefa skýrslu. Kæruheimild er í n. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur.  

Dómsorð:

Hinn kærði úrskurður er staðfestur. 

Úrskurður Héraðsdóms Reykjaness 13. október 2016.

Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 23. september síðastliðinn, er höfðað með ákæru héraðssaksóknara, útgefinni 1. júní 2016, á hendur X, kennitala [...],[...], „fyrir líkamsárás og hættubrot, með því að hafa sunnudaginn 27. september 2015, á bifreiðastæði við [...] í Reykjavík, ekið bifreiðinni C á allt að 40 kílómetra hraða á klukkustund, á vinstra afturhorn bifreiðarinnar D sem þar stóð kyrrstæð, með þeim afleiðingum að eiginkona hans, E, sem sat ökumannsmegin í bifreiðinni D, fékk högg aftan á hnakka hægra megin og tognun og ofreynslu á hálshrygg auk þess sem ákærði stofnaði með háttseminni lífi og heilsu E og F, sem sat í farþegasæti bifreiðarinnar, í augljósan háska á ófyrirleitinn hátt.“

Telst þetta varða við 217. gr. og 4. mgr. 220. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Er þess krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

Í bréfi héraðssaksóknara, sem barst dóminum 2. júní 2016 og vitnaboðun ákæranda kemur fram að ákæruvaldið hyggst leiða fyrir dóminn til skýrslugjafar við aðalmeðferð málsins vitnin A unglingafulltrúa og B félagsráðgjafa, sem bæði starfa hjá Félagsþjónustu [...]. Með tölvupósti til dómara og ákæranda 20. september síðastliðinn mótmælti skipaður verjandi ákærða því að fyrrnefnd vitni yrðu leidd fyrir dóminn til skýrslugjafar. Í þinghaldi í málinu 23. september síðastliðinn voru mótmælin áréttuð og var sækjanda og verjanda ákærða gefinn kostur á að tjá sig stuttlega um ágreiningsefnið og var málið að því búnu tekið til úrskurðar.

Ákæruvaldið krefst þess að því verði heimilað að leiða fyrir dóm sem vitni A og B. 

Verjandi ákærða krefst þess að hafnað verði kröfu ákæruvaldsins um að A og B verði leidd fyrir dóminn sem vitni.

Af hálfu ákæruvaldsins er bent á að tilgangurinn með því að leiða vitnin sé sá að þau staðfesti ákveðin atriði sem fram komi í framlögðu vottorði þeirra í málinu. Því sé tilgangurinn ekki sá að draga upp dökka mynd af ákærða. Túlka þurfi reglu 116. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála um það hverjir geti gefið skýrslu vitnis fyrir dómi með hliðsjón af meginreglum sakamálaréttarfars. Beri að nefna að sönnunarmatið sé frjálst og ekki síður þurfi að hafa í huga sannleiksregluna, sem sé meginstef í öllum sakamálum, það er að leiða hið sanna og rétta í ljós. Samkvæmt 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 geti dómari meinað aðilum um sönnunarfærslu telji hann hana bersýnilega þarflausa. Sé það væntanlega á grundvelli reglunnar sem verjandi krefst þess að það meinað verði um þá sönnunarfærslu sem um ræðir. Ákvæðið hafi í raun verið túlkað nokkuð þröngt með sannleiksregluna og sönnunarmatsregluna í huga. Vísbending sé um það að framburður brotaþola hafi tekið breytingum frá upphafi og því telji ákæruvaldið nauðsynlegt leiða umþrætt vitni fyrir dóminn til skýrslugjafar. Umrædd vitni hafi hitt brotaþola og rætt við hana daginn eftir atvikið vegna vinnu barnaverndar í kjölfar atvika málsins og geta vitnin því borið um ástand hennar þá og um það hvernig hún upplifði atvikið. Eitt af því sem muni reyna á í málinu sé mat á trúverðugleika brotaþola og annarra vitna í málinu og þar á meðal þeirra sem rituðu vottorð Félagsþjónustu [...] og ætlunin er að komi fyrir dóm og staðfesti það sem fram kemur í vottorðinu og máli skipti, en ekki standi til að spyrja vitnin um öll atvik sem þar séu rakin og varði sakarefnið. Það geti haft þýðingu fyrir dóminn við mat á trúverðugleika vitna. Ekki verði séð að skýrslutaka af vitnunum sé bersýnilega þarflaus.     

Af hálfu ákærða er byggt á því að samkvæmt 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála sé kveðið á um það hverjir geti talist vitni í máli, en það séu þeir sem geti borið um málsatvik. Í athugasemdum með frumvarpi því er varð að lögum nr. 88/2008 komi fram að maður verði því aðeins kvaddur fyrir dóm sem vitni að hann geti borið um málsatvik sem hann hafi skynjað af eigin raun. Ljóst sé að tilgreind tvö vitni hafi ekki skynjað atvik málsins af eigin raun. Atvik málsins séu tiltölulega einföld og snúist um árekstur á bifreiðastæði við [...]. Ákærði telji ljóst að nafngreindir einstaklingar geti ekkert borið um það atvik. Einnig sé í athugasemdum með 116. gr. laga nr. 88/2008 gert ráð fyrir því að unnt sé að leiða sem vitni þá sem hafi veitt lögreglu eða ákæranda sérfræðilega aðstoð eða ráðgjöf, eins og til dæmis eigi við þegar verið sé að staðfesta matsgerð eða álit. Framlagt málsgagn, sem stafi frá A og B eigi ekki heima í málinu, enda upplýsi það ekkert um málsatvik og þess vegna eigi þau ekki að teljast vitni í málinu. Í skjalinu séu neikvæðar upplýsingar og verði að telja að með því að leiða þá nafngreindu einstaklinga sem um ræði sé ákæruvaldið að reyna að koma af stað neikvæðri umræðu um ákærða.

Niðurstaða:

Samkvæmt 126. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála metur dómari við úrlausn máls sönnunargildi vitnisburðar og skal í því sambandi meðal annars huga að afstöðu vitnis til ákærða og eftir atvikum brotaþola, hagsmunum þess af úrslitum málsins, þroska þess, áreiðanleika skynjunar þess á atvikum, minni, ástand og hegðun þess við skýrslugjöf, öryggi þess og skýrleika í svörum og samræmi í frásögn. Með heimild í 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008 getur dómari meinað aðila sönnunarfærslu ef hann telur bersýnilegt að atriði, sem aðili vill sanna, skipti ekki máli eða að gagn sé tilgangslaust til sönnunar.

Ákæruvaldið gerir þá kröfu að tveir starfsmenn barnaverndar [...] verði leidd fyrir dóm til skýrslugjafar. Fyrir liggur að hvorugt þeirra getur gefið vitnisburð um þau atvik sem búa að baki ákæru í málinu, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Af hálfu ákæruvaldsins er einkum vísað til þess að fyrrnefndir starfsmenn hafi ritað framlagt bréf til lögreglu vegna afskipta þeirra og samskipta við brotaþola í beinu framhaldi af atvikum sem urðu tilefni til útgáfu ákærunnar. Eiga ákærði og brotaþoli 16 ára barn sem var tilefni afskipta barnaverndar af málinu.

Meðal málsgagna er bréf barnaverndar [...] til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu 17. nóvember 2015 sem hefur að geyma samantekt um vinnslu barnaverndar á tilteknu máli. Í upphafi bréfsins er greint frá því að tilkynning hafi borist nefndinni 27. september 2015 og málið verið til vinnslu hjá bréfriturum sem séu starfsmenn ofbeldisteymis barnaverndar [...]. Samkvæmt verkferli hafi brotaþoli í málinu, E, verið boðuð til viðtals 28. september 2015 og ákærði tveimur dögum síðar. Í samantektinni eru rakin samskipti starfsmanna barnaverndar við brotaþola og ákærða í beinu framhaldi þeirra atvika sem um getur í ákæru og er höfð eftir brotaþola ýmis atriði sem snerta atvik málsins með beinum hætti og skynjun hennar á atvikum þeim sem lýst er í ákæru. Bréfið undirrita A unglingaráðgjafi og B félagsráðgjafi. 

Ákæruvaldið gerir þá kröfu að A og B gefi skýrslu í málinu til að svara spurningum um atvik málsins, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Sjá má af fyrrnefndu bréfi þeirra að þau geta borið um atvik í samskiptum sínum við brotaþola sem haft gætu þýðingu við úrlausn málsins. Verður því ekki séð að ákvæði laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála standi því í vegi að tilgreindir starfsmenn barnaverndar [...] gefi skýrslu vitnis fyrir dómi, enda verður því ekki slegið föstu að skýrslutaka af þeim sé bersýnilega þýðingarlaus við sönnunarfærslu ákæruvaldsins í málinu, sbr. 3. mgr. 110. gr. laga nr. 88/2008. Verður því fallist á kröfu ákæruvaldsins um að því sé heimilt að leiða vitnin fyrir dóm til skýrslugjafar.

Úrskurð þennan kveður upp Jón Höskuldsson héraðsdómari.

Ú r s k u r ð a r o r ð:

Krafa ákæruvaldsins um að A og B skuli leidd fyrir dóm er tekin til greina.