Mánudaginn 18. júní 2012.
Nr. 415/2012.	Ákæruvaldið (Sigríður J. Friðjónsdóttir ríkissaksóknari) gegn X (Ásbjörn Jónsson hrl.)

Kærumál. Framsal sakamanns.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun innanríkisráðherra um framsal X til Slóvakíu var staðfest.

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma Eiríkur Tómasson hæstaréttardómari og Benedikt Bogason og Helgi I. Jónsson settir hæstaréttardómarar.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 14. júní 2012 sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum sama dag. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júní 2012, þar sem staðfest var ákvörðun innanríkisráðherra 31. maí sama ár um að framselja varnaraðila til Slóvakíu. Kæruheimild er í 24. gr. laga nr. 13/1984 um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum. Varnaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi. Þá krefst hann kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Samkvæmt framsalsbeiðni dómsmálayfirvalda í Slóvakíu er varnaraðili undir rökstuddum grun um að hafa sem framkvæmdastjóri félagsins A, sem er með starfsstöð í [...] þar í landi, ekki staðið skil á hluta af launum starfsmanna félagsins að fjárhæð 139.476 slóvakískar krónur, að jafnvirði rúmar 4.600 evrur, sem haldið hafi verið eftir af launum starfsmannanna lögum samkvæmt á tímabilinu júlí til desember 2008 til greiðslu á launatengdum tryggingaiðgjöldum. Er ekki rökstudd ástæða til að vefengja að beiðni þessi fullnægi grunnreglum íslenskra laga, sbr. 5. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984. Fallist er á með héraðsdómi að hér á landi yrði slíkt brot, sem þar er lýst, heimfært undir 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 383/1996 sem birtur er í dómasafni réttarins árið 1997, bls. 1124. Þar sem refsing fyrir brot gegn þeirri lagagrein getur varðað allt að sex ára fangelsi er fullnægt framsalsskilyrði 1. mgr. 3. gr. laga nr. 13/1984. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hann staðfestur á þann hátt sem í dómsorði greinir.

Samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga nr. 13/1984  greiðist kærumálskostnaður úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila vegna meðferðar málsins fyrir Hæstarétti, sem ákveðin verður eins og í dómsorði segir.

Dómsorð:

Ákvörðun innanríkisráðuneytisins 31. maí 2012 um að framselja varnaraðila, X, til Slóvakíu er staðfest.

Kærumálskostnaður greiðist úr ríkissjóði, þar með talin þóknun skipaðs réttargæslumanns varnaraðila, Ásbjörns Jónssonar hæstaréttarlögmanns, 200.000 krónur.   

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 14. júní 2012.

Málið var tekið til úrskurðar 12. júní sl.  Það barst dómnum með bréfi ríkissaksóknara 4. sama mánaðar.  Ríkissaksóknari verður hér eftir nefndur sóknaraðili.

Málavextir eru þeir að innanríkisráðherra ákvað 31. maí sl. að fallast á beiðni dómsmálayfirvalda í Slóvakíu um að framselja X, danskan ríkisborgara, sem sætir farbanni hér á landi og hér eftir verður nefndur varnaraðili, til Slóvakíu. Varnaraðila var kynnt þessi ákvörðun 1. júní sl. og sama dag krafðist hann úrskurðar dómsins um hana. Í gögnum málsins kemur fram að beiðni slóvakískra yfirvalda er gerð í krafti handtökuskipunar héraðsdóms í [...], 28. mars sl., og að beiðnin hefur borist íslenskum yfirvöldum eftir diplómatískum leiðum. Sakarefninu er allítarlega lýst í gögnum málsins og vísast um það til málsreifunar aðilanna hér á eftir. Verður ekki annað ráðið af gögnunum en að varnaraðili sé undir rökstuddum grun, sem uppfylli grunnreglur íslenskra laga, um að hafa framið það athæfi sem framsalsbeiðni yfirvalda í Slóvakíu er reist á.

Sóknaraðili krefst þess að framangreind ákvörðun dómsmálaráðherra verði staðfest.

Varnaraðili krefst þess að ákvörðunin verði felld úr gildi.

Sóknaraðili gerir þá grein fyrir málavöxtum í greinargerð til dómsins 4. þ.m., að varnaraðili hafi verið handtekinn á Keflavíkurflugvelli 30. apríl sl. þegar lýst hafði verið eftir honum í Schengen-upplýsingakerfinu.  Hafi slóvakískum yfirvöldum verið gert viðvart um veru hans hér og 2. maí sl. hafi ráðuneytinu borist framsalsbeiðni frá þeim. Í henni komi fram að varnaraðili sé grunaður um hegningarlagabrot í Slóvakíu á árinu 2008, sem framkvæmdastjóri lögaðila, fyrirtækisins A.

Í fyrsta lagi sé varnaraðili grunaður um að hafa ekki greitt starfsmönnum sínum, fimm talsins, laun eða aðra þóknun fyrir vinnu á tímabilinu október til desember 2008, þrátt fyrir að hafa haft til þess nægt fjármagn. Tjón hvers og eins hinna fimm starfsmanna er nánar tilgreint en samanlagt tjón af háttseminni var í evrum talið 5.678,52 hið minnsta, sem samsvari rúmlega 900.000 krónum. 

Í öðru lagi sé varnaraðili grunaður um að hafa ekki greitt launatengd tryggingaiðgjöld, sem haldið var eftir af launum starfsmanna fyrirtækisins, til þriggja félaga eða stofnana, á tímabilinu júlí til desember 2008, eins og nánar greini í beiðninni. 

Loks sé hann grunaður um að hafa ekki greitt skatta af tekjum og launum starfsmanna fyrirtækisins frá júlí til september 2008, sem haldið hafi verið eftir af launum starfsmannanna. Sé tjón skattayfirvalda og tryggingafélaga- eða stofnana nánar tilgreint í gögnum málsins en samanlagt tjón af háttsemi varnaraðila hafi, í evrum talið, numið 6.348,77 hið minnsta, sem samsvari rúmlega einni milljón króna.

Í framsalsbeiðninni sé háttsemi varnaraðila talin varða við 1. mgr og a. lið 2. mgr. 214. gr. og 1. mgr. og b. lið 2. mgr. 277. gr. slóvakískra hegningarlaga. Varnaraðila hafi verið kynnt framsalsbeiðnin hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu hinn 4. maí sl. og hann mótmælt henni.  Ríkissaksóknari hafi sent innanríkisráðuneytinu gögn málsins ásamt álitsgerð varðandi lagaskilyrði framsals, dagsettri 18. maí 2012.  Í álitsgerð ríkissaksóknara sé komist að eftirfarandi niðurstöðum um þá háttsemi varnaraðila sem framsalskrafan byggir á:

1.            Að greiða starfsmönnum ekki laun sín sé ekki refsivert hér á landi og því sé skilyrði 1. mgr. 3. gr. framsalslaga því ekki fullnægt að því er varðar þann hluta.

2.            Skilyrði 1. mgr. 3. sé hins vegar uppfyllt varðandi það að standa ekki skil á þeim hluta af launum starfsmanna, sem haldið var eftir til þess að greiða tryggingaiðgjöld.  Myndi slík háttsemi vera heimfærð undir 247. gr. almennra hegningarlaga, nr. 19, 1940, hér á landi. 

3.            Varðandi það að standa ekki skil á sköttum af launum starfsmanna teldist það vera refsivert hér á landi og falla undir sérákvæði 2. mgr. 30. gr. laga um staðgreiðslu opinberra gjalda nr. 45, 1984, en brot gegn ákvæðinu varði sektum. Væri refsing við því undir þeim mörkum sem 1. mgr. 3. gr. framsalslaga kveður á um og skilyrði til framsals því ekki uppfyllt að því er þessar sakir varði.

Að lokum vísar ríkissaksóknari til ákvæðis 4. mgr. 3. gr. framsalslaganna þar sem segi að framsal sé heimilt þótt skilyrði 1. – 3. mgr. þeirrar greinar sé einungis uppfyllt varðandi einn verknað af fleirum.  Þá er vísað til 9. og 12. gr. framsalslaganna en skilyrði þeirra ákvæða séu einnig uppfyllt.

Innanríkisráðuneytið hafi ákveðið 31. maí sl. að framselja varnaraðila til Slóvakíu, enda stæðu mannúðarsjónarmið 7. gr. framsalslaga ekki í vegi fyrir því.

Í greinargerð varnaraðila segir að hann hafi starfaði fyrir systurfélag A í Danmörku og starf hans þar aðeins snúið að því að taka á móti fjárhagslegum upplýsingum A fyrir hið danska systurfélag.  Hann hafi hætt að starfa fyrir hið danska systurfélag árið 2007 og þá hætt öllum afskiptum af félaginu A en þó verið skráður sem varamaður í stjórn félagsins A  Hann hafi nú greitt skatta þá tryggingaiðgjöld og laun sem um ræðir.

Málsástæður og lagarök varnaraðila eru að krafa sóknaraðila uppfylli ekki skilyrði 1. gr., 1. mgr. og 5. mgr. 3. gr. framsalslaga þar sem að meint brot varnaraðila varðar ekki fangelsisvist í meira en ár, eitt þeirra telst ekki refsivert eftir íslenskum lögum og þau teljast ekki refsiverð eftir slóvakískum lögum.

1.            Eins og áður segi hafi skattar, tryggingaiðgjöld og laun verið greidd.  Því séu ekki lögvarðir hagsmunir tengdir framsalskröfu slóvakískra yfirvalda.

2.            Aðilar séu sammála um að meint skattalagabrot varnaraðila geti ekki varðað þyngri refsingu en fésektum og getur því ekki orðið andlag framsals, sbr. 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45, 1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda og 5. mgr. 3. gr. framsalslaga.

3.            Sóknaraðili haldi því hinsvegar fram að meint brot varnaraðila að greiða ekki launatengd tryggingaiðgjöld skv. slóvakískum lögum teljist brot gegn 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19, 1940 og þar af leiðandi uppfylli framsalsbeiðni slóvakískra yfirvalda skilyrði framsalslaga. Hitt sé réttara að refsing fyrir þetta brot fari ekki fram úr sektum, sbr. 2. mgr. 30. gr. staðgreiðslulaga. Ekki sé hægt að sjá að jafn smávægilegt brot geti varðað við 247. gr.  almennra hegningarlaga. Umrædd fjárhæð nemi aðeins um 750.000 krónum, er varði tryggingaiðgjöldin, sbr. nýlegan úrskurð yfirskattanefndar nr. 255/2008 en þar hafði aðili ekki skilað afdreginni staðgreiðslu opinberra gjalda launamanna í sjálfstæðri starfsemi. Staðgreiðslan hafi numið 1.152.304 en einungis verið úrskurðuð sekt að fjárhæð 2.100.000. Brot varnaraðila gæti því aldrei numið þyngri refsingu en fésekt og sé skilyrði 1. mgr. 3. gr. framsalslaga ekki uppfyllt. Beri af þeirri ástæðu að synja um framsal.  Réttargæslumaður varnaraðila viti ekki til þess að nokkurn tíma hafi verið sakfellt fyrir brot gegn 247. gr. almennra hegningarlaga fyrir að hafa ekki greitt opinber gjöld og hvað þá fyrir jafn smávægilegt brot og varnaraðili sé sakaður um. Ekki verði heldur séð að brot varnaraðili geti átt undir 247. gr. almennra hegningarlaga þar sem ásetningur er skilyrði refsiábyrgðar, sbr. 18. gr. sömu laga en ekkert bendi til ásetnings varnaraðila til þess að draga sér fé. Þá hafi varnaraðili aldrei verið í slíkri stöðu að hann ætti möguleika á því að draga sér fé. 

Í ljósi þess að aðilar séu sammála um að það sé ekki refsivert að greiða ekki laun til starfsmanna skv. íslenskum lögum sé óheimilt að framselja varnaraðila til Slóvakíu. Samkvæmt 5. mgr. 3. gr. framsalslaga verði brot að vera refsivert skv. íslenskum lögum til þess að heimilt sé að framselja einstakling til annars ríkis.  Skipti þar engu um þó að annað brot sem hann er grunaðir um sé refsivert. Í lögunum sé hvergi að finna heimild sem heimili framsal ef aðeins eitt brot er refsivert samkvæmt íslenskum lögum en annað ekki. Sú undanþága sem komi fram í 4. mgr. 3. gr. laganna taki aðeins til 1-3. mgr. 3. gr.  Ekki sé hægt að skýra 4. mgr. 3. gr. þannig að hún nái skv. orðalagi sínu til 5. mgr. 3. gr. enda séu aðeins tilgreindar 1-3. mgr. en ekki er tilgreind 5. mgr. 3. gr. í ákvæðinu. Því verði að gagnálykta frá 4. mgr. 3. gr. á þann veg að gagnstæð regla gildi um 5. mgr. 3. gr. Verði því öll brot, sem framselja á sakamann fyrir, að vera refsiverð. Í þessu sambandi verði sérstaklega að horfa til þess að um sé að ræða íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun sem snúi að stjórnarskrárvörðum rétti varnaraðila skv. 1. mgr. 67. gr. og 4. mgr. 66. gr. laga nr. 33, 1944 stjórnarskrár Lýðveldisins Íslands og verði því að gera ríka kröfu um að ákvörðun um framsals sakamanns byggi á beinni og skýrri lagastoð. Hér skortir slíka lagastoð og beri því að hafna kröfu sóknaraðila um framsal á varnaraðila sbr. 5. mgr. 3. gr. framsalslaga.

Að sögn varnaraðila hafi hann einungis verið varamaður í stjórn félagsins A og hafi ekki verið lögð fram gögn sem að hnekkja þeirri staðhæfingu hans. Samkvæmt íslenskum lögum sé ekki hægt að refsa varamanni í stjórn félags fyrir brot gegn 2. mgr. 30. gr. staðgreiðslulaga nema hann taki sæti í stjórn félagsins. Í ljósi þessa sé ekki fullnægt skilyrði 5. mgr. 3. gr. laga um framsal sakamanna og beri því að hafna kröfu sóknaraðila.

Niðurstaða

Samkvæmt 1. gr. og 2. gr. laga um framsal sakamanna og aðra aðstoð í sakamálum má framselja þann erlendan ríkisborgara sem í erlendu ríki er grunaður um refsiverðan verknað. Samkvæmt  1. mgr. 3. gr. laganna er framsal á manni því aðeins heimilt að verknaður eða sambærilegur verknaður geti varðað fangelsi í meira en 1 ár samkvæmt íslenskum lögum. Samkvæmt gögnum málsins er varnaraðili undir rökstuddum grun um það að hafa, sem framkvæmdastjóri  félagsins A í Slóvakíu, ekki staðið skil á hluta af launum starfsmanna félagsins, að jafnvirði rúmlega 4.600 evra, sem haldið hafði verið eftir til þess að greiða launatengd tryggingaiðgjöld á tímabilinu júlí til desember 2008. Er þetta talið varða við 277. gr. slóvakískra hegningarlaga og varðar þar fangelsi allt að fimm árum. Sambærilegur verknaður er hér á landi talinn vera fjárdráttur og varðar slíkt brot allt að sex ára fangelsi samkvæmt 247. gr. almennra hegningarlaga. Dómurinn lítur svo á að skilyrði 1. og 5. mgr. 3. gr. framsalslaga séu þannig uppfyllt. Þá teljast skilyrði 2. mgr. 3. gr. og 12. gr. laganna um handtökuskipun í erlenda ríkinu og um diplómatíska málsmeðferð einnig vera uppfyllt. Enn er þess að geta að brot varnaraðila teldist ófyrnt að íslenskum lögum, sbr. 1. mgr. 9. gr. framsalslaga. Loks nægir það til framsals, samkvæmt berum orðum 4. mgr. 3. gr. laganna, að skilyrði 1 – 3. mgr. 3. gr. séu uppfyllt um aðeins einn verknað en ekki alla sem krafist er framsals út af. 

Samkvæmt því sem að framan er rakið ber að synja kröfu varnaraðila um það að ákvörðun innanríkisráðuneytisins um að framselja hann til Slóvakíu verði felld úr gildi. Verður því tekin til greina krafa sóknaraðila um að staðfesta þá ákvörðun.

Með vísan til 2. mgr. 16. gr. framsalslaga greiðist þóknun réttargæslumanns varnaraðila, Ásbjörns Jónssonar hrl., úr ríkissjóði og þykir hún hæfilega ákveðin 389.050 krónur að meðtöldum virðisaukaskatti.  Þá ber einnig að greiða úr ríkissjóði kostnað réttargæslumannsins af málinu, 39.960 krónur.

Pétur Guðgeirsson héraðsdómari kvað upp þennan úrskurð.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kröfu varnaraðila, X, er synjað.

Staðfest er ákvörðun innanríkisráðuneytisins frá 31. maí 2012 um að framselja varnaraðila til Slóvakíu.

Þóknun réttargæslumanns varnaraðila, Ásbjörns Jónssonar hrl., 389.050 krónur, greiðist úr ríkissjóði, svo og annar málskostnaður, 39.960 krónur.