Fimmtudaginn 16. febrúar 2006.
Nr. 405/2005.	Ákæruvaldið (Helgi Magnús Gunnarsson saksóknari) gegn X (Jónatan Sveinsson hrl.)

 

Iðnaðarlög. Atvinnuréttindi.

X, sem var ítalskur ríkisborgari, var ákærður fyrir brot gegn iðnaðarlögum með því að hafa starfað að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið trésmíðum, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum. Samkvæmt reglugerð um löggiltar iðngreinar voru trésmíðar ekki meðal slíkra greina, en það var á hinn bóginn húsasmíði. Í héraðsdómi var talið unnt með stoð í 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 að fella dóm á málið eins og iðngreinin hefði verið tilgreind sem húsasmíði í ákæru. Hæstiréttur taldi að með því hefði verið farið út fyrir heimild ákvæðisins, auk þess sem varhugavert væri að slá því föstu að vörn hefði ekki orðið áfátt vegna þessa, enda yrði ekki séð að málflytjendum hefði í héraði gefist kostur á að tjá sig um þetta efni. Var því talið óhjákvæmilegt við úrlausn málsins að horfa aðeins til orðalags ákæru. Háttsemin sem þar var lýst gat ekki fallið undir það ákvæði iðnaðarlaga sem X var borinn sökum um að hafa brotið gegn og jafnframt lá ekki fyrir viðhlítandi lýsing á þeim verkum sem X sinnti í starfi sínu þannig að taka mætti afstöðu til þess hvort þau hafi átt undir löggilta iðngrein. Vegna þessara annmarka á ákæru og reifun málsins var talið óhjákvæmilegt að vísa því af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

 

Dómur Hæstaréttar.

Mál þetta dæma hæstaréttardómararnir Gunnlaugur Claessen, Guðrún Erlendsdóttir og Markús Sigurbjörnsson.

Ríkissaksóknari skaut málinu til Hæstaréttar 5. september 2005 að fengnu áfrýjunarleyfi í samræmi við yfirlýsingu ákærða um áfrýjun og jafnframt af hálfu ákæruvaldsins, sem krefst þess að refsing hans verði þyngd.

Ákærði krefst sýknu af kröfum ákæruvaldsins.

Mál þetta var höfðað með ákæru sýslumannsins á Seyðisfirði 10. febrúar 2005, þar sem ákærða, sem er ítalskur ríkisborgari í þjónustu verktakafélagsins Impregilo S.p.A., var gefið að sök brot gegn iðnaðarlögum nr. 42/1978 með áorðnum breytingum með því að hafa starfað „við Kárahnjúka, að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið trésmíðar, sem verkstjóri smíðaverkstæðis er framleiðir mót við KAR-11, síðan 1. ágúst 2004, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum.“

Í 1. gr. reglugerðar nr. 940/1999 um löggiltar iðngreinar, sem sett var með stoð í 1. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga, eru trésmíðar ekki meðal slíkra greina, en það er á hinn bóginn húsasmíði. Í hinum áfrýjaða dómi taldi héraðsdómari unnt með stoð í 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að fella dóm á málið eins og heiti þeirrar iðngreinar, sem það varðar, hefði verið tilgreint á sama hátt og í fyrrnefndu ákvæði reglugerðar nr. 940/1999. Með því var farið út fyrir þá heimild, sem fram kemur í 2. málslið 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991 til að dæma ákærða áfall þótt aukaatriði brots séu ekki skýrt eða rétt greind í ákæru, auk þess sem varhugavert var að slá því föstu, svo sem gert var í hinum áfrýjaða dómi, að vörn hafi ekki orðið áfátt vegna þessa, enda verður ekki séð að málflytjendum hafi í héraði gefist kostur á að tjá sig um þetta efni. Af þessum sökum er óhjákvæmilegt við úrlausn málsins að horfa aðeins til þess orðalags, sem fram kemur í ákæru. Háttsemin, sem þar er lýst eftir orðanna hljóðan, getur ekki átt undir 6. tölulið 1. mgr. 15. gr., sbr. 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga, sem ákærði er borinn sökum um að hafa brotið gegn. Auk þess liggur engan veginn fyrir viðhlítandi lýsing á þeim verkum, sem ákærði sinnti í fyrrgreindu starfi, þannig að taka mætti afstöðu til þess hvort þau hafi átt undir löggilta iðngrein, eftir atvikum að neyttu því úrræði, sem fram kemur í 2. mgr. 44. gr. laga nr. 80/1938 um stéttarfélög og vinnudeilur, sbr. 2. gr. laga nr. 70/1954. Vegna þessara annmarka á ákæru og reifun málsins er óhjákvæmilegt að vísa því af sjálfsdáðum frá héraðsdómi.

Eftir þessum úrslitum málsins verður allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti felldur á ríkissjóð, þar með talin málsvarnarlaun skipaðra verjenda ákærða á báðum dómstigum, sem ákveðin eru að meðtöldum virðisaukaskatti eins og nánar greinir í dómsorði.

Dómsorð:

Máli þessu er vísað frá héraðsdómi.

Allur sakarkostnaður í héraði og fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda ákærða, X, í héraði, Þórarins V. Þórarinssonar héraðsdómslögmanns, og fyrir Hæstarétti, Jónatans Sveinssonar hæstaréttarlögmanns, 124.500 krónur handa hvorum.

 

 

Dómur Héraðsdóms Austurlands 16. júní 2005.

Málið, sem tekið var til dóms 19. maí sl., er höfðað með ákæru lögreglustjórans á Seyðisfirði, útgefinni 10. febrúar 2005 á hendur X, kt. [...], Laugarási við Kárahnjúka, Fljótsdalshéraði “fyrir brot á iðnaðarlögum, með því að hafa starfað við Kárahnjúka, að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið trésmíðar, sem verkstjóri smíðaverkstæðis er framleiðir mót við KAR-11, síðan 1. ágúst 2004, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum.

Telst þetta varða við 6. tl. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. 3. mgr. 2. gr. sömu laga, sbr. einnig reglugerð nr. 495/2001”.

Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

             Verjandi ákærða krefst þess að ákærði verði sýknaður og honum tildæmd málsvarnarlaun úr ríkissjóði.

I.

Miðvikudaginn 19. janúar 2005 gaf X, ákærði í máli þessu, skýrslu hjá lögreglunni á Seyðisfirði. Samkvæmt því sem fram kemur í skýrslunni var ástæða skýrslutökunnar sú að lögreglu höfðu borist upplýsingar um að ákærði hafi verið við störf við Kárahnjúka síðan 1. ágúst 2004 og á þeim tíma starfað sem verkstjóri smíðaverkstæðis er framleiðir mót við KAR-11 án þess að hafa öðlast viðurkenningu til slíkra starfa hér á landi í samræmi við ákvæði 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga nr. 42 frá 1987.

Ákærði kvaðst hafa hafið störf hjá Impregilo 1. ágúst 2004 og vera verkstjóri í trésmíðadeild/verkstæði, sem staðsett sé við KAR-11, og stjórna og hafa umsjón með störfum 5 manna. Hann starfi sem trésmiður og vinna hans felist aðallega í smíði móta og uppsetningu kerfismóta. Hann fái teikningar frá tæknideild Impregilo, sem hann fari yfir, og ákveði hvernig staðið skuli að smíðinni. Hann byrji iðulega á að gera módel af því sem smíða eigi. Samþykki yfirmaður hans, sem sé yfirmaður steypudeildar, módelið þá séu fleiri smíðuð. Hann hafi lært í ítölskum skóla í fjögur ár og lært að gera teikningar. Þá hafi hann einnig fengið verklega kennslu í húsasmíði. Hann hafi ekki vitað að hann þyrfti viðurkenningu á starfsréttindum sínum til að mega starfa hér á landi.

Í yfirlýsingu starfsmannadeildar Impregilo kemur fram að ákærði starfi fyrir fyrirtækið á Ítalíu og að hann hafi frá 1. ágúst 2004 verið staðsettur í útibúi fyrirtækisins á Íslandi og verði í 12 mánuði í samræmi við reglur Evrópubandalagsins. Hann hafi einungis unnið, sem starfsmaður fyrirtækisins, á vinnusvæði Kárahnjúkavirkjunar. Hann sé venjulega ábyrgur fyrir framkvæmd og verkstjórn hóps af 4-6 starfsmönnum þeirra, sem vinni við undirbúning og byggingu á sérstökum, smíðuðum mótum fyrir steypumannvirki stíflunnar á vinnusvæði Kárahnjúkavirkjunar, eftir fyrirmælum frá þeirri tæknideild sem sé ábyrg fyrir verkefnum á vinnusvæðinu.

Framburðir ákærða og vitna fyrir dómi.

Við skýrslutöku fyrir dómi kvaðst ákærði hafa verið ráðinn til starfa hjá Impregilo á Ítalíu og sendur hingað til starfa. Hann starfi sem smiður en ekki faglærður trésmiður og vera sérhæfður í gerð steypumóta. Hann sé yfirmaður fjögurra eða fimm manna, sem starfi sem smiðir, en hann viti ekki hvort þeir séu réttindamenn. Yfir honum séu verkfræðingar eða tækniteiknarar sem feli honum verkefni, sem hann stjórni síðan hvernig séu framkvæmd. Hann stjórni þannig vinnunni en sé ekki ábyrgur fyrir verkinu. Yfirmaður steypumótasviðs fari yfir síðan yfir verkið á byggingastað og verkkaupi taki verkið út áður en að steypan sé sett í mótin. Hann hafi stundað nám í fjögur ár en ekki lokið því. Hann sé því ekki faglærður og hafi ekki rétt til að nota starfsheitið smiður.

A forstöðumaður Svæðisskrifstofu Vinnumiðlunar á Austurlandi staðfesti fyrir dóminum að hörgull hefði verið á iðnaðarmönnum á svæðinu.

Vitnið B, sem er ábyrg fyrir íslenska hluta starfsmannahalds Impregilo við Kárahnjúka, staðfesti fyrir dóminum að verulegur skortur hefði verið á kunnáttumönnum í mótauppslætti og rafvirkjun á íslenskum vinnumarkaði frá því að framkvæmdirnar við Kárahnjúka hófust. Kvað hún nánast engar umsóknir hafa borist um slík störf. Þeir sem hefðu sótt um vinnu og fullnægt almennum hæfisskilyrðum hefðu fengið vinnu. Kvað hún það sína túlkun að þar sem í samningi um kaup og kjör við virkjunarframkvæmdirnar í launaflokk I-1 væri talað um iðnaðarmenn sem ekki uppfylla skilyrði fyrir launaflokk I-2, þ.e. er iðnaðarmenn með sveinspróf og a.m.k. 3 ára starfsreynslu, sé átt við þá sem ekki séu með íslensk iðnréttindi eða iðnskólagengnir á Íslandi en hafi iðnpróf og starfsreynslu frá öðrum löndum Evrópu eða utan Evrópu. Ákærði mundi flokkast undir I-1 en hugsanlega fái hann laun samkvæmt I-2.

II.

Ákærði í máli þessu, sem er ítalskur ríkisborgari, er gefið að sök brot á iðnaðarlögum nr. 42/1978 með því að hafa starfað við Kárahnjúka, að löggiltri iðngrein hér á landi, nánar tiltekið trésmíðar, sem verkstjóri smíðaverkstæðis eins og nánar er lýst í ákæru, án þess að hafa aflað sér viðurkenningar á starfsréttindum.

Trésmíði er ekki meðal löggiltra iðngreina samkvæmt reglugerð nr. 940/1999 um löggiltar iðngreinar. Af verknaðarlýsingu í ákæru þykir hins vegar ljóst að með trésmíði sé átt við húsasmíði sem er löggilt iðngrein. Þykir þessi ágalli á ákæru ekki valda því að dómur verði ekki lagður á málið enda hefur vörnum ekki orðið áfátt vegna þessa, sbr. 1. mgr. 117. gr. laga nr. 19/1991.

Samkvæmt 1. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978 er gildissvið þeirra handiðnaður, sem iðnaðarmenn falla undir, og verksmiðjuiðnaður.

Fyrir liggur að ákærði vann það starf sem lýst er í ákæru. Samkvæmt því og nánari lýsingu ákærða á starfi sínu og yfirlýsingu Impregilo um störf ákærða í þágu félagsins þykir engum vafa undirorpið að um iðnaðarstarf er að ræða í skilningi laganna þ.e. starf við húsasmíði.

Samkvæmt 1. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga má enginn reka iðnað hér á landi í atvinnuskyni nema hann hafi fengið til þess leyfi samkvæmt lögunum.

Til að uppfylla skuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið um réttindi ríkisborgara eða lögaðila í aðildarríkjunum til að taka upp störf í iðnaði hér á landi á grundvelli starfsreynslu var með breytingarlögum nr. 40/1997 gerð breyting á iðnaðarlögum nr. 42/1978. Við 2. gr. laganna bættust 2. og 3. mgr. Í 2. mgr. er kveðið á um að þrátt fyrir ákvæði laganna hafi ríkisborgarar eða lögaðilar aðildarríkjanna rétt til að starfa í iðnaði á grundvelli skuldbindinga Íslands um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki. Rétturinn nær einnig til ríkisborgara eða lögaðila aðildarríkja stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu í öðru aðildarríki stofnsamningsins eftir gildistöku breytingarlaga nr. 76/2002. Þá er í 2. mgr. 2. gr. kveðið á um að ráðherra geti kveðið nánar á um þennan rétt í reglugerð.

Í 3. mgr. er síðan kveðið á um að lögreglustjórar skuli staðfesta réttmæti gagna um starf og starfsþjálfun eftir að viðkomandi félagi iðnaðarmanna, m.a. landssamtökum meistara og sveina, hefur verið gefinn kostur á að segja álit sitt. Er slík staðfesting lögreglustjóra ígildi leyfis til starfa í iðnaði.

Ágreiningur er um hvernig skýra beri orðin “starfa í iðnaði” í 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga. Í athugasemdum við frumvarp til breytingarlaga 40/1997 segir að verði frumvarpið samþykkt, geti ríkisborgarar EES-ríkja öðlast rétt til starfa í iðngreinum á grundvelli starfsreynslu og starfsþjálfunar. Viðkomandi geti þó ekki titlað sig sveina eða meistara. Þá þykir mega geta þess að í umsögn fjárlagaskrifstofu, Fjármálaráðuneytisins um frumvarpið kemur fram að áformuð breyting miði að því að þrátt fyrir ákvæði 2. gr. iðnaðarlaga, hafi ríkisborgarar eða lögaðilar aðildarríkja að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið rétt til að reka hér iðnað og starfa sjálfstætt eða sem launþegar í iðnaði á grundvelli skuldbindinga um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki.

Með hliðsjón af skuldbindingum þeim sem verið var að efna með lögfestingu ákvæðis 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga, orðalagi ákvæðisins og tilvitnuðum athugasemdum þykir ljóst að skýra beri orðin “starfa í iðnaði” í ákvæðinu þannig að það taki til allra starfa í löggiltum iðngreinum hvort sem þau eru unnin af launþegum eða eftir atvikum sjálfstætt starfandi.  Gildir ákvæðið þannig um ákærða þó að hann sé launamaður.

Þó að í 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga sé ekki kveðið á um að þeir sem málgreinin gildir um skuli afla sér staðfestingar samkvæmt 3. mgr. greinarinnar til að öðlast rétt til starfa, verður ekki fram hjá því litið að í áðurnefndri 2. mgr. kemur fram að ráðherra geti kveðið nánar á um rétt þeirra til að starfa hér í reglugerð. Það hefur ráðherra gert með reglugerð nr. 495/2001 um viðurkenningu á starfi og starfsþjálfun í iðnaði í öðru EES-ríki sem innleiðir tilskipun Evrópusambandsins nr. 1999/42/EB með breytingum og viðbótum að svo miklu leyti sem hún tekur til starfa í iðnaði. Af ákvæði 1. ml. 3. gr. reglugerðarinnar sem kveður á um að færa skuli fyrir lögreglustjóra hér á landi sönnur um starf og starfsþjálfun í öðru EES-ríki í samræmi við viðkomandi gerðir og ákvæði 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga um staðfestingu lögreglustjóra á réttmæti gagna um starf og starfsþjálfun, er ljóst að staðfesting lögreglustjóra er ígildi leyfis og skilyrði fyrir því að réttur sá til starfa sem 2. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga kveður á um verði virkur. Samkvæmt því er þeim sem greinin tekur til óheimilt að starfa hér á landi nema staðfesting lögreglustjóra skv. 3. mgr. 2. gr. liggi fyrir.

Frá þeirri meginreglu 3. mgr. 8. gr. iðnaðarlaga að iðnaðarmenn megi einir vinna iðnaðarstörf er m.a. gerð sú undantekning, sem hér kemur til álita, að óiðnlærðir menn mega vinna að iðnaðarstörfum í sveitum, kauptúnum og þorpum með færri íbúa en 100.

Fyrir liggur að mannvirki Kárahnjúkavirkjunar eru byggð á svæðum sem tilheyra Fljótsdalshreppi og Norður-Héraði sem sameinaðist þann 1. nóvember 2004 Austur-Héraði og Fellahreppi þannig að til varð sveitarfélagið Fljótsdalshérað. Þá liggur fyrir að mikill fjöldi þeirra manna sem starfar á virkjanasvæðinu býr að Laugarási á Fljótsdalshéraði við Kárahnjúka en samkvæmt íbúaskrá Hagstofu Íslands voru 372 með lögheimili þar þann 1. desember 2004. Ljóst þykir því að undantekningar ákvæðið um heimild ófaglærðra til iðnaðarstarfa í byggðum þar sem íbúar eru færri en 100 getur ekki átt við.

Það varðar sektum samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga ef ríkisborgari eða lögaðili aðildarríkis að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið eða að stofnsamningi Fríverslunarsamtaka Evrópu starfar hér án þess að staðfesting skv. 3. mgr. 2. gr. liggi fyrir. Í ákvæðinu er að finna sjálfstæða verknaðarlýsingu brots. Þykir þar því vera um að ræða nægilega skýra refsiheimild að samrýmanleg sé 1. mgr. 69. gr. stjórnarskrárinnar.

Fyrir liggur að ákærði, sem er ítalskur ríkisborgari, starfar við löggilta iðngrein eins og áður greinir án þess að hafa aflað sér staðfestingar lögreglustjóra á starfsréttindum sínum, sbr. 3. mgr. 2. gr. iðnaðarlaga og hefur því ekki öðlast rétt til að starfa í iðnaði hér á landi. Hefur ákærði með því gerst brotlegur við ákvæði 6. tl. 1. mgr. 15. gr. iðnaðarlaga nr. 42/1978, sbr. lög nr. 40/1997 og 76/2002.

             Þykir refsing ákærða, sem ekki hefur sætt refsingu svo kunnugt sé, hæfilega ákveðin 50.000 króna sekt til ríkissjóðs sem greiðist innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en ella sæti ákærði fangelsi í 4 daga.

             Þá ber að dæma ákærða til greiðslu alls sakarkostnaðar þar með talin málsvarnarlaun skipaðs verjanda hans Þórarins V. Þórarinssonar hdl. 90.000 krónur.

Þorgerður Erlendsdóttir dómstjóri kveður upp dóminn. Dómsuppkvaðning hefur dregist vegna embættisanna dómara.

Dómsorð

Ákærði, X, greiði 50.000 krónur í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en sæti ella fangelsi í 4 daga.

             Ákærði greiði allan sakarkostnað þar með talin málsvarnarlaun verjanda síns, Þórarins V. Þórarinssonar hdl., 90.000 krónur.