Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Benedikt Bogason og Karl Axelsson og Ingveldur Einarsdóttir settur hæstaréttardómari.

Varnaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 28. júní 2016, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 30. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní 2016, þar sem hafnað var kröfu varnaraðila um að fella úr gildi kyrrsetningar sýslumannsins í Reykjavík 8. nóvember 2013 og 28. maí 2014 á nánar tilgreindum eignum hans og að aflétta haldi á tilteknum eignum hans. Kæruheimild er í k. lið 1. mgr. 192. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Varnaraðili krefst þess að framangreindar kyrrsetningar verði felldar úr gildi. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar.

Sóknaraðili krefst staðfestingar hins kærða úrskurðar.

Við uppkvaðningu hins kærða úrskurðar 16. júní 2016 sótti þing nafngreindur lögmaður vegna verjanda varnaraðila. Kæra varnaraðila barst héraðsdómi 29. sama mánaðar.

Samkvæmt upphafsmálslið 2. mgr. 193. gr. laga nr. 88/2008 er kærufrestur þrír sólarhringar og byrjar hann að líða frá því að aðili fékk vitneskju um úrskurðinn. Fresturinn tekur því að líða strax við uppkvaðningu úrskurðar ef sótt er þing af hálfu aðila. Var kærufrestur því liðinn þegar kæran barst héraðsdómi. Samkvæmt þessu verður að vísa málinu frá Hæstarétti.

Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur, sbr. 3. mgr. 220. gr. laga nr. 88/2008.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá Hæstarétti.

Úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 16. júní 2016.

I.

        Mál þetta, sem tekið var til úrskurðar 25. maí sl., var af hálfu varnaraðila borið undir Héraðsdóm Reykjavíkur með kröfu sem barst þann 10. maí 2016 um að nánar tilgreindar ákvarðanir sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 8. nóvember 2013 og 28. maí 2014, um kyrrsetningu á eignum hans að kröfu sóknaraðila, yrðu felldar úr gildi. Krafan lýtur að eftirfarandi fjórum kyrrsetningargerðum:

         1. [...] þar sem kyrrsettar voru fasteignirnar að [...], fnr. [...], [...] og [...].

         2.   [...] þar sem kyrrsett voru ökutækin [...] [...] skotbómulyftari með númerinu [...], fasteignin að [...] í Reykjavík, fnr. [...], hlutir í [...]., kt. [...], og hlutir í Eignarhaldsfélaginu [...] ehf., kt. [...]

         3.   [...] þar sem kyrrsett voru ökutækin [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]), [...] [...] og báturinn [...].

         4.   [...] þar sem kyrrsett voru ökutækin [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] og [...].

       Þá krefst varnaraðili þess að haldi verði aflétt af eftirfarandi munum:

                Tölva – Hewlett Packard                  merkt [...]

Geisladiskur                                                        merkt [...]

Farsími (GSM), Nokia                                       merkt [...]

Pappírar                                                                              merkt [...]

Peningaseðlar                                                     merkt [...]

Peningaseðlar                                                     merkt [...]

Posastrimlar                                                        merkt [...]

Posi                                                                       merkt [...]

Tölvu – Hewlett Packard                                 merkt [...]

Tölva – König                                                     merkt [...]

Áfengismælir                                                       merkt [...]

Verðlisti                                                                merkt [...]

Tölva – Dell                                                        merkt [...]

Tölva                                                                    merkt [...]

Bók                                                                       merkt [...]

Skjöl – bókhaldsgögn                                       merkt [...]

Umslög m/posastrimlum                                  merkt [...]

Farsími                                                                 merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

USB lykill                                                            merkt [...]

Flakkari                                                                               merkt [...]

Skjöl                                                                     merkt [...]

Peningaseðlar                                                     merkt [...]

Peningaseðlar                                                     merkt [...]

Skartgripir                                                            merkt [...]

Tölva                                                                    merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

Harður diskur                                                     merkt [...]

Diktafónn                                                            merkt [...]

Myndavél                                                            merkt [...]

Myndabandstökuvél                                        merkt [...]

Spjaldtölva                                                         merkt [...]

Skjöl                                                                     merkt [...]

Fartölva                                                               merkt [...]

Posastrimill                                                          merkt [...]

Posastrimill                                                          merkt [...]

Posastrimill                                                          merkt [...]

Posastrimill                                                          merkt [...]

Posastrimill                                                          merkt [...]

Farsími                                                                 merkt[...]

Tölva                                                                    merkt [...]

USB lykill                                                            merkt [...]

Skjöl                                                                     merkt [...]

Minnisblokk                                                        merkt [...]

Farsími – Nokia                                                 merkt [...]

Bókhaldsgögn                                                    merkt [...]

Bókhaldsgögn                                                    merkt [...]

Tölva – HP/Compaq                                        merkt [...]

USB lykill                                                            merkt [...]

XPC shuttle                                                         merkt [...]

USB lykill                                                            merkt [...]

Lyklakippa                                                          merkt [...]

Þá krefst varnaraðili þess að að haldi verið aflétt af fjármunum varnaraðila og  bankareikningum félaga sem lutu stjórn varnaraðila. Um er að ræða eftirtalda bankareikninga og upphæðir, en þær taka mið af dags. 29. október 2013.

Eigandi                                Kennitala                            Reikningnúmer  Fjárhæð

[...]                          [...]          [...]                             189.052

[...]          [...]          [...]          5.237.677

[...]                                         [...]                          [...]                             633.926

[...]                                         [...]                          [...]               70.331

[...]          [...]                          [...]                             313.933

[...]                                         [...]          [...]               23.533

        Þá er þess krafist, að sóknaraðila verði gert að greiða varnaraðila málskostnað, varnaraðila að skaðlausu. Þess er krafist að málskostnaður beri virðisaukaskatt þar sem varnaraðili er ekki virðisaukaskattsskyldur.

        Embætti héraðssaksóknara, sóknaraðili, krefst þess að hafnað verði öllum kröfum X (varnaraðila) um að felldar verði úr gildi fjórar kyrrsetningar sem Sýslumaðurinn í Reykjavík framkvæmdi þann 8. nóvember 2013 og 28. maí 2014, í málum nr. [...],[...],[...]og [...]og að aflétt verði haldi af nánar tilgreindum munum og fjármunum af bankareikningi varnaraðila og félaga er lutu hans stjórn, og að sá málskostnaður sem kann að verða úrskurðaður verði felldur á varnaraðila.

       Mál þetta er rekið á grundvelli 2. mgr. 69. gr. og 2. mgr. 102. gr. sakamálalaga nr. 88/2008.

        Það athugast að í kröfu varnaraðila var sóknaraðili tilgreindur Lögreglustjórinn á höfuðborgarsvæðinu en hann framsendi Embætti héraðssaksóknara málið 12. janúar 2016 og er því sóknaraðili í máli þessu. Þá er hann í greinargerð héraðssaksóknara tilgreindur sem varnaraðili og X sem sóknaraðili og er þetta leiðrétt.

II.

        Í greinargerð sóknaraðila kemur fram að í október 2013 hafi hafist rannsókn sóknaraðila vegna ætlaðrar sölu og milligöngu vændis af hálfu forsvarsmanna og starfsmanna veitingastaðar í [...] í Reykjavík, sem rekinn var undir heitinu [...]. Varnaraðili sé skráður handhafi veitingaleyfis staðarins en rekstur hans sé í höndum einkahlutafélags sem ber heitið [...] ehf. Varnaraðili sé skráður stjórnarformaður félagsins og fari einn með prókúru þess. Á fyrstu stigum hafi rannsóknin aðallega beinst að ætluðum brotum gegn 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, en við nánari könnun á fjármálum varnaraðila og félögum honum tengdum hafi kviknað grunur um stórfelld skattalagabrot er gætu varðað við 1. mgr. 262. gr. hegningarlaga og jafnframt sé grunur um brot gegn 264. gr. sömu laga um peningaþvætti. Því hafi einnig verið til rannsóknar brot gegn peningaþvættisákvæði 264. gr. almennra hegningarlaga í tenslum við áðurnefnd brot.

         Gögn málsins hafi verið talin benda til gríðarlegs ávinnings af ætluðum brotum. Meðal annars hafi gögn sem lögregla hafði undir höndum sýnt verulegt misræmi milli veltu á bankareikningum varnaraðila og uppgefnum tekjum hans sem og á opinberri tekjuskráningu vegna reksturs [...] og veltu samkvæmt tekjuskráningarkerfi.   

        Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu hafi því farið fram á kyrrsetningu þeirra fasteigna og ökutækja í eigu sóknaraðila og/eða félaga sóknaraðila, sem nú er krafist afléttingar á. Beiðni um kyrrsetningu hafi byggst á 88. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008, og verið gerð til tryggingar greiðslu sektar, sakarkostnaðar og upptöku ávinnings vegna meintra brota sóknaraðila gegn 206. gr., 1. mgr. 262. gr. og 264. gr. hegningarlaga. Beiðnin hafi verið sett fram þar sem hætta þótti á að eignum yrði skotið undan, þær glötuðust eða rýrnuðu til muna.

        Rannsókn á þeim hluta málsins, er sneri að meintum brotum gegn 206. gr. hgl., hafi verið lokið í desember 2014 og gögn um þann þátt málsins verið send Ríkissaksóknara. Þeir þættir málsins er tengdust ætluðum skattalagabrotum og peningaþvætti hafi verið áfram til rannsóknar hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu. Fram til þess tíma hafi lögreglan ekki talið tímabært að vísa meintum skattalagabrotum til meðferðar hjá skattrannsóknarstjóra enda hafi það verið einn meginþáttur rannsóknarinnar að upplýsa hvort ætlaður ólögmætur ávinningur eða hluti hans væri afrakstur meintrar vændisstarfsemi eða tilkominn vegna annars lögmæts reksturs veitingastaðarins. Þegar málið var loks sent Ríkissaksóknara hafi það verið mat lögreglu, að teknu tilliti til framburða og annarra gagna málsins, að ekki væri unnt að sýna fram á tengsl óuppgefinnar veltu í rekstri veitingastaðarins og á reikningum sóknaraðila við meinta vændisstarfsemi. Ljóst var því að í framhaldinu yrði öll velta á reikningum sóknaraðila og tengdra félaga rannsökuð sem andlag skattalagabrots. Á sama hátt væri þá litið á meint skattlagabrot sem grundvöll rannsóknar á ætluðum brotum gegn 264. gr. hegningarlaga.

        Hjá lögreglu hafi haldið áfram vinna við greinargerð vegna fjármálaþáttar málsins auk þess sem fundað var með starfsmönnum Skattrannsóknarstjóra í mars 2015. Með bréfi dags. 12. maí 2015 var þeim hluta málsins er varðaði meint skattalagabrot vísað til meðferðar hjá Skattrannsóknarstjóra, en bréfinu fylgdu gögn málsins, þ. á m. bráðabirgðaútgáfa fjármálagreinargerðar frá 22. apríl 2015.

         Með bréfi, dags. 18. júní 2015, felldi Ríkissaksóknari niður þann hluta málsins er varðaði meint brot gegn 3. mgr. og 6. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga, með vísan til 145. gr. laga nr. 88/2008. Í bréfi Ríkissaksóknara hafi verið sérstaklega tekið fram að ákvörðunin tæki ekki til meintra brota gegn 1. mgr. 262. gr. og 264. gr. almennra hegningarlaga sem væru enn til meðferðar hjá lögreglu.

        Með bréfi, dagsettu 8. janúar 2016, vísaði Skattrannsóknarstjóri ríkisins máli er varðar skattskil X varnaraðila og lögaðilans [...] ehf. til Embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu. Rannsókn Skattrannsóknarstjóra beindist að tekjum og skattskilum varnaraðila vegna tekjuáranna 2010 til og með 2013 og á virðisaukaskattsskilum og bókhaldi [...] ehf., sem og úttektum fyrirsvarsmanns félagsins, á rekstrartímabilinu frá og með janúar 2010 til og með desember 2013. Helstu niðurstöður rannsóknar Skattrannsóknarstjóra hafi verið þær að varnaraðili hefði staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2011 til og með 2014 vegna tekjuáranna 2010 til og með 2013. Tekjur varnaraðila vegna framangreindra ára hefðu verið vantaldar um samtals 64.259.767 kr. Þá hefði færslu bókhalds [...] ehf. verið verulega ábótavant, virðisaukaskattsskyld velta og útskattur vantalin og innskattur oftalinn rekstrarárin 2010 og 2011. Vantalin virðisaukaskattsskyld velta hafi verið samtals að fjárhæð 230.554.767 kr. og vantalinn útskattur samtals að fjárhæð 58.791.478 kr.

        Með bréfi, dagsettu 12. janúar 2016, hafi málið verið framsent Embætti héraðssaksóknara ásamt fylgigögnum. Rannsókn Embættis héraðssaksóknara sé hafin og eru meint brot talin varða við ákvæði XXVI. kafla og 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 109. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, og 37. gr., sbr. 36. gr., laga nr. 145/1944, um bókhald.

        Fram kemur í greinargerð héraðssaksóknara að embætti hans sé með málið í rannsókn. Málið sé umfangsmikið en rannsóknin taki til fjögurra ára. Talið sé að um sé að ræða verulegar fjárhæðir sem ekki hefur verið gerð grein fyrir í skattskilum. Málið sé í fullri vinnslu, yfirferð og úrvinnslu gagna sé lokið og verður boðað til yfirheyrslu í næstu viku. Ekki sé unnt að segja til á þessu stigi hvenær rannsókn málsins lýkur en henni verður hraðað eins og kostur er.

III.

        Varnaraðili vísar til þess að með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur í málinu nr. R-157/2015 frá 1. júní sl. hafi verið hafnað kröfu varnaraðila um að kyrrsetningar yrðu felldar úr gildi. Sú ákvörðun hafi verið kærð til Hæstaréttar Íslands er staðfesti niðurstöður héraðsdóms með dómi í máli réttarins nr. 385/2015. Ríkissaksóknari fór með málin f.h. sóknaraðila en meint brot varnaraðila hafi átt undir embættið.

        Ríkissaksóknari hafi hins vegar fellt niður rannsókn máls á hendur varnaraðila vegna ætlaðra brota gegn 3. og 6. mgr. 206. gr. hgl. og er tilkynning þar um dags. 18.6.2015; þ.e. fjórum dögum áður en Hæstiréttur kvað upp dóm í máli 385/2015. Ríkissaksóknari og sóknaraðili hafi hins vegar látið fyrir farast að upplýsa varnaraðila, lögmann varnaraðila eða Hæstarétt um niðurfellingu málsins. Erindið barst lögmanni varnaraðila 23.6.2015 eða fimm dögum eftir að það var dagsett og daginn eftir að dómur Hæstaréttar gekk í máli nr. 385/2015 þann 22.6.2015.

Lögmaður varnaraðila hafi sent erindi á Ríkissaksóknara þar sem skorað var á embættið að fella niður rannsókn vegna ætlaðra brota á 262. gr. og 264. gr. hgl. og á það bent að ekki færi fram rannsókn gegn neinu broti sem gæti verið frumlag í ætluðu broti gegn ákvæðum 264. gr. hgl. Í svarbréfi Ríkissaksóknara, dags. 8.7.2015, hafi því verið hafnað og rökstutt á þann veg að ætlað brot varnaraðila á ákvæðum 262. gr. hgl. sé orðið að frumlagi vegna ætlaðs brots gegn ákvæðum 264. gr. hgl. Ríkissaksóknari hafi fráboðið sér frekari fyrirspurnir.

                Þann 30.7.2015 hafi borist tilkynning frá Skattrannsóknarstjóra ríkisins um að hann hefði ákveðið að taka málið til rannsóknar á grundvelli heimilda í lögum um tekjuskatt og laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Ekki hafi verið getið um rannsókn vegna ætlaðra brota gegn ákvæðum hegningarlaga. Undir rekstri Hrd. 385/2015 hafi komið í ljós að Skattrannsóknarstjóra var ekki sent erindi um ætluð skattsvik varnaraðila fyrr en í maí 2015, eða um tveimur árum eftir að rannsókn hófst í júní 2013. Bæði dómstig hafi átalið ákæruvaldið fyrir hæga málsmeðferð.       

        Þar sem ekki hafi verið ráðið að nein rannsókn færi fram, og í ljósi þess að rannsókn var að stærstum hlut felld niður, setti varnaraðili að nýju fram kröfu við Héraðsdóm Reykjavíkur þann 13. ágúst 2015 og krafðist þess að kyrrsetningar yrðu felldar úr gildi. Héraðsdómur hafi synjað kröfu varnaraðila með úrskurði 12. október 2015, en Hæstiréttur ómerkt þann úrskurð með dómi 21. október 2015 þar sem lengri tími en fjórar vikur liðu frá því að mál var tekið til úrskurðar þar til úrskurður var kveðinn upp. Málið hafi verið flutt munnlega á ný 30. október 2015 og úrskurður kveðinn upp 17. nóvember sama ár. Aftur hafi héraðsdómur synjað kröfum varnaraðila og var úrskurður kærður til Hæstaréttar sem kvað upp dóm í máli nr. 786/2015. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms með vísan til forsendna hans en þó með einni athugasemd, sem var svohljóðandi:

„Eins og fram kemur í hinum kærða úrskurði er málið til rannsóknar hjá skattrannsóknarstjóra, sem áætlar að henni ljúki í ársbyrjun 2016.“ 

        Þrátt fyrir að Hæstiréttur hafi þannig annað sinn ítrekað við sóknaraðila og ákæruvald að ljúka rannsókn hafi engu verið áorkað. Þegar þetta sé skrifað sé árið 2016 rétt tæplega hálfnað og sannreynt sé að yfirlýsingar sóknaraðila og Skattrannsóknarstjóra hafa reynst marklausar.

        Varnaraðili vísar til þess að aðgerðir sóknaraðila hafi valdið honum ótæpilegu fjártjóni og mannorðshnekki. Þannig hafi varnaraðili átt í erfiðleikum með greiðslu opinberra gjalda, trygginga o.fl. Ríkisskattstjóri beiti félögin viðurlögum vegna vanskila en hald sóknaraðila á gögnum hafi staðið í vegi fyrir skilum. Fram séu komnar kröfur um gjaldþrotaskipti á félögum varnaraðila, eins og framlögð gögn beri með sér, og standi til að selja heimili hans nauðungarsölu en fyrsta fyrirtaka sölunnar var 20. apríl sl. hjá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu. Þá hafi nýlega verið seld nauðungarsölu fasteign að [...] í eigu félags varnaraðila. Framlögð gögn á dómskjölum 13 - 15 gefi innsýn í þau fjárhagsvandræði sem varnaraðili glímir nú við en þau séu ekki tæmandi talin. Varnaraðili hafi misst starfsgetu vegna aðgerða sóknaraðila sem hafi lagst þungt á hann.

Kyrrsetningar þær sem hann krefst nú að verði felldar úr gildi hafi staðið í tæpa 32 mánuð og rannsókn máls, sem hófst í júní 2013, hafi verið hætt um alvarlegustu sakargiftir. Varnaraðili ítreki því kröfu sína og áskilur sér rétt til þess að hafa uppi kröfu til bóta í sérstöku máli.

Ákvæði 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar áskilji þegnum rétt til að fá úrlausn um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli. Ákvæðinu sé enn fremur að finna stað í 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þeim sem rannsaka sakamál beri, skv. 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008,  að hraða meðferð máls og sá sem er hafður fyrir sök er því tryggður réttur til málsmeðferðar, án óhæfilegs dráttar. Sérstök þörf sé á að hraða málsmeðferð þegar sakborningur sætir þvingunaraðgerðum eða öðrum íþyngjandi aðgerðum sem takmarka frelsi hans eða forræði yfir eignum sínum. Ákvæði 3. mgr. sömu greinar áskilji að þeir sem rannsaki sakamál skuli gæta þess að mönnum verði ekki gert meira tjón, óhagræði eða miski, en óhjákvæmilegt sé eftir því sem á stendur.

Í 3. mgr. 88. gr. laga nr. 88/2008 séu ákvæði um það hvenær kyrrsetning, samkvæmt greininni, fellur niður. Hæstiréttur hafi áður dæmt, að þótt dráttur á rannsókn máls sé ekki meðal þess sem þar er talið upp, geti sakborningur átt réttmæta kröfu á því að aflétt sé þeim hömlum sem kyrrsetning leggur á stjórnarskrárvarinn rétt hans til að njóta forræðis yfir eigum sínum ef rannsókn dregst úr hófi, sbr. Hrd. 648/2011 og Hrd. 96/2015.

Varnaraðili setur fram kröfu hið þriðja sinni þess efnis að héraðsdómur felli úr gildi kyrrsetningar sýslumanns. Þá hefur varnaraðili aukið við kröfur sínar frá því sem áður var og krefst þess nú, með vísan til 2. mgr. 69. gr. sakamálalaga, að haldi lögreglunnar, á þeim munum og verðmætum sem tilgreind eru í dómkröfu, verði aflétt. Varnaraðili ætlar að sóknaraðili og ákæruvald hafi í engu virt þær athugasemdir og ábendingar sem Hæstiréttur hefur sett fram í tveimur dómum sínum. Sá dráttur sem orðið hefur á málum hans er með öllu ólíðandi, sérstaklega í ljósi endurtekinna athugasemda Hæstaréttar Íslands, og hefur hann haft umtalsvert fjártjón og miska í för með sér.

        Um heimild vísar varnaraðili til 3. mgr. 69. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008.

        Um varnarþing vísar varnaraðili  til 3. mgr. 49. gr. sakamálalaga.

IV.

        Sóknaraðili byggir á því að varnaraðili í þessu máli liggi undir grun um að hafa framið stórfelld skattalagabrot og/eða brot gegn kafla XXVI. kafla almennra hegningarlaga. Um afar kerfisbundna ætlaða refsiverða háttsemi í gegnum annars löglega atvinnustarfsemi virðist vera að ræða ásamt því að varnaraðili liggur undir grun um að hafa vantalið launatekjur sínar verulega. 

       Nánar tiltekið séu grunsemdir um að varnaraðili hafi á árunum 2010 til og með 2013 vanframtalið skattskylda veltu einkahlutafélagsins stórlega en samkvæmt niðurstöðu Skattrannsóknarstjóra sé talið að skattskyld velta sé vantalin um samtals 230.554.762 kr. á framangreindum árum. Þá sé einnig grunur um oftalinn innskatt og vantaldar tekjur sóknaraðila. Til rannsóknar sé einnig bókhald félagsins og grunur liggi fyrir um að færslu þess sé verulega ábótavant.

        Varnaraðili reisi kröfu sína á því að sá dráttur sem orðið hefur á rannsókn málsins eigi að leiða til þess að kyrrsetningar þær sem um ræðir verði felldar niður og að haldlagning varnaraðila á nánar tilgreindum munum verði aflétt ásamt haldi á fjármunum sóknaraðila og þeirra félaga sem lutu stjórn hans.

        Sóknaraðili vísar til þess að hafa verði í huga að rannsókn málsins sé bæði flókin og tímafrek. Hún varði mörg ár og verulega fjárhagslega hagsmuni. Eins og áður hafi komið fram tilkynnti Skattrannsóknarstjóri ríkisins varnaraðila og einkahlutafélaginu Veitingahúsinu [..] um skattrannsókn þann 30. júlí 2015. Skattrannsóknarstjóri hafi vísað málinu til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu með bréfi, dagsettu 8. janúar 2016. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu vísaði málinu til héraðssaksóknara með bréfi, dagsettu 12. janúar 2016. Héraðssaksóknari hafi í kjölfarið hafið rannsókn á málinu. Rannsókn málsins sé í fullri vinnslu. Yfirferð gagna og úrvinnslu þeirra er lokið og verður boðað til yfirheyrslu í næstu viku.

         Sóknaraðili vísar til þess að fram komi í fyrirmælum Ríkissaksóknara nr. 5/2009 um hámarkstíma meðferðar líkamsárásarmála, nauðgunarmála og efnahagsbrota hjá lögreglu og ákærendum, að almennt sé viðurkennt að efnahagsbrot geti verið umfangsmikil og flókin og því kunni þau að geta tekið mun lengri tíma en önnur mál. Þá komi þar fram að rannsókn skuli lokið innan 2 ára nema sérstakar ástæður komi í veg fyrir það, sem er að mál teljist mjög umfangsmikið eða þegar afla þarf gagna erlendis frá. Ljóst sé, eins og áður hafi komið fram, að um er að ræða umfangsmikið mál sem tengist bæði félögum og persónulegum skattskilum aðila. Um það bil tvö og hálft ár sé liðið síðan lögreglan hóf rannsókn vegna ætlaðrar sölu og milligöngu vændis. Frá því að Skattrannsóknarstjóri ríkisins fékk meint skattalagabrot til rannsóknar sé liðið rúmt ár en af þeim tíma hefur málið verið í rúma fjóra mánuði hjá Embætti héraðssaksóknara. Kapp verði lagt á að ljúka rannsókn þess eins hratt og kostur er.

        Sóknaraðili vísar til þess að í 3. mgr. 88. gr. laga nr. 88/2008 um sakamál sé kveðið á um hvenær kyrrsetning falli niður. Hún falli niður samkvæmt greininni ef ákærði hefur verið sýknaður með endanlegum dómi af greiðslu sektar og sakarkostnaðar eða upptaka ávinnings hefur ekki verið dæmd. Jafnframt ef saksókn er felld niður eða rannsókn leiðir ekki til saksóknar. Rannsóknartími mála sé ekki meðal þeirra atriði sem talin séu upp í 88. gr. laganna. Varnaraðili vísi til hæstaréttardóma nr. 684/2011 og 96/2015, þar sem kyrrsetningar féllu úr gildi vegna óhóflegs dráttar á rannsókn málanna. Sóknaraðili telur það ekki eiga við í því máli sem hér um ræðir, ekki sé um óhóflegan drátt að ræða og ekki sé hægt að jafna þeim málum er framangreindir hæstaréttardómar fjalla um við það mál sem hér sé til meðferðar. Ljóst sé að um umfangsmikið skattamál sé að ræða sem hafi einungis verið til meðferðar hjá héraðssaksóknara í um fjóra mánuði.

        Þá skuli tekið fram að kyrrsetning sé vægasta aðgerð sem unnt er að grípa til, til að tryggja að eignir verði til staðar sem unnt verði að gera upptækar, komi til þess í máli þessu.

         Sóknaraðili vísar til þess að ákvörðun um haldlagningu hafi veirð tekin á grundvelli þess að ef til refsimáls kæmi myndi vera gerð krafa um að munirnir yrðu gerðir upptækir þar sem þeirra var aflað með refsiverðum hætti, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Með haldlagningunni hafi sóknaraðli verið sviptur vörslum á bankareikningum og munum. Rannsókn málsins sé enn í gangi. Vörslusvipting á grundvelli haldlagningar geti, eftir aðstæðum, staðið yfir í misjafnlega langan tíma. Ákveðin skilyrði þurfa að vera fyrir hendi til þess að lagt verði hald á muni, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála. Ákvörðun um haldlagningu fjármunanna í þessu máli hafi verið tekin á grundvelli þess að ef til refsimáls kæmi á hendur m.a. sóknaraðila myndi verða gerð krafa um að munirnir yrðu gerðir upptækir þar sem þeirra hefði verið aflað með refsiverðum hætti. Varnaraðili telur að skilyrði laganna séu uppfyllt hvað þetta varðar.

        Samkvæmt því sem rakið hefur verið í greinargerð þessari þá telur varnaraðili að um rökstuddan grun um refsiverðan verknað sé að ræða sem hafi gefið tilefni til rannsóknar og þeirrar ákvörðunar sem hafi leitt til haldlagningar.

        Hvað varðar rannsóknartíma málsins þá vill sóknaraðili af því tilefni benda á að hafa verði eðli haldlagningar sem þvingunarráðstöfunar í huga, en í fræðiskrifum sé hún almennt álitin sú þvingunarráðstöfun sem gangi skemmst í skerðingarátt. Þegar metið sé hvort réttmætt sé að fella niður haldlagningu með dómsúrskurði á grundvelli tímalengdar rannsóknar einnar saman, sem að mati varnaraðila getur ekki talist hafa dregist úr hófi, verði að taka tillit til eðlis haldlagningar. Í íslenskri dómaframkvæmd hafi verið tekið tillit til tímalengdar rannsóknar ef dráttur á rannsókn hefur talist óhæfilegur við ákvörðun refsingar, þ.e. ef gefin hefur verið út ákæra og sakfellt samkvæmt henni. Að öðrum kosti hafi sakborningur, í máli þar sem rannsókn hafi verið hætt eða fallið frá saksókn, átt kost á því að höfða bótamál gegn ríkissjóði ef hann telur að hann hafi orðið fyrir tjóni eða óhagræði vegna  rannsóknar lögreglu.

        Samkvæmt 72. gr. laga  nr. 88/2008, um meðferð sakamála, skuli aflétta haldi þegar þess sé ekki lengur þörf og í síðasta lagi þegar máli er endanlega lokið. Í máli því sem hér um ræðir sé hvorugt þessara skilyrða uppfyllt. Varnaraðili telur að ríkar refsivörsluástæður hafi verið og séu fyrir hendi til að viðhalda haldlagningu í málinu.

V.

        Kyrrsetningargerðir þær, sem krafist er niðurfellingar á, eru reistar á 1. mgr. 88. gr. laga nr. 88/2008. Í 3. mgr. þeirrar greinar er fjallað um það hvenær kyrrsetning fellur niður. Segir þar m.a. að kyrrsetning falli niður ef saksókn hefur verið felld niður eða rannsókn leiðir ekki til saksóknar.

         Svo sem fram kemur, og rakið er í atvikalýsingu, ákvað Ríkissaksóknari að fella niður þann hluta málsins á hendur varnaraðila sem lýtur að ætluðum brotum gegn 3. og 6. mgr. 206. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í bréfi Ríkissaksóknara var sérstaklega tekið fram að ákvörðunin tæki ekki til ætlaðra brota gegn 262. og 264. gr. hegningarlaganna.

        Þá voru skattskil varnaraðila og lögaðila [...] ehf. til rannsóknar hjá Skattrannsóknarstjóra ríkisins og helstu niðurstöður rannsóknarinnar eru raktar í atvikalýsingu. Með bréfi dags. þann 8. janúar 2016 vísaði Skattrannsóknarstjóri máli varðandi framangreint til Embættis lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, en í áður tilvitnuðum athugasemdum Hæstaréttar Íslands í dómi í máli 786/2015 sagði að eins og fram kæmi í hinum kærða úrskurði væri málið til rannsóknar hjá Skattrannsóknarstjóra, sem áætli að henni ljúki í ársbyrjun 2016. Þetta gekk því eftir. Með bréfi, dags. 12. janúar, var málið framsent Embætti héraðssaksóknara og meint ætluð brot eru talin varða við ákvæði XXVII. kafla og 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 109. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, og 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1944, um bókhald.

        Samkvæmt þessu er ekki tilefni til að taka til greina kröfu varnaraðila um að fella niður kyrrsetningarnar á þeirri forsendu að málin sem liggja til grundvallar þeim hafi verið felld niður.

         Þá byggir varnaraðili á því að fella beri niður kyrrsetningarnar þar sem rannsókn málsins hafi dregist óhæfilega.

         Þótt tafir á rannsókn mála séu ekki meðal þeirra atriða sem talin eru upp í 88. gr. laga nr. 88/2008, leiðir af 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar að óhæfilegur dráttur á rannsókn mála getur leitt til þess að slík krafa verði tekin til greina, sbr. m.a. dóm Hæstaréttar í máli nr. 684/2011. Mál það, sem hér er til umfjöllunar er mjög umfangsmikið og varðar bæði varnaraðila og félög honum tengd. Þá eru miklir fjárhagslegir hagsmunir í húfi. Frá því lögregla hóf rannsókn sína vegna ætlaðrar sölu og milligöngu vændis eru liðin rúm tvö og hálft ár og frá því rannsókn  Skattrannsóknarstjóra hófst er liðið rúmt ár. Málið hefur nú verið til rannsóknar hjá Embætti héraðssaksóknara í rúma fimm mánuði. Í þinghaldi 25. maí sl. var lagt fram tölvuskeyti Héraðssaksóknara þar sem kom fram að varnaraðili hafi verið boðaður til skýrslutöku hjá Embætti héraðssaksókara þann 27. maí sl. til skýrslutöku. Við aðalmeðferð kom fram hjá settum saksóknara að kapp sé lagt á að ljúka rannsókninni ein hratt og kostur er og skammt muni því að vera vænta ákvörðunar um það af hálfu Héraðssaksóknara í málinu.

         Samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjóranrskrárinnar ber öllum réttur til að fá úrlausn um ákæru á hendur sér um refsiverða háttsemi með réttlátri málsmeðferð innan hæfilegs tíma fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli, sbr. og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evróðu, sbr. lög nr. 62/1994. Samkvæmt 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 ber þeim sem rannsaka sakamál að hraða málsmeðferð eftir því sem kostur er. Sérstök þörf er á að hraða málsmeðferð þegar sakborningur sætir þvingunaraðgerðum eða öðrum íþyngjandi aðgerðum sem takmarka frelsi hans eða forræði yfir eignum sínum, sbr. og 3. mgr. sömu lagagreinar. Þó að dráttur á rannsókn máls sé ekki meðal þess sem þar er talið upp verður talið leiða af framangreindum ákvæðum stjórnarskrár að sakborningur geti átt réttmæta kröfu á því að aflétt sé þeim hömlum sem kyrrsetning leggur á stjórnarskrárvarinn rétt hans. Þrátt fyrir að rannsókn hafi tekið langan tíma verður að líta til þess að málið er mjög umfangsmikið, og að rannsókn hafa komið bæði lögregla, Skattrannsóknarstjóri og nú Embætti héraðssaksóknara og gera má ráð fyrir að rannsókn ljúki fljótlega, er ekki fallist á að tilefni sé nú til að verða við kröfu varnaraðila um niðurfellingu kyrrsetninganna á grundvelli óhæfilegs dráttar á rannsókn málsins.

        Varðandi kröfu varnaraðila um að aflétt verði haldlagningu á nánar tilgreindum munum og fjármunum af bankareikningi varnaraðila og félaga er lutu stjórn hans þá var ákvörðun um haldlagninu tekin á grundvelli þess að ef til refsimáls kæmi myndi vera gerð krafa um upptöku á mununum þar sem þeirra hefði verið aflað með refsiverðum hætti, sbr. 1. mgr. 68. gr. laga nr. 88/2008. Fallast verður á, samkvæmt því sem rakið hefur verið, að rökstuddur grunur hafi verið um refsiverðan verknað sem hafi gefið tilefni til rannsóknar, sem síðan leiddi til haldlagningarinnar. Í 72. gr. laga nr. 88/2008, um meðferð sakamála, skal aflétta haldi þegar þess er ekki lengur þörf og í síðasta lagi þegar máli er endanlega lokið. Hvað varðar mál þetta eru hvorugt þessar skilyrða uppfyllt.         

         Með framangreindum rökstuðningi er kröfum varnaraðila, um niðurfellingu kyrrsetningar og haldlagningar, hafnað. Í ljósi niðurstöðu málsins verður ekki úrskurðaður málskostnaður.

Þórður Clausen Þórðarson kvað upp kvað upp úrskurð þennan.

Úrskurðarorð:

        Kröfu varnaraðila, X, um að kyrrsetningar Sýslumannsins í Reykjavík þann 8. nóvember 2013 og 28. maí 2014 verði felldar úr gildi er hafnað. Þá er hafnað kröfum varnaraðila um afléttingu á haldlagningu.              

        Málskostnaður verður ekki úrskurðaður.